فقیه سبزواری، میرزا موسی: تفاوت میان نسخه‌ها

بدون خلاصۀ ویرایش
 
(۵۸ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۶ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
{{جعبه اطلاعات زندگی‌نامه
| عنوان = میرزا موسی فقیه سبزواری
| تصویر = NUR000a.jpg
| اندازه تصویر =
| توضیح تصویر = فقیه سبزواری، میرزا موسی
| نام کامل = میرزا موسی بن محمدعلی حسینی سبزواری
| نام‌های دیگر = میرزا موسی حسینی سبزواری، میرزا موسی مجتهد سبزواری
| لقب = فقیه سبزواری
| تخلص =
| نسب = از سادات حسینی (منتهی به حسین اصغر فرزند امام سجاد علیه‌السلام)
| نام پدر = میرزا محمدعلی
| ولادت = ۱۲۶۲ قمری (۱۲۲۴ شمسی)
| محل تولد = روستای ایزی، سبزوار
| کشور تولد = ایران
| محل زندگی = سبزوار، مشهد، سامرا، نجف
| رحلت = شعبان ۱۳۳۶ قمری
| شهادت =
| مدفن = سبزوار، مقبره خانوادگی (میدان کارگر، خیابان افسر)
| طول عمر = ۷۴ سال
| نام همسر =
| فرزندان = [[فقیه سبزواری، میرزا حسین|میرزا حسین فقیه سبزواری]]، میرزا مهدی فقاهتی
| خویشاوندان =
| دین = اسلام
| مذهب = شیعه
| پیشه = فقیه، مجتهد، مدرس حوزه
| درجه علمی =
| دانشگاه =
| حوزه = حوزه علمیه مشهد، سامرا، نجف، سبزوار
| علایق پژوهشی = فقه، اصول
| منصب = مرجعیت و زعامت دینی سبزوار
| پس از =
| پیش از = [[فقیه سبزواری، میرزا حسین|میرزا حسین فقیه سبزواری]] (فرزند)
| اساتید = {{فهرست جعبه عمودی | [[میرزای شیرازی، محمد حسن بن محمود|میرزای شیرازی بزرگ (سید محمدحسن شیرازی)]] | [[شیرازی، محمدتقی بن محب‌علی|میرزا محمدتقی شیرازی (میرزای دوم)]] | سید محمد طباطبایی اصفهانی | سید اسماعیل صدر}}
| مشایخ =
| معاصرین = [[آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن|آقابزرگ تهرانی]]
| شاگردان = ملا حسین ریوندی سبزواری
| اجازه اجتهاد از =
| آثار =
| سبک نوشتاری =
| وبگاه =
| امضا =
| کد مؤلف = AUTHORCODE
}}
{{کاربردهای دیگر|فقیه سبزواری (ابهام‌زدایی)}}
'''میرزا موسی فقیه سبزواری''' (۱۲۶۲-۱۳۳۶ق)، فقیه و مجتهد برجسته قرن سیزدهم و چهاردهم هجری و از شاگردان مبرز میرزای شیرازی بزرگ بود. وی در روستای ایزی سبزوار زاده شد و در چهارده‌سالگی برای تحصیل به سبزوار رفت و چهار سال در مدرسه فخریه (محل سابق تدریس [[طبرسی، فضل بن حسن|شیخ طبرسی]] صاحب [[مجمع البيان في تفسير القرآن|مجمع البیان]]) به تحصیل پرداخت. در ۱۲۸۰ق در هیجده‌سالگی رهسپار مشهد شد و هجده سال در حوزه علمیه آن شهر به تحصیل علوم دینی اشتغال داشت. پس از بازگشت به سبزوار و ازدواج، در سال ۱۳۰۰ق عازم عتبات عالیات گردید و دوازده سال در سامرا از محضر [[میرزای شیرازی، سید محمدحسن|میرزای شیرازی]] بهره برد و پس از وفات او به نجف رفت و از اصحاب خاص [[شیرازی، محمدتقی بن محب‌علی|میرزا محمدتقی شیرازی]] (میرزای دوم) شد. وی تا سال ۱۳۲۲ق در نجف ماند و سپس به درخواست اهالی سبزوار و به امر استادش به زادگاه خود بازگشت و تا پایان عمر به زعامت دینی، تدریس و ارشاد مردم سبزوار پرداخت. میرزا موسی نخستین عالمی بود که کتاب «[[كفاية الأصول (جامعه مدرسین)|کفایة الاصول]]» [[آخوند خراسانی، محمدکاظم بن حسین|آخوند خراسانی]] را به حوزه علمیه سبزوار معرفی کرد و خود به تدریس آن پرداخت. [[آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن|آقابزرگ تهرانی]] در طبقات اعلام الشیعه از او به‌عنوان عالمی کامل، ورع، متقی و جلیل یاد کرده است. وی سرانجام در شعبان ۱۳۳۶ق درگذشت و در مقبره‌ای که فرزندش میرزا حسین فقیه سبزواری بنا کرد، به خاک سپرده شد. از فرزندان او، دو عالم جلیل میرزا حسین فقیه سبزواری و میرزا مهدی فقاهتی بودند.


