ابن دیبع، عبدالرحمن بن علی: تفاوت میان نسخهها
Hbaghizadeh (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| (۳۴ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۴ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات زندگینامه | |||
| عنوان = عبدالرحمن بن علی ابن دیبع | |||
| تصویر = NUR03301.jpg | |||
| | | اندازه تصویر = | ||
| توضیح تصویر = | |||
| نام کامل = عبدالرحمن بن علی شیبانی عبدری زبیدی یمنی | |||
|نامهای دیگر | | نامهای دیگر = ابن الدیبع، ابوعبدالله عبدالرحمن بن علی؛ ابن الدیبع، عبدالرحمن بن علی؛ ابن الدیبع الشیبانی | ||
| | | لقب = وجیهالدین | ||
| تخلص = | |||
| نسب = | |||
| نام پدر = علی | |||
| ولادت = محرم ۸۶۶ق | |||
| | | محل تولد = زبید، یمن | ||
| | | کشور تولد = یمن | ||
| | | محل زندگی = زبید، مکه | ||
| | | رحلت = ۹۴۴ق | ||
| | | شهادت = | ||
| | | مدفن = زبید، نزد آرامگاه شیخ اسماعیل جبرتی | ||
| | | طول عمر = ۷۸ سال | ||
| | | نام همسر = | ||
| | | فرزندان = | ||
| | | خویشاوندان = | ||
| | | دین = اسلام | ||
| | | مذهب = شافعی | ||
| | | پیشه = مورخ، محدث، فقیه | ||
| | | درجه علمی = | ||
| | | دانشگاه = | ||
| علایق پژوهشی = تاریخ، حدیث، فقه | |||
| منصب = ریاست علمی در علم حدیث در زبید | |||
| پس از = | |||
ابوالعباس احمد بن احمد بن | | پیش از = | ||
| | | اساتید = {{فهرست جعبه عمودی | نورالدین علی بن ابیبکر خطاب | محمد الطیب | ابوحفص عمر بن محمد اشعری | ابوالعباس احمد بن احمد بن عبداللطیف شرجی | عبدالرحمان سخاوی | سیوطی}} | ||
| | | مشایخ = | ||
| | | معاصرین = | ||
| | | شاگردان = | ||
| | | اجازه اجتهاد از = | ||
| | | آثار = {{فهرست جعبه عمودی | [[نشر المحاسن اليمانية في خصائص اليمن و نسب القحطانية]] | [[الفضل المزيد علی بغية المستفيد في أخبار زبيد]] | [[قرة العیون بأخبار الیمن المیمون]] | تیسیر الوصول الی جامع الاصول | تمییز الطیب من الخبیث}} | ||
|} | | سبک نوشتاری = | ||
| وبگاه = | |||
| امضا = | |||
| کد مؤلف = AUTHORCODE03301AUTHORCODE | |||
'''ابن | }} | ||
'''عبدالرحمن بن علی ابن دَيْبَع''' (۸۶۶-۹۴۴ق) مورخ، محدث و فقیه شافعی یمنی، نخستین نویسنده تاریخ دولت بنی طاهر. در محرم ۸۶۶ق در زبید یمن متولد شد. پدرش را ندید و نزد جد مادری پرورش یافت. قرآن را نزد دایی خود محمد الطیب حفظ کرد و قرائات هفتگانه، ادبیات عرب و فقه را نزد او آموخت. نزد ابوالعباس شرجی کتب سته حدیث را فراگرفت و شیوه تألیف را از او آموخت. در ۸۹۷ق نزد عبدالرحمان سخاوی در مکه حدیث خواند. به دعوت سلطان عامر بن عبدالوهاب، کتاب «العقد الباهر» را درباره تاریخ دولت طاهری نوشت و مورد توجه قرار گرفت. از ۹۲۳ق تا پایان عمر در زبید به تدریس حدیث اشتغال داشت و ریاست علمی در این رشته به او منتهی شد. مهمترین آثارش: «نشر المحاسن الیمانیة»، «الفضل المزید» (ذیل بر بغیة المستفید)، «قرة العیون» (تلخیص تاریخ خزرجی)، «تیسیر الوصول الی جامع الاصول» (تلخیص جامع الاصول ابن اثیر) و «تمییز الطیب من الخبیث» (تلخیص المقاصد الحسنة سخاوی). در ۹۴۴ق درگذشت و در زبید به خاک سپرده شد. | |||
