هلالی جغتایی، بدرالدین: تفاوت میان نسخهها
جز (جایگزینی متن - ' ' به ' ') برچسبها: ویرایش همراه ویرایش از وبگاه همراه |
Hbaghizadeh (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (۴۰ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۵ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات زندگینامه | |||
| عنوان = بدرالدین هلالی جغتایی | |||
| تصویر = NUR12124.jpg | |||
| | | اندازه تصویر = | ||
| توضیح تصویر = هلالی جغتايی، بدرالدين | |||
| | | نام کامل = بدرالدین (یا نورالدین) هلالی جغتایی استرآبادی | ||
|نام | | نامهای دیگر = مولانا هلالی، هلالی استرآبادی، هلالی جغتایی | ||
| | | لقب = | ||
| تخلص = هلالی | |||
| نسب = ترکان جغتایی | |||
| نام پدر = | |||
| ولادت = اواخر قرن نهم هجری | |||
| محل تولد = استرآباد (گرگان کنونی) | |||
| کشور تولد = ایران | |||
| محل زندگی = استرآباد، هرات | |||
| رحلت = ۹۳۵ یا ۹۳۶ قمری | |||
| شهادت = کشته شدن به جرم تشیع | |||
| مدفن = هرات (مقبره کنونی در محلی جدید) | |||
| طول عمر = حدود ۴۰ سال | |||
| نام همسر = | |||
| فرزندان = حجابی استرآبادی (دختر، شاعر) | |||
| خویشاوندان = | |||
| دین = اسلام | |||
| مذهب = شیعه | |||
| پیشه = شاعر | |||
| درجه علمی = | |||
| دانشگاه = | |||
| حوزه = | |||
| علایق پژوهشی = شعر فارسی، غزل | |||
| منصب = | |||
| پس از = | |||
| پیش از = | |||
| اساتید = | |||
| مشایخ = | |||
| معاصرین = سلطان میرزا بایقرا، شاه اسماعیل صفوی | |||
| شاگردان = | |||
| اجازه اجتهاد از = | |||
| آثار = {{فهرست جعبه عمودی | [[دیوان هلالی جغتایی با شاه و درویش و صفات العاشقين او]] | مثنوی شاه و درویش | مثنوی صفات العاشقین | مثنوی لیلی و مجنون (ناقص)}} | |||
| سبک نوشتاری = سبک عراقی، ساده و بیتکلف، وقوعگویی | |||
| وبگاه = | |||
| امضا = | |||
| کد مؤلف = AUTHORCODE12124AUTHORCODE | |||
}} | |||
'''بدرالدین (یا نورالدین) هلالی جغتایی استرآبادی ''' (متوفای ۹۳۵ق)، از شاعران قرن نهم و دهم هجری و از معاصران سلطان میرزا بایقرا و شاه اسماعیل صفوی بود. وی در اصل از نژاد ترکان جغتایی بود، اما در استرآباد (گرگان کنونی) به دنیا آمد و در همین شهر رشد کرد. سال تولد هلالی در مراجع قید نشده، اما در اواخر قرن نهم متولد شده و در موقع مرگ در سنین میانین عمر بوده است. در دوره جوانی به سبب آوازه بلند ادبدوستی و شاعرنوازی امیر علیشیر نوایی، وزیر تیموریان، به شهر هرات رفت و در آنجا اقامت گزید. وی در شهر هرات به جرم تشیع کشته شد. قتل هلالی به ظن قوی در ۹۳۵ یا ۹۳۶ق روی داده است و قاتل وی «سیفالله» نام داشته است. مزار هلالی از نخست در چهارسوق هرات قرار داشت، اما پس از خرابی آن قبر در سال ۱۳۰۶ش، استخوانهایش را به مکان کنونی منتقل کردند. از هلالی دختری به نام «حجابی استرآبادی» بهجا ماند که او نیز شاعر بود. آثار او عبارتند از: «دیوان اشعار» (شامل غزلیات، قطعات، قصاید و رباعیات)، مثنوی «شاه و درویش»، مثنوی «صفات العاشقین» و مثنوی «لیلی و مجنون» که نشانی از آن در دست نیست و تنها چند بیت از آن باقی مانده