== فقیه سبزواری ، میرزا موسی ==
==ولادت==


یکی از فقیهان زاهد و نامدار ؛ و از مردان بزرگی که سرزمین عالم پرور سبزوار به دنیای دین و دانش تقدیم کرده است ، مرحوم میرزا موسی سبزواری ، پدر [[فقیه سبزواری، میرزاحسین|آیت الله حاج میرزا حسین فقیه سبزواری]] (1386 – 1309 ه. ق ) و آیت الله حاج میرزا مهدی فقاهتی ( 1362 – 1305 ه . ق ) می باشد .
آیت‌الله میرزا موسی فقیه سبزواری معروف به میرزا موسی حسینی سبزواری، میرزا موسی مجتهد سبزواری و میرزا موسی سبزواری فرزند میرزا محمدعلی در سال 1262 قمری برابر با 1224 شمسی، در روستای ایزی در 6 کیلومتری سبزوار متولد گردید.
 
آیة الله میرزا موسی فقیه سبزواری ، معروف به میرزا موسی حسینی سبزواری ، میرزا موسی مجتهد سبزواری و میرزا موسی سبزواری ، از علمای برجسته قرن سیزدهم هجری قمری ؛ متولّد 1265 هجری قمری برابر با 1228 هجری شمسی ، در روستای ایزی در 6 کیلومتری سبزوار می باشد .
 
او  ، از شاگردان مبرّز [[میرزای بزرگ|آیت الله میرزا حسن شیرازی]] ( 1312 – 1230 ه . ق )؛ و نخستین مدرّس و مجتهدی است که کتاب [[كفاية الأصول|کفایة الاصول]] مرحوم [[آخوند خراسانی، محمدکاظم بن حسین|آخوند خراسانی]] را در حوزه علمیه سبزوار ، معرفی ؛ و خود شروع به تدریس کرد .


== نسب میرزا موسی ==
== نسب میرزا موسی ==


شاه سلطان حسین صفوی ، هنگام عزیمت به مشهد ، در حضرت عبدالعظیم ، با دونفر از سادات عالم ، به نام های میرزا محمد و میرزا عبدالحسین آشنا شد و آن دورا همراه خود آورد . میرزا عبدالحسین به درخواست مردم در سبزوار ماند . وی جد پنجم میرزا موسی است. نسبت میرزا موسی با بیست و نه واسطه ، به شاهزاده حسین اصغر یکی از فرزندان حضرت سجاد علیه السلام منتهی می شود .
شاه سلطان حسین صفوی، هنگام عزیمت به مشهد، در حضرت عبدالعظیم، با دونفر از سادات عالم، به نام‌های میرزا محمد و میرزا عبدالحسین آشنا شد و آن دو را همراه خود آورد. میرزا عبدالحسین به درخواست مردم در سبزوار ماند. وی جد پنجم میرزا موسی است. نسبت میرزا موسی با بیست و نه واسطه، به شاهزاده حسین اصغر یکی از فرزندان [[امام سجاد(ع)|حضرت سجاد]] علیه‌السلام منتهی می‌شود.


== تحصیل در سبزوار ==
== تحصیل در سبزوار ==


میرزا موسی ، در 14 سالگی ، به سال 1238 هجری شمسی ، با کسب اجازه از محضر پدر بزرگوار خود بنام میرزا محمد علی که از دهقانان و سادات با فضیلت بوده ، عازم سبزوار شده و در مدرسه فخریّه ، معروف به مدرسه مبارکه کهنه ، درحجره ای که مرحوم شیخ طبرسی صاحب تفسیر مجمع البیان درس می خوانده ، ساکن می شود و در طول 4 سال ، به مراتبی بالا نائل می شود
میرزا موسی، در 14 سالگی، به سال 1238 هجری شمسی، با کسب اجازه از محضر پدر بزرگوار خود میرزا محمدعلی که از دهقانان و سادات با فضیلت بوده، عازم سبزوار شده و در مدرسه فخریّه، معروف به مدرسه مبارکه کهنه، درحجره‌ای که مرحوم [[طبرسی، فضل بن حسن|شیخ طبرسی]] صاحب تفسیر [[مجمع البيان في تفسير القرآن|مجمع البیان]] درس می‌خوانده، ساکن می‌شود و در طول 4 سال، به مراتبی بالا نائل می‌شود.