== ولادت == | == ولادت == | ||
وى در زبيد از بلاد يمن زاده شد. پدر ابن ديبع در آخر همان سالى كه او به دنيا آمد از زبيد بيرون رفت و او هرگز پدر را نديد و پدرش در 876ق در بندر ديو هند درگذشت. وى نزد جد مادريش اسماعيل بن محمد مبارز شافعى پرورش يافت. | |||
وى در زبيد از بلاد يمن زاده شد. پدر ابن ديبع در آخر همان سالى كه او به دنيا آمد از زبيد بيرون رفت و او هرگز پدر را نديد و پدرش در 876ق در بندر ديو هند درگذشت. | |||
وى نزد جد مادريش اسماعيل بن محمد مبارز شافعى پرورش يافت. | |||
== تحصیلات == | == تحصیلات == | ||
قرآن را تا سوره يس نزد نورالدين على بن ابىبكر خطاب فراگرفت و سپس نزد دايى | قرآن را تا سوره يس نزد نورالدين على بن ابىبكر خطاب فراگرفت و سپس نزد دايى خویش محمد الطيب قرآن را از اول تا آخر حفظ نمود. وى پس از حفظ قرآن، قرائات هفتگانه، ادبيات عرب، رياضيات و فقه را نزد دايى خود فراگرفت. در 883ق به قرائت کتاب الزيد في الفقه شرفالدين بارزى نزد مفتى ابوحفص عمر بن محمد اشعرى پرداخت و در آخر همین سال به حج مشرف شد. تا سال 885ق كه مجدداً عازم حج شد، نزد دايى خود بود. سپس مصاحب ابوالعباس احمد بن احمد بن عبداللطيف شرجى شد و كتب سته حديث و ديگر كتب مهم این رشته را فراگرفت و همو بود كه شيوه تأليف و تصنيف را به او آموخت. در همین دوران وى کتاب خویش موسوم به «غاية المطلوب و اعظم المنية فيما يغفر الله تعالى به الذنوب و يوجب به الجنة» را نوشت. | ||
در | ابن ديبع به اشاره استاد برای كسب علم رهسپار بيتالفقيه، در شمال زبيد شد و در آنجا از جمالالدين ابواحمد طاهر بن جعمان فقه آموخت و از خواهر زاده او برهانالدين ابواسحاق حديث فرا گرفت. در 896ق برای بار سوم عازم حج شد. وى پس از حج و زيات تربت رسول اكرم(ص) به مكه بازگشت و در محرم897ق به ملاقات عبدالرحمان سخاوى نايل شد و نزد او کتاب «بلوغ المرام من ادلة الاحكام» [[ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی|ابن حجر عسقلانى]] و بسيارى از بخشهاى [[صحيح بخارى]] و [[صحيح مسلم]] و ديگر كتب حديث را فراگرفت. سخاوى وى را بر ساير طلاب مقدم مىداشت. | ||
عامر بن عبدالوهاب، سلطان وقت از دودمان طاهرى وى را طلبيد و ضمن تقدير، افزودن مطالب و استدراك مواردى را كه از او فوت شده بود، درخواست كرد. او با تلخيص بغيه، کتاب «العقد الباهر في تاريخ دولة بنىطاهر» را در خصوص تاريخ دولت طاهرى از اجداد عامر تا خود او نوشت كه سلطان در قبال آن جايزهاى شايسته به وى داد. ابن ديبع سپس نزد سلطان رفت و مدتى نزد او ماند. هنگامى كه اذن بازگشت گرفت خلعتى نفيس دريافت كرد و خانهاى در شهر زبيد و نخلستانى در وادى