است. تبحر هلالی بیشتر در سرایش غزل بوده است. عمده موفقیت او در هنر شاعری به سبب غزلیات آبدار و پرسوز و گدازی است که «من» شاعر در آنها نمایان شده است. شور و درد خاصی که در شعر او وجود دارد، زبان شعری او را بهسوی نوعی سادگی و بیتکلفی سوق داده است. از ویژگیهای شعری او میتوان به گوشنوازی و خوشآهنگی اوزان، کوشش در بهکارگیری لحن عامیانه، وقوعگویی، میراثداری سبک عراقی، و غزلیات با ردیفهای ابتکاری اشاره کرد. تأثیر افکار فلسفی در شعر او اندک است و او شاعر عشق و دلدادگی است که غالباً عشقش انسانی و زمینی است. | |||
==نام، نژاد، سال و محل تولد و رشد== | |||
نام او را در اکثر تذکرهها بدرالدین و در کتاب تاریخی حبيب السير، «نورالدین» آوردهاند. بدرالدین هلالی در اصل از نژاد ترکان جغتایی بود، اما در استرآباد (گرگان کنونی) به دنیا آمد و در همین شهر رشد کرد<ref>ر.ک: عابدی، کامیار، ص42</ref>. | |||
سال تولد هلالی در مراجع قید نشده و آنچه مسلم است این است که در اواخر قرن نهم متولد شده و در موقع مرگ در سنین میانین عمر بوده است<ref>همان، ص43</ref>. | سال تولد هلالی در مراجع قید نشده و آنچه مسلم است این است که در اواخر قرن نهم متولد شده و در موقع مرگ در سنین میانین عمر بوده است<ref>همان، ص43</ref>. | ||
==جوانی و هجرت== | ==جوانی و هجرت== | ||
در دوره جوانی مانند برخی شاعران آن دوره به سبب آوازه بلند ادبدوستی و شاعرنوازی وزیر تیموریان، یعنی «امیر | در دوره جوانی مانند برخی شاعران آن دوره به سبب آوازه بلند ادبدوستی و شاعرنوازی وزیر تیموریان، یعنی «امیر علیشیر نوایی» به شهر هرات رفت و در آ نجا اقامت گزید<ref>همان، ص42</ref>. | ||
==وفات== | ==وفات== | ||
وی در شهر هرات، به جرم تشیع کشته شد. | وی در شهر هرات، به جرم تشیع کشته شد. | ||
«قتل هلالی به ظن قوی در 936ق، روی داده است. ظاهرا قاتل وی | |||
«قتل هلالی به ظن قوی در 936ق، روی داده است. ظاهرا قاتل وی «سیفالله»نامی بوده»<ref>همان، ص43</ref>. | |||
«مزار هلالی و فخرالدین علی صفی بیهقی پسر ملا حسن کاشفی در هرات کنار یکدیگر قرار گرفته و لوح هر دو جدید است. بر لوح مزار هلالی به خط نسخ زیبا چنین منقور است: هذا مرقد منور مولانا بدر الملة و الدين هلالي جغتايي الهروي الشاعر. قد توفي في سنة ست و ثلاثين و تسعمائة. | «مزار هلالی و فخرالدین علی صفی بیهقی پسر ملا حسن کاشفی در هرات کنار یکدیگر قرار گرفته و لوح هر دو جدید است. بر لوح مزار هلالی به خط نسخ زیبا چنین منقور است: هذا مرقد منور مولانا بدر الملة و الدين هلالي جغتايي الهروي الشاعر. قد توفي في سنة ست و ثلاثين و تسعمائة. | ||
{{شعر}} | |||
ولی مزار هلالی از نخست در چهار سوق هرات قرار داشته که در همان جا هم به قتل رسیده بود و پس از خرابی آن قبر در سال 1306ش، | {{ب|''این قطره خون چیست به روی تو هلالی''|2='' گویا که دل از غصه به روی تو دویده''}}{{پایان شعر}} | ||
ولی مزار هلالی از نخست در چهار سوق هرات قرار داشته که در همان جا هم به قتل رسیده بود و پس از خرابی آن قبر در سال 1306ش، استخوانهای هلالی را بدین مکان آوردهاند»<ref>همان</ref>. | |||