== تحصیل در مشهد ==
== تحصیل در مشهد ==


به سال هزار و دویست و هشتاد قمری ( 1242 هجری شمسی ) در سن هیجده سالگی از سبزوار حرکت و به مشهد وارد می شود . پس از ورود به مشهد ، به مدرسه عباس قلی خان که در خیابان سفلی مشهد واقع است وارد و مشغول تحصیل می شود .  
در سال 1280 قمری (1242ش) در سن 18 سالگی از سبزوار حرکت و به مشهد وارد می‌شود. پس از ورود به مشهد، به مدرسه عباسقلی خان که در خیابان سفلی مشهد واقع است، وارد و مشغول تحصیل می‌شود.  


با استعداد عجیب و فوق العاده خود ، در طول 18 سال تحصیل علوم مختلف رایج زمان ، مورد توجه و عنایات اساتید خود در حوزه علمیه مشهد قرار می گیرد اما به امر پدر ، به سال هزار و دویست و نود و هشت قمری ( 1259 هجری شمسی ) مشهد را ترک و به وطن و زادگاه خود باز می گردد .
با استعداد عجیب و فوق‌العاده خود، در طول 18 سال تحصیل علوم مختلف رایج زمان، مورد توجه و عنایات اساتید خود در حوزه علمیه مشهد قرار می‌گیرد، اما به امر پدر، به سال 1298 قمری (1259ش) مشهد را ترک و به وطن و زادگاه خود باز می‌گردد.


== ازدواج در سبزوار ، هجرت به سامراء ==
== ازدواج در سبزوار ==


پس از بازگشت از مشهد ، تصمیم به تشکیل عائله گرفته و با یکی از خانواده های اصیل و نجیب و دهقان زادگان آن دوره که در شش فرسنگی سبزوار ؛ و محلی به نام داشخانه زندگی می کرده اند ، ازدواج می کند . این ازدواج ایجاب می کند که مدت دوسال در سبزوار بماند و همین اقامت اجباری ، فرصت ارزنده ای برای فضلای سبزوار بوده است که از محضر ایشان ، مقدمات و سطح را استفاده کنند .
پس از بازگشت از مشهد، تصمیم به تشکیل عائله گرفته و با یکی از خانواده‌های اصیل و نجیب و دهقان زادگان آن دوره که در شش فرسنگی سبزوار؛ و محلی به نام داشخانه زندگی می‌کردند، ازدواج می‌کند. این ازدواج ایجاب می‌کند که مدت دوسال در سبزوار بماند و همین اقامت اجباری، فرصت ارزنده‌ای برای فضلای سبزوار بوده است که از محضر ایشان، مقدمات و سطح را استفاده کنند.


== تحصیل در سامرا و نجف ==
== هجرت به عراق ==


در سال 1300 ه . ق ، به قصد زیارت و ادامه تحصیلات ، عازم [[نجف کانون تشیع|نجف]] و پس از زیارت اعتاب مقدسه ، جهت تلمّذ از محضر [[میرزای بزرگ|آیت الله میرزا محمد حسن شیرازی]] ، عازم سامراء می شود  .
در سال 1300 ق، به قصد زیارت و ادامه تحصیلات، عازم نجف و پس از زیارت اعتاب مقدسه، جهت تلمّذ از محضر [[میرزای بزرگ|آیت‌الله میرزا محمد حسن شیرازی]]، عازم سامراء می‌شود.


12 سال از محضر [[میرزای شیرازی، محمد حسن بن محمود|میرزای شیرازی]] استفاده می کند و مورد توجه میرزا قرار می گیرد . پس از فوت میرزا ،به نجف می رود و از اصحاب خاص [[شیرازی، محمدتقی بن محب‌علی|میرزا محمد تقی شیرازی ( میرزای دوم )]] می شود .
12 سال از محضر [[میرزای شیرازی، محمد حسن بن محمود|میرزای شیرازی]] استفاده می‌کند و مورد توجه میرزا قرار می‌گیرد. پس از فوت میرزا، به نجف می‌رود و از اصحاب خاص [[شیرازی، محمدتقی بن محب‌علی|میرزا محمد تقی شیرازی (میرزای دوم)]] می‌شود.