زبيد بدو اعطا شد و علاوه بر اينها اجازه اقراء حديث و تدريس در جامع زبيد به وى داده شد. او در 906ق «احسن السلوك في نظم من ولى مدينة زبيد من الملوك» و بدنبال آن زندگىنامه خود را در انتهاى «بغية المستفيد» نوشت و در همین سال کتاب المقاصد الحسنة سخاوى را كه در ملاقاتش با او از آن با خبر شده بود تلخيص كرد و آن را «تمیيز الطيب من الخبيث فيما يدور على السنة الناس من الحديث» نامید. | |||
در 914ق بين او و جارالله ابن فهد مكى ملاقاتى روى داد و ابن فهد از او اخذ علم كرد. در 916ق تلخيص جامع الاصول [[ابن اثیر، مبارک بن محمد|ابن اثير جزرى]] و در 917ق مقابله آن را انجام داد كه حاصل آن «تيسير الوصول الى جامع الاصول» است. وى كتب ديگرى نيز در خلال این سالها و پس از آن نوشته كه از آن جمله است «الفضل المزيد» كه ذيلى بر بغية المستفيد است و حوادث محرم 901 تا جمادىالاخر 923 را در بردارد و «قرة العيون في اخبار اليمن المیمون» كه تلخيصى از العسجد المسبوك خزرجى است و شامل اضافاتى در خصوص باقى مانده تاريخ دولت ملوك بنى رسول از اول دولت عامر بن اشرف تا آخر كار آنها و تاريخ دولت طاهرى است. | |||
ابن ديبع از 923ق تا سال مرگ خود در زبيد ساكن بود و به تدريس اشتغال داشت و رياست علمى در علم حديث به وى منتهى مىگرديد و طلاب از نواحى مختلف به حوزه درس او روى مىآوردند. پدر عيدروسى در 942ق به حضور وى رسيده و از او دانش آموخت. پس از درگذشت ابن ديبع در مسجد اشاعره بر وى نماز گزارده، در باب سهام نزد آرامگاه شيخ اسماعيل جبرتى دفن كردند. | |||
از استادان وى علاوه بر آنچه پيشتر ياد شده، [[سيوطى]] و عامرى را نام بردهاند. و ابن زياد، شيخ احمد بن على مزجاجى، قطب نهروالى، طاهر بن حسین اهدل و صالح بن صديق نمازى از شاگردان او بودهاند. ابن ديبع نخستين كسى است كه در مورد دولت بنى طاهر دست به تأليف زده است. | |||
==آثار== | |||
# بغية المستفيد في اخبار زبيد؛ | |||
# تمیيز الطيب من الخبيث فيما يدور على السنة الناس من الحديث؛ | |||
# تيسير الوصول الى جامع الاصول من حديث الرسول(ص)؛ | |||
# قرة العيون في اخبار اليمن المیمون؛ | |||
# منظومة اسناد الصحيحين.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/publication/entryview/1713 مؤذن جامی، محمدهادی، ج3، ص523]</ref>. | |||
==پانویس== | |||
<references/> | |||
==منابع مقاله== | |||
[https://www.cgie.org.ir/fa/publication/entryview/1713 مؤذن جامی، محمدهادی، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، تهران، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، چاپ دوم، 1378] | |||
== وابستهها == | ==وابستهها== | ||
{{وابستهها}} | {{وابستهها}} | ||
| خط ۸۷: | خط ۸۲: | ||
[[قرة العیون بأخبار الیمن المیمون]] | [[قرة العیون بأخبار الیمن المیمون]] | ||
[[ | [[تمیيز الطيب من الخبيث]] | ||
[[تيسير الوصول | [[تيسير الوصول إلی جامع الأصول من حديث الرسول]] | ||