از هلالی دختری به نام «حجابی استرآبادی» | از هلالی دختری به نام «حجابی استرآبادی» بهجای مانده که شاعر بود، اما از احوالش اطلاعی در دست نیست<ref>همان</ref>. | ||
==آثار== | ==آثار== | ||
| خط ۷۲: | خط ۷۳: | ||
==شعر هلالی== | ==شعر هلالی== | ||
هلالی شاعری است | هلالی شاعری است قویدست و بسیار چیره در ظرایف و ویژگیهای شعری. عمده موفقیت او در هنر شاعری به سبب غزلیات آبدار و پرسوز و گدازی است که در آنها «من» شاعر به بارزترین وجه نمایان شده است. خصیصه مهمی که در شعر هلالی موجود است و او را از متقدمان و متأخرانش متمایز میکند شور و درد خاصی است که در شعر او وجود دارد و زبان شعری او را نیز بهسوی نوعی سادگی و بیتکلفی سوق داده است<ref>همان</ref>. | ||
== | ==ویژگیهای شعری== | ||
# گوشنوازی و خوشآهنگی اوزان مورد استفاده در شعرهای او (اکثر شعرهایش در | # گوشنوازی و خوشآهنگی اوزان مورد استفاده در شعرهای او (اکثر شعرهایش در وزنهایی است که حافظ در آنها شعر گفته است)؛ | ||
# خواری در برابر معشوق که گاهی در قالب تشبیه به سگ بیان | # خواری در برابر معشوق که گاهی در قالب تشبیه به سگ بیان میگردد (که از خصوصیات عمده شعر دوران او هم هست)؛ | ||
# کوشش در | # کوشش در بهکارگیری لحن عامیانه و روزمره در شعر، به جهت پیوند زبان شعر با زبان مردم و نفوذ هرچه بیشتر آن در میان لایههای مختلف آنان؛ | ||
# میراثدار سبک عراقی بودن، مانند حافظ و سعدی شیرازی؛ | # میراثدار سبک عراقی بودن، مانند حافظ و سعدی شیرازی؛ | ||
# وقوعگویی، که در اشعار او هست، اما به اندازه شعر شاعرانی چون بابافغانی و وحشی بافقی و دیگران نیست؛ | # وقوعگویی، که در اشعار او هست، اما به اندازه شعر شاعرانی چون بابافغانی و وحشی بافقی و دیگران نیست؛ | ||
# تأثیر افکار و عقاید فلسفی در شعر هلالی اندک و در حدود هیچ است؛ | # تأثیر افکار و عقاید فلسفی در شعر هلالی اندک و در حدود هیچ است؛ | ||
# او شاعر عشق و دلدادگی است و بااینکه گاهی عشقش رنگی از عرفان و آسمان پیدا | # او شاعر عشق و دلدادگی است و بااینکه گاهی عشقش رنگی از عرفان و آسمان پیدا میکند، اما غالب اوقات عشق او انسانی است و رنگ زمینی دارد؛ | ||
# هلالی چندان در بند صنایع شعری و | # هلالی چندان در بند صنایع شعری و بهکارگیری آنها نیست؛ ازاینرو صنایع لفظی و حتی معنوی در شعر او چندان وجود ندارد. شعر او به سادگی میل دارد و ایهام و ابهام، از آنگونه که در سبک عراقی و هندی وجود دارد در شعر او نقشی ندارد یا بسیار کم نقش دارد؛ | ||
# غزلیاتی با | # غزلیاتی با ردیفهای ابتکاری، بدیع و زیبا در دیوان هلالی بسیار است<ref>ر.ک: همان، ص44-45</ref>. | ||
==پانویس== | ==پانویس== | ||
<references /> | <references/> | ||
==منابع مقاله== | ==منابع مقاله== | ||
عابدی، کامیار، «دل حزین هلالی (درباره زندگی، آثار و شعر هلالی جغتایی استرآبادی)»، ادبستان فرهنگ و هنر، شماره 33، شهریور 1371، صفحات 42 تا | [[:noormags:306946|عابدی، کامیار، «دل حزین هلالی (درباره زندگی، آثار و شعر هلالی جغتایی استرآبادی)»، ادبستان فرهنگ و هنر، شماره 33، شهریور 1371، صفحات 42 تا 48]]. | ||
{{شعر و شاعری}} | |||
==وابستهها== | |||