تا سال 1322 ه . ق در نجف و در محضر میرزای دوم می ماند . اهالی سبزوار درخواست مراجعت میرزا موسی از نجف به سبزوار را به میرزای دوم ارسال می کنند و به امر میرزا ، به سبزوار باز می گردد .
تا سال 1322ق در نجف و در محضر میرزای دوم می‌ماند.  


== اقامه جماعت ، تدریس و ارشاد مردم در سبزوار ==
اهالی سبزوار درخواست مراجعت میرزا موسی از نجف به سبزوار را به میرزای دوم ارسال می‌کنند و به امر میرزا، به سبزوار باز می‌گردد.


آیت الله میرزا موسی فقیه سبزواری ، تا زمان رحلت ، زعامت حوزه و مرجعیت امور مردم سبزوار را بعهده داشته ، صاحب زهد و کرامت ؛ و مورد علاقه شدید مردم بوده است . او با تشکیل حلقه های درس در سطوح عالی ، موفق به تربیت شاگردان نامدار بسیار شده است . نخستین عالمی که کتاب کفایة الاصول مرحوم آخوند خراسانی را به حوزویان سبزوار معرفی ؛ و خود تدریس می کرد ، مرحوم میرزا موسی فقیه سبزواری بوده است .
== میرزا موسی، از دیدگاه آقابزرگ تهرانی ==
میرزا موسی صاحب کراماتی بوده که در کتب مرتبط با علمای برجسته سبزوار ، ثبت شده است .
محمد محسن آقابزرگ تهرانی، مؤلّف دو مجموعه بزرگ " الذریعة " و " طبقات اعلام الشیعة " که همدوره میرزا موسی فقیه سبزواری بوده است، در معرفی میرزا موسی می‌نویسد:


== رحلت و مزار ==
۵۴۵ - السيّد موسى الفقيه السبزواري(...-۱۳۳۶)


سرانجام در شعبان سال 1336 ه . ق  رحلت می کند و در مقبره با شکوهی که فرزندش مرحوم آیت الله حاج میرزا حسین فقیه سبزواری بنا می کند و هم اکنون ، از آثار ملی ثبت شده ؛ و کتابخانه مرکز عالی تربیت مدرّس قران ، واقع در سبزوار ، میدان کارگر ، خیابان افسر ، کوچه بیمه اجتماعی است ، به خاک سپرده می شود .
هو السيّد موسى بن السيّد محمّد عليّ الحسينيّ، الشهير بالفقيه الدّه ‌بدنامي السبزواري؛ عالم كامل ورع تقيّ جليل. من العلماء الأجلاّء القائمين بوظائف الشرع هناك.كان اشتغاله في المشهد،ثمّ العتبات.


== تجلیل مرحوم آیت الله حایری از مقام علمی و زهد مرحوم میرزا موسی فقیه سبزواری ==
و تشرّف بسامرّاء في نيّف و ثلاثمائة مستفيدا من بحث آية اللّه الشيرازي-قدّس سرّه-سنين، و كان يحضر بحث العلاّمة السيّد محمّد الطباطبائي الإصفهاني و العلاّمة السيّد إسمعيل الصدر.و كان في سامرّاء أيضا بعد فوت آية اللّه سنين مستفيدا من بحث شيخنا العلاّمة ميرزا محمّد تقيّ الشيرازي.ثمّ ذهب إلى سبزوار سنة ۱۳۳۲ ه‍،و كان مطاعا، مقبول القول، موثوقا به عند العامّة و الخاصّة.


و بلغني أنّه توفّي في شعبان سنة ۱۳۳۶ ه‍.و له ولدان عالمان جليلان:أحدهما السيّد ميرزا مهدي نزيل بمبئي،و الآخر السيّد ميرزا حسين نزيل مشهد طوس.و من تلاميذه ملاّ حسين بن صفر عليّ الريوندي السبزواري المولود حدود سنة ۱۲۹۳ ه‍ و المتوفّى في النجف حدود سنة ۱۳۵۰ ه‍، و كان يحضر بعد مهاجرته حدود سنة ۱۳۴۳ ه‍ إلى النجف بحث آية اللّه النائيني إلى أن توفّي.<ref>طبقات أعیان الشیعه، جلد 17، صفحه 406</ref>