[[رده:زندگینامه]] | [[رده:زندگینامه]] | ||
نسخهٔ کنونی تا ۲۵ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۸:۲۱
عبدالرحمن بن علی ابن دَيْبَع (۸۶۶-۹۴۴ق) مورخ، محدث و فقیه شافعی یمنی، نخستین نویسنده تاریخ دولت بنی طاهر. در محرم ۸۶۶ق در زبید یمن متولد شد. پدرش را ندید و نزد جد مادری پرورش یافت. قرآن را نزد دایی خود محمد الطیب حفظ کرد و قرائات هفتگانه، ادبیات عرب و فقه را نزد او آموخت. نزد ابوالعباس شرجی کتب سته حدیث را فراگرفت و شیوه تألیف را از او آموخت. در ۸۹۷ق نزد عبدالرحمان سخاوی در مکه حدیث خواند. به دعوت سلطان عامر بن عبدالوهاب، کتاب «العقد الباهر» را درباره تاریخ دولت طاهری نوشت و مورد توجه قرار گرفت. از ۹۲۳ق تا پایان عمر در زبید به تدریس حدیث اشتغال داشت و ریاست علمی در این رشته به او منتهی شد. مهمترین آثارش: «نشر المحاسن الیمانیة»، «الفضل المزید» (ذیل بر بغیة المستفید)، «قرة العیون» (تلخیص تاریخ خزرجی)، «تیسیر الوصول الی جامع الاصول» (تلخیص جامع الاصول ابن اثیر) و «تمییز الطیب من الخبیث» (تلخیص المقاصد الحسنة سخاوی). در ۹۴۴ق درگذشت و در زبید به خاک سپرده شد.
| عبدالرحمن بن علی ابن دیبع | |
|---|---|
 | |
| نام کامل | عبدالرحمن بن علی شیبانی عبدری زبیدی یمنی |
| نامهای دیگر | ابن الدیبع، ابوعبدالله عبدالرحمن بن علی؛ ابن الدیبع، عبدالرحمن بن علی؛ ابن الدیبع الشیبانی |
| لقب | وجیهالدین |
| نام پدر | علی |
| ولادت | محرم ۸۶۶ق |
| محل تولد | زبید، یمن، یمن |
| محل زندگی | زبید، مکه |
| رحلت | ۹۴۴ق |
| مدفن | زبید، نزد آرامگاه شیخ اسماعیل جبرتی |
| طول عمر | ۷۸ سال |
| دین | اسلام |
| مذهب | شافعی |
| پیشه | مورخ، محدث، فقیه |
| منصب | ریاست علمی در علم حدیث در زبید |
| اطلاعات علمی | |
| علایق پژوهشی | تاریخ، حدیث، فقه |
| اساتید |
|
| برخی آثار |
|
ولادت
وى در زبيد از بلاد يمن زاده شد. پدر ابن ديبع در آخر همان سالى كه او به دنيا آمد از زبيد بيرون رفت و او هرگز پدر را نديد و پدرش در 876ق در بندر ديو هند درگذشت. وى نزد جد مادريش اسماعيل بن محمد مبارز شافعى پرورش يافت.
تحصیلات
قرآن را تا سوره يس نزد نورالدين على بن ابىبكر خطاب فراگرفت و سپس نزد دايى خویش محمد الطيب قرآن را از اول تا آخر حفظ نمود. وى پس از حفظ قرآن، قرائات هفتگانه، ادبيات عرب، رياضيات و فقه را نزد دايى خود فراگرفت. در 883ق به قرائت کتاب الزيد في الفقه شرفالدين بارزى نزد مفتى ابوحفص عمر بن محمد اشعرى پرداخت و در آخر همین سال به حج مشرف شد. تا سال 885ق كه مجدداً عازم حج شد، نزد دايى خود بود. سپس مصاحب ابوالعباس احمد بن احمد بن عبداللطيف شرجى شد و كتب سته حديث و ديگر كتب مهم این رشته را فراگرفت و همو بود كه شيوه تأليف و تصنيف را به او آموخت. در همین دوران وى کتاب خویش موسوم به «غاية المطلوب و اعظم المنية فيما يغفر الله تعالى به الذنوب و يوجب به الجنة» را نوشت.
ابن ديبع به اشاره استاد برای كسب علم رهسپار بيتالفقيه، در شمال زبيد شد و در آنجا از جمالالدين ابواحمد طاهر بن جعمان فقه آموخت و از خواهر زاده او برهانالدين ابواسحاق حديث فرا گرفت. در 896ق برای بار سوم عازم حج شد. وى پس از حج و زيات تربت رسول اكرم(ص) به مكه بازگشت و در محرم897ق به ملاقات عبدالرحمان سخاوى نايل شد و نزد او کتاب «بلوغ المرام من ادلة الاحكام» ابن حجر عسقلانى و بسيارى از بخشهاى صحيح بخارى و صحيح مسلم و ديگر كتب حديث را فراگرفت. سخاوى وى را بر ساير طلاب مقدم مىداشت.
عامر بن عبدالوهاب، سلطان وقت از دودمان طاهرى وى را طلبيد و ضمن تقدير، افزودن مطالب و استدراك مواردى را كه از او فوت شده بود، درخواست كرد. او با تلخيص بغيه، کتاب «العقد الباهر في تاريخ دولة بنىطاهر» را در خصوص تاريخ دولت طاهرى از اجداد عامر تا خود او نوشت كه سلطان در قبال آن جايزهاى شايسته به وى داد. ابن ديبع سپس نزد سلطان رفت و مدتى نزد او ماند. هنگامى كه اذن بازگشت گرفت خلعتى نفيس دريافت كرد و خانهاى در شهر زبيد و نخلستانى در وادى زبيد بدو اعطا شد و علاوه بر اينها اجازه اقراء حديث و تدريس در جامع زبيد به وى داده شد. او در 906ق «احسن السلوك في نظم من ولى مدينة زبيد من الملوك» و بدنبال آن زندگىنامه خود را در انتهاى «بغية المستفيد» نوشت و در همین سال کتاب المقاصد الحسنة سخاوى را كه در ملاقاتش با او از آن با خبر شده بود تلخيص كرد و آن را «تمیيز الطيب من الخبيث فيما يدور على السنة الناس من الحديث» نامید.
در 914ق بين او و جارالله ابن فهد مكى ملاقاتى روى داد و ابن فهد از او اخذ علم كرد. در 916ق تلخيص جامع الاصول ابن اثير جزرى و در 917ق مقابله آن را انجام داد كه حاصل آن «تيسير الوصول الى جامع الاصول» است. وى كتب ديگرى نيز در خلال این سالها و پس از آن نوشته كه از آن جمله است «الفضل المزيد» كه ذيلى بر بغية المستفيد است و حوادث محرم 901 تا جمادىالاخر 923 را در بردارد و «قرة العيون في اخبار اليمن المیمون» كه تلخيصى از العسجد المسبوك خزرجى است و شامل اضافاتى در خصوص باقى مانده تاريخ دولت ملوك بنى رسول از اول دولت عامر بن اشرف تا آخر كار آنها و تاريخ دولت طاهرى است.
ابن ديبع از 923ق تا سال مرگ خود در زبيد ساكن بود و به تدريس اشتغال داشت و رياست علمى در علم حديث به وى منتهى مىگرديد و طلاب از نواحى مختلف به حوزه درس او روى مىآوردند. پدر عيدروسى در 942ق به حضور وى رسيده و از او دانش آموخت. پس از درگذشت ابن ديبع در مسجد اشاعره بر وى نماز گزارده، در باب سهام نزد آرامگاه شيخ اسماعيل جبرتى دفن كردند.
از استادان وى علاوه بر آنچه پيشتر ياد شده، سيوطى و عامرى را نام بردهاند. و ابن زياد، شيخ احمد بن على مزجاجى، قطب نهروالى، طاهر بن حسین اهدل و صالح بن صديق نمازى از شاگردان او بودهاند. ابن ديبع نخستين كسى است كه در مورد دولت بنى طاهر دست به تأليف زده است.
آثار
- بغية المستفيد في اخبار زبيد؛
- تمیيز الطيب من الخبيث فيما يدور على السنة الناس من الحديث؛
- تيسير الوصول الى جامع الاصول من حديث الرسول(ص)؛
- قرة العيون في اخبار اليمن المیمون؛
- منظومة اسناد الصحيحين.[۱].
پانویس
منابع مقاله