{{وابستهها}} | |||
[[دیوان هلالی جغتایی با شاه و درویش و صفات العاشقين او]] | |||
[[رده:زندگینامه]] | [[رده:زندگینامه]] | ||
[[رده: | [[رده:شاعران]] | ||
نسخهٔ کنونی تا ۲۰ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۲۲:۵۲
بدرالدین (یا نورالدین) هلالی جغتایی استرآبادی (متوفای ۹۳۵ق)، از شاعران قرن نهم و دهم هجری و از معاصران سلطان میرزا بایقرا و شاه اسماعیل صفوی بود. وی در اصل از نژاد ترکان جغتایی بود، اما در استرآباد (گرگان کنونی) به دنیا آمد و در همین شهر رشد کرد. سال تولد هلالی در مراجع قید نشده، اما در اواخر قرن نهم متولد شده و در موقع مرگ در سنین میانین عمر بوده است. در دوره جوانی به سبب آوازه بلند ادبدوستی و شاعرنوازی امیر علیشیر نوایی، وزیر تیموریان، به شهر هرات رفت و در آنجا اقامت گزید. وی در شهر هرات به جرم تشیع کشته شد. قتل هلالی به ظن قوی در ۹۳۵ یا ۹۳۶ق روی داده است و قاتل وی «سیفالله» نام داشته است. مزار هلالی از نخست در چهارسوق هرات قرار داشت، اما پس از خرابی آن قبر در سال ۱۳۰۶ش، استخوانهایش را به مکان کنونی منتقل کردند. از هلالی دختری به نام «حجابی استرآبادی» بهجا ماند که او نیز شاعر بود. آثار او عبارتند از: «دیوان اشعار» (شامل غزلیات، قطعات، قصاید و رباعیات)، مثنوی «شاه و درویش»، مثنوی «صفات العاشقین» و مثنوی «لیلی و مجنون» که نشانی از آن در دست نیست و تنها چند بیت از آن باقی مانده است. تبحر هلالی بیشتر در سرایش غزل بوده است. عمده موفقیت او در هنر شاعری به سبب غزلیات آبدار و پرسوز و گدازی است که «من» شاعر در آنها نمایان شده است. شور و درد خاصی که در شعر او وجود دارد، زبان شعری او را بهسوی نوعی سادگی و بیتکلفی سوق داده است. از ویژگیهای شعری او میتوان به گوشنوازی و خوشآهنگی اوزان، کوشش در بهکارگیری لحن عامیانه، وقوعگویی، میراثداری سبک عراقی، و غزلیات با ردیفهای ابتکاری اشاره کرد. تأثیر افکار فلسفی در شعر او اندک است و او شاعر عشق و دلدادگی است که غالباً عشقش انسانی و زمینی است.
| بدرالدین هلالی جغتایی | |
|---|---|
 هلالی جغتايی، بدرالدين | |
| نام کامل | بدرالدین (یا نورالدین) هلالی جغتایی استرآبادی |
| نامهای دیگر | مولانا هلالی، هلالی استرآبادی، هلالی جغتایی |
| تخلص | هلالی |
| نسب | ترکان جغتایی |
| ولادت | اواخر قرن نهم هجری |
| محل تولد | استرآباد (گرگان کنونی)، ایران |
| محل زندگی | استرآباد، هرات |
| رحلت | ۹۳۵ یا ۹۳۶ قمری |
| شهادت | کشته شدن به جرم تشیع |
| مدفن | هرات (مقبره کنونی در محلی جدید) |
| طول عمر | حدود ۴۰ سال |
| فرزندان | حجابی استرآبادی (دختر، شاعر) |
| دین | اسلام |
| مذهب | شیعه |
| پیشه | شاعر |
| اطلاعات علمی | |
| علایق پژوهشی | شعر فارسی، غزل |
| سبک نوشتاری | سبک عراقی، ساده و بیتکلف، وقوعگویی |
| معاصرین | سلطان میرزا بایقرا، شاه اسماعیل صفوی |
| برخی آثار |
|
نام، نژاد، سال و محل تولد و رشد
نام او را در اکثر تذکرهها بدرالدین و در کتاب تاریخی حبيب السير، «نورالدین» آوردهاند. بدرالدین هلالی در اصل از نژاد ترکان جغتایی بود، اما در استرآباد (گرگان کنونی) به دنیا آمد و در همین شهر رشد کرد[۱].
سال تولد هلالی در مراجع قید نشده و آنچه مسلم است این است که در اواخر قرن نهم متولد شده و در موقع مرگ در سنین میانین عمر بوده است[۲].
جوانی و هجرت
در دوره جوانی مانند برخی شاعران آن دوره به سبب آوازه بلند ادبدوستی و شاعرنوازی وزیر تیموریان، یعنی «امیر علیشیر نوایی» به شهر هرات رفت و در آ نجا اقامت گزید[۳].
وفات
وی در شهر هرات، به جرم تشیع کشته شد.
«قتل هلالی به ظن قوی در 936ق، روی داده است. ظاهرا قاتل وی «سیفالله»نامی بوده»[۴].
«مزار هلالی و فخرالدین علی صفی بیهقی پسر ملا حسن کاشفی در هرات کنار یکدیگر قرار گرفته و لوح هر دو جدید است. بر لوح مزار هلالی به خط نسخ زیبا چنین منقور است: هذا مرقد منور مولانا بدر الملة و الدين هلالي جغتايي الهروي الشاعر. قد توفي في سنة ست و ثلاثين و تسعمائة.
| این قطره خون چیست به روی تو هلالی | گویا که دل از غصه به روی تو دویده |
ولی مزار هلالی از نخست در چهار سوق هرات قرار داشته که در همان جا هم به قتل رسیده بود و پس از خرابی آن قبر در سال 1306ش، استخوانهای هلالی را بدین مکان آوردهاند»[۵].
از هلالی دختری به نام «حجابی استرآبادی» بهجای مانده که شاعر بود، اما از احوالش اطلاعی در دست نیست[۶].
آثار
- دیوان اشعار(شامل غزلیات، قطعات، قصاید و رباعیات)؛
- شاه و درویش؛
- صفات العاشقين؛
- لیلی و مجنون (نشانی از آن در دست نیست و تنها چند بیت از آن باقی مانده است)[۷].
شعر هلالی
هلالی شاعری است قویدست و بسیار چیره در ظرایف و ویژگیهای شعری. عمده موفقیت او در هنر شاعری به سبب غزلیات آبدار و پرسوز و گدازی است که در آنها «من» شاعر به بارزترین وجه نمایان شده است. خصیصه مهمی که در شعر هلالی موجود است و او را از متقدمان و متأخرانش متمایز میکند شور و درد خاصی است که در شعر او وجود دارد و زبان شعری او را نیز بهسوی نوعی سادگی و بیتکلفی سوق داده است[۸].
ویژگیهای شعری
- گوشنوازی و خوشآهنگی اوزان مورد استفاده در شعرهای او (اکثر شعرهایش در وزنهایی است که حافظ در آنها شعر گفته است)؛
- خواری در برابر معشوق که گاهی در قالب تشبیه به سگ بیان میگردد (که از خصوصیات عمده شعر دوران او هم هست)؛
- کوشش در بهکارگیری لحن عامیانه و روزمره در شعر، به جهت پیوند زبان شعر با زبان مردم و نفوذ هرچه بیشتر آن در میان لایههای مختلف آنان؛
- میراثدار سبک عراقی بودن، مانند حافظ و سعدی شیرازی؛
- وقوعگویی، که در اشعار او هست، اما به اندازه شعر شاعرانی چون بابافغانی و وحشی بافقی و دیگران نیست؛
- تأثیر افکار و عقاید فلسفی در شعر هلالی اندک و در حدود هیچ است؛
- او شاعر عشق و دلدادگی است و بااینکه گاهی عشقش رنگی از عرفان و آسمان پیدا میکند، اما غالب اوقات عشق او انسانی است و رنگ زمینی دارد؛
- هلالی چندان در بند صنایع شعری و بهکارگیری آنها نیست؛ ازاینرو صنایع لفظی و حتی معنوی در شعر او چندان وجود ندارد. شعر او به سادگی میل دارد و ایهام و ابهام، از آنگونه که در سبک عراقی و هندی وجود دارد در شعر او نقشی ندارد یا بسیار کم نقش دارد؛
- غزلیاتی با ردیفهای ابتکاری، بدیع و زیبا در دیوان هلالی بسیار است[۹].