مرحوم میرزا موسی سبزواری از علماء طراز اول عصر خود و از بزرگان و رجال معروف قرن سیزدهم هجری قمری می باشد .
== اقامه جماعت، تدریس و ارشاد مردم در سبزوار ==
[[حائری یزدی، عبدالکریم|مرحوم آیت الله حایری مؤسس حوزه علمیه قم]] ، در مقام تجلیل از علم و زهد مرحوم آیت الله میرزا موسی فقیه سبزواری ، در اجازه اجتهادی که به مرحوم [[فقیه سبزواری، میرزاحسین|آیت الله حاج میرزا حسین فقیه سبزواری]] داده اند ، نوشته اند :


"  الاقا میرزا حسین دامت افاضاته نجل المرحوم المبرور رکن الاسلام العالم الورع التقی المیرزا موسی السبزواری قدس سره الشریف " 
آیت‌الله میرزا موسی فقیه سبزواری، تا زمان رحلت، زعامت حوزه و مرجعیت امور مردم سبزوار را بعهده داشته، صاحب زهد و کرامت؛ و مورد علاقه شدید مردم بوده است. او با تشکیل حلقه‌های درس در سطوح عالی، موفق به تربیت شاگردان نامدار بسیار شده است. نخستین عالمی‌که کتاب [[كفاية الأصول|کفایة الاصول]] مرحوم [[آخوند خراسانی، محمدکاظم بن حسین|آخوند خراسانی]] را به حوزویان سبزوار معرفی؛ و خود تدریس می‌کرد، مرحوم میرزا موسی فقیه سبزواری بوده است.


میرزا موسی صاحب کراماتی بوده که در کتب مرتبط با علمای برجسته سبزوار، ثبت شده است.


منابع :
== وفات ==


میراث اسلامی ایران ، دفتر هفتم ، 1377 ، کتابخانه آیت الله مرعشی نجفی ، رساله سوم ، احوال آیت الله سبزواری به قلم خودشان ، روایت مرحوم معلم حبیب آبادی ، به کوشش رسول جعفریان .
سرانجام در شعبان سال 1336 ه. ق رحلت می‌کند و در مقبره با شکوهی که فرزندش مرحوم [[فقیه سبزواری، میرزا حسین|آیت‌الله حاج میرزا حسین فقیه سبزواری]] بنا می‌کند و هم اکنون، از آثار ملی ثبت شده؛ و کتابخانه مرکز عالی تربیت مدرّس قرآن، واقع در سبزوار، میدان کارگر، خیابان افسر، کوچه بیمه اجتماعی است، به خاک سپرده می‌شود.


مجله نگاه حوزه ، ویژه حوزه خراسان ، ضمیمه مجله حوزه ، شماره 18 – 17 ، سال دوم ، مرداد و شهریور 1375
== تجلیل مرحوم آیت‌الله حائری ==


کتاب مکارم الاثار معلم حبیب آبادی


کتاب گنجینه دانشمندان ، شریف رازی محمد ، ج 5  ، صص 326 – 316
میرزا موسی سبزواری از علماء طراز اول عصر خود و از بزرگان و رجال معروف قرن سیزدهم هجری قمری می‌باشد.


کتاب عمری پر افتخار ، زندگی آیة الله میرزا حسین فقیه سبزواری
[[حائری یزدی، عبدالکریم|مرحوم آیت‌الله حائری مؤسس حوزه علمیه قم]]، در مقام تجلیل از علم و زهد مرحوم آیت‌الله میرزا موسی فقیه سبزواری، در اجازه اجتهادی که به مرحوم [[فقیه سبزواری، میرزا حسین|آیت‌الله حاج میرزا حسین فقیه سبزواری]] داده‌اند، نوشته‌اند:


کتاب سیمای سبزوار ، سرزمین سربداران ، تألیف محمد ابراهیم احمدی
"الاقا میرزا حسین دامت افاضاته نجل المرحوم المبرور رکن الاسلام العالم الورع التقی المیرزا موسی السبزواری قدس‌سره الشریف"


کتاب سبزوار ، شهر دانشوران بیدار
==پانویس==
<references />


[http://www.mashamloo.com/tabid/251/Default.aspx پایگاه موقوفه عباسقلی خان شاملو]
== منابع‌ مقاله ==


[http://faghihsabzevari.blogfa.com/post-22.aspx/ پایگاه اینترنتی زندگی ، شخصیت ، خدمات و آثار آیت الله میرزا حسین فقیه سبزواری]
#طبقات أعلام الشيعة، ناشر دار احیاء التراث العربی، بیروت، لبنان، 1430 هجری قمری
# کتاب مکارم الاثار معلم حبیب آبادی
# کتاب گنجینه دانشمندان، شریف رازی محمد، ج 5، صص 326 – 316
# کتاب عمری پر افتخار، