ابن یزیدی، ابراهیم بن یحیی: تفاوت میان نسخهها
Hbaghizadeh (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
Hbaghizadeh (بحث | مشارکتها) (←پانويس) |
||
| (۹ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات زندگینامه | {{جعبه اطلاعات زندگینامه | ||
| عنوان = ابراهیم بن ابی محمد یحیی یزیدی | | عنوان = ابراهیم بن ابی محمد یحیی یزیدی | ||
| تصویر = | | تصویر = NUR115735.jpg | ||
| اندازه تصویر = | | اندازه تصویر = | ||
| توضیح تصویر = | | توضیح تصویر = | ||
| خط ۳۰: | خط ۳۰: | ||
| پس از = | | پس از = | ||
| پیش از = | | پیش از = | ||
| اساتید = {{فهرست جعبه عمودی | [[یحیی بن المبارک بن مغیره عَدَوی یزیدی]] (پدر) | [[ | | اساتید = {{فهرست جعبه عمودی | [[یحیی بن المبارک بن مغیره عَدَوی یزیدی]] (پدر) | [[اصمعی، عبدالملک بن قریب|ابوسعید اصمعی]] | [[انصاری، سعید بن اوس|ابوزید انصاری]]}} | ||
| مشایخ = | | مشایخ = | ||
| معاصرین = | | معاصرین = | ||
| شاگردان = {{فهرست جعبه عمودی | [[اسماعیل بن ابی محمد یحیی یزیدی]] (برادر) | [[احمد بن محمد الیزیدی]] (برادرزاده) | [[عبیدالله بن محمد الیزیدی]] (برادرزاده)}} | | شاگردان = {{فهرست جعبه عمودی | [[اسماعیل بن ابی محمد یحیی یزیدی]] (برادر) | [[احمد بن محمد الیزیدی]] (برادرزاده) | [[عبیدالله بن محمد الیزیدی]] (برادرزاده)}} | ||
| اجازه اجتهاد از = {{فهرست جعبه عمودی | [[یحیی بن المبارک بن مغیره عَدَوی یزیدی]]}} | آثار = {{فهرست جعبه عمودی | [[ما اتفق لفظه و اختلف معناه]] | [[النقط و الشکل]] | [[المقصور و الممدود]] | [[بناء الكعبة و أخبارها]] | [[مصادر القرآن]] (إلى سورة الحديد) | [[مصادر القرآن و غرائب العرب]]}} | | اجازه اجتهاد از = {{فهرست جعبه عمودی | [[یحیی بن المبارک بن مغیره عَدَوی یزیدی]]}} | آثار = {{فهرست جعبه عمودی | [[ما اتفق لفظه و اختلف معناه]] | [[النقط و الشکل]] | [[المقصور و الممدود]] | [[بناء الكعبة و أخبارها]] | [[مصادر القرآن]] (إلى سورة الحديد) | [[مصادر القرآن و غرائب العرب]]}} | ||
| آثار = {{فهرست جعبه عمودی | [[ما اتفق لفظه و اختلف معناه (ابن یزیدی)]]}} | |||
| سبک نوشتاری = | | سبک نوشتاری = | ||
| وبگاه = | | وبگاه = | ||
| امضا = | | امضا = | ||
| کد مؤلف = | | کد مؤلف = AUTHORCODE115735AUTHORCODE }} | ||
'''ابراهیم بن | '''ابراهیم بن ابیمحمد یحیی یزیدی''' (متوفی ۲۲۵ق)، معروف به ابو اسحاق یزیدی، ادیب و لغوی، ندیم خلفای عباسی، از دانشمندان برجسته واژهشناسی و دستور زبان در سده سوم هجری و از خاندان مشهور یزیدی بود. وی نویسنده کتاب معروف «[[ما اتفق لفظه و اختلف معناه (ابن یزیدی)|ما اتفق لفظه و اختلف معناه]]» است که از آثار مهم در زمینه واژهشناسی و معانی کلمات عربی به شمار میرود. | ||
==ولادت== | ==ولادت== | ||
ابراهیم بن | ابراهیم بن ابیمحمد یحیی بن مبارک بن مغیرة عدوی یزیدی، با کنیهٔ ابواسحاق، در بصره زاده شد. پدرش ابومحمد یحیی بن مبارک از نامداران علمای بغداد و معلم خلیفه مأمون بود <ref>ر.ک: ابن یزیدی، ابراهیم بن یحیی، ص8</ref>. جدّ او «مغیره» مولای زنی از بنی عُدیّ بن عبد شمس بن زید مناة بن تمیم بود؛ نسبت «یزیدی» به یزید بن منصور حِمیری، خال خلیفه مهدی، بازمیگردد؛ این نسبت به سبب اتصال و مصاحبت پدرِ ابراهیم با او پدید آمده است <ref>ر.ک: همان، ص9</ref>. برادران او محمد، اسماعیل، اسحاق و عبدالله، و به روایت [[ابن ندیم، محمد بن اسحاق|ابن ندیم]] یعقوب، هر یک در علوم عربی و شعر آوازه داشتند <ref>ر.ک: همان، ص9–10</ref>. | ||
==تحصیلات== | ==تحصیلات== | ||
وی ادبیات و لغت را نزد پدرش ابو محمد، سپس نزد | وی ادبیات و لغت را نزد پدرش ابو محمد، سپس نزد [[اصمعی، عبدالملک بن قریب|ابوسعید اصمعی]] و [[انصاری، سعید بن اوس|ابوزید انصاری]] فراگرفت<ref>ر.ک: یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، ص160–163</ref><ref>ر.ک: ابن یزیدی، ابراهیم بن یحیی، ص8–10</ref> و از مجالس ابو عمرو بن العلاء نیز بهواسطهٔ پدر بهره برد <ref>ر.ک: همان، ص10</ref>. او از نوجوانی به تألیف اثر بزرگش «[[ما اتفق لفظه و اختلف معناه (ابن یزیدی)|ما اتفق لفظه و اختلف معناه]]» پرداخت؛ به تصریح منابع، نگارش آن را از هفدهسالگی آغاز کرد و تا شصتسالگی پی گرفت <ref>ر.ک: یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، ص160–161</ref>. حضورش در دربار مأمون و رفتوآمد با ادبا و ندیمان در شکلگیری سبک نوشتاریاش مؤثر بود <ref>ر.ک: همان، ص161–162</ref>. | ||
==فعالیتها== | ==فعالیتها== | ||
یزیدی از ادیبان نامدار بصره بود که به بغداد کوچید و در دربار عباسی، بهویژه در عهد مأمون، حضور مییافت. او به ظرافتهای لغوی، قرائات و شواهد شعری در تبیین مفردات توجه ویژه داشت. گفتهاند نسخهٔ | یزیدی از ادیبان نامدار بصره بود که به بغداد کوچید و در دربار عباسی، بهویژه در عهد مأمون، حضور مییافت. او به ظرافتهای لغوی، قرائات و شواهد شعری در تبیین مفردات توجه ویژه داشت. گفتهاند نسخهٔ «[[ما اتفق لفظه و اختلف معناه (ابن یزیدی)|ما اتفق لفظه و اختلف معناه]]» نزدیک به هفتصد ورق بوده و عبیدالله بن محمد بن ابیمحمد (برادرزادهاش) آن را از او روایت کرده است <ref>ر.ک: همان، ص160–161</ref>. از دیگر آثار منسوب به او «النقط و الشكل»، «المقصور و الممدود»، «مصادر القرآن» (تا سورهٔ حدید) و «بناء الکعبة و أخبارها» است <ref>ر.ک: همان، ص161</ref><ref>ر.ک: ابن یزیدی، ابراهیم بن یحیی، ص10</ref>. در منابع ادبی حکایاتی از مجالست او با مأمون، یحیی بن أکثم و عریب مغنیه نقل شده است <ref>ر.ک: یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، ص161–163</ref>. | ||
==وفات== | ==وفات== | ||
بر پایهٔ گزارش ابن جوزی که یاقوت حموی نقل کرده، یزیدی در سال 225ق درگذشت. جزئیات محل وفات و مدفن او روشن نیست <ref>ر.ک: همان، | بر پایهٔ گزارش [[ابن جوزی، عبدالرحمن بن علی|ابن جوزی]] که [[یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله|یاقوت حموی]] نقل کرده، یزیدی در سال 225ق درگذشت. جزئیات محل وفات و مدفن او روشن نیست <ref>ر.ک: همان، ص160</ref>. | ||
==آثار== | ==آثار== | ||
# ما اتفق لفظه و اختلف معناه <ref>ر.ک: همان، | # ما اتفق لفظه و اختلف معناه <ref>ر.ک: همان، ص160–161</ref><ref>ر.ک: ابن یزیدی، ابراهیم بن یحیی، ص8–10</ref> | ||
# النقط و الشكل | # النقط و الشكل | ||
# المقصور و الممدود | # المقصور و الممدود | ||
# مصادر القرآن (ناقص تا سورهٔ حدید) | # مصادر القرآن (ناقص تا سورهٔ حدید) | ||
# بناء الکعبة و أخبارها <ref>ر.ک: همان، | # بناء الکعبة و أخبارها <ref>ر.ک: همان، ص161</ref> | ||
# المصادر و نوادر العرب <ref>ر.ک: ابن یزیدی، ابراهیم بن یحیی، | # المصادر و نوادر العرب <ref>ر.ک: ابن یزیدی، ابراهیم بن یحیی، ص10</ref> | ||
==پانويس == | ==پانويس == | ||
<references /> | <references /> | ||
==منابع مقاله== | ==منابع مقاله== | ||
*یزیدی، ابراهیم بن ابی محمد یحیی، ما اتفق لفظه و اختلف معناه، جلد ۱، تهران، ایران، انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ اول، ۱۳۸۰ ش. | |||
*یاقوت حموی، یاقوت بن عبد الله، معجم الأدباء، لبنان- بیروت، 1372 هجری شمسی|1993 میلادی | |||
==وابستهها== | ==وابستهها== | ||
{{وابستهها}} | {{وابستهها}} | ||
[[ما اتفق لفظه و اختلف معناه (ابن یزیدی)]] | |||
[[رده:زندگینامه]] | [[رده:زندگینامه]] | ||
[[رده:مقالات بازبینی | [[رده:مقالات بازبینی شده2 دی 1404]] | ||
[[رده:مؤلفین-دی]] | [[رده:مؤلفین-دی]] | ||
نسخهٔ کنونی تا ۲ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۰:۳۶
ابراهیم بن ابیمحمد یحیی یزیدی (متوفی ۲۲۵ق)، معروف به ابو اسحاق یزیدی، ادیب و لغوی، ندیم خلفای عباسی، از دانشمندان برجسته واژهشناسی و دستور زبان در سده سوم هجری و از خاندان مشهور یزیدی بود. وی نویسنده کتاب معروف «ما اتفق لفظه و اختلف معناه» است که از آثار مهم در زمینه واژهشناسی و معانی کلمات عربی به شمار میرود.
| ابراهیم بن ابی محمد یحیی یزیدی | |
|---|---|
 | |
| نام کامل | ابراهیم بن ابی محمد یحیی بن المبارک بن مغیره عَدَوی یزیدی |
| نامهای دیگر | ابو اسحاق یزیدی |
| نسب | مغیره (غلام زنی از قبیله بنی عدی بن عبد شمس بن زید مناة بن تمیم) |
| نام پدر | یحیی بن المبارک بن مغیره عَدَوی یزیدی (ابو محمد یزیدی) |
| محل تولد | بغداد، عراق |
| محل زندگی | بغداد |
| رحلت | ۲۲۵ قمری |
| خویشاوندان | برادران: محمد، اسماعیل، اسحاق، عبدالله، یعقوب |
| دین | اسلام |
| پیشه | ادیب، دستورشناس، واژهشناس، نویسنده |
| اطلاعات علمی | |
| اجازه اجتهاد از | |
| درجه علمی | از دانشمندان برجسته واژهشناسی و دستور زبان |
| علایق پژوهشی | دستور زبان، واژهشناسی، شعر، علوم عربی |
| اساتید | |
| شاگردان |
|
| برخی آثار | |
ولادت
ابراهیم بن ابیمحمد یحیی بن مبارک بن مغیرة عدوی یزیدی، با کنیهٔ ابواسحاق، در بصره زاده شد. پدرش ابومحمد یحیی بن مبارک از نامداران علمای بغداد و معلم خلیفه مأمون بود [۱]. جدّ او «مغیره» مولای زنی از بنی عُدیّ بن عبد شمس بن زید مناة بن تمیم بود؛ نسبت «یزیدی» به یزید بن منصور حِمیری، خال خلیفه مهدی، بازمیگردد؛ این نسبت به سبب اتصال و مصاحبت پدرِ ابراهیم با او پدید آمده است [۲]. برادران او محمد، اسماعیل، اسحاق و عبدالله، و به روایت ابن ندیم یعقوب، هر یک در علوم عربی و شعر آوازه داشتند [۳].
تحصیلات
وی ادبیات و لغت را نزد پدرش ابو محمد، سپس نزد ابوسعید اصمعی و ابوزید انصاری فراگرفت[۴][۵] و از مجالس ابو عمرو بن العلاء نیز بهواسطهٔ پدر بهره برد [۶]. او از نوجوانی به تألیف اثر بزرگش «ما اتفق لفظه و اختلف معناه» پرداخت؛ به تصریح منابع، نگارش آن را از هفدهسالگی آغاز کرد و تا شصتسالگی پی گرفت [۷]. حضورش در دربار مأمون و رفتوآمد با ادبا و ندیمان در شکلگیری سبک نوشتاریاش مؤثر بود [۸].
فعالیتها
یزیدی از ادیبان نامدار بصره بود که به بغداد کوچید و در دربار عباسی، بهویژه در عهد مأمون، حضور مییافت. او به ظرافتهای لغوی، قرائات و شواهد شعری در تبیین مفردات توجه ویژه داشت. گفتهاند نسخهٔ «ما اتفق لفظه و اختلف معناه» نزدیک به هفتصد ورق بوده و عبیدالله بن محمد بن ابیمحمد (برادرزادهاش) آن را از او روایت کرده است [۹]. از دیگر آثار منسوب به او «النقط و الشكل»، «المقصور و الممدود»، «مصادر القرآن» (تا سورهٔ حدید) و «بناء الکعبة و أخبارها» است [۱۰][۱۱]. در منابع ادبی حکایاتی از مجالست او با مأمون، یحیی بن أکثم و عریب مغنیه نقل شده است [۱۲].
وفات
بر پایهٔ گزارش ابن جوزی که یاقوت حموی نقل کرده، یزیدی در سال 225ق درگذشت. جزئیات محل وفات و مدفن او روشن نیست [۱۳].
آثار
پانويس
- ↑ ر.ک: ابن یزیدی، ابراهیم بن یحیی، ص8
- ↑ ر.ک: همان، ص9
- ↑ ر.ک: همان، ص9–10
- ↑ ر.ک: یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، ص160–163
- ↑ ر.ک: ابن یزیدی، ابراهیم بن یحیی، ص8–10
- ↑ ر.ک: همان، ص10
- ↑ ر.ک: یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، ص160–161
- ↑ ر.ک: همان، ص161–162
- ↑ ر.ک: همان، ص160–161
- ↑ ر.ک: همان، ص161
- ↑ ر.ک: ابن یزیدی، ابراهیم بن یحیی، ص10
- ↑ ر.ک: یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، ص161–163
- ↑ ر.ک: همان، ص160
- ↑ ر.ک: همان، ص160–161
- ↑ ر.ک: ابن یزیدی، ابراهیم بن یحیی، ص8–10
- ↑ ر.ک: همان، ص161
- ↑ ر.ک: ابن یزیدی، ابراهیم بن یحیی، ص10
منابع مقاله
- یزیدی، ابراهیم بن ابی محمد یحیی، ما اتفق لفظه و اختلف معناه، جلد ۱، تهران، ایران، انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ اول، ۱۳۸۰ ش.
- یاقوت حموی، یاقوت بن عبد الله، معجم الأدباء، لبنان- بیروت، 1372 هجری شمسی|1993 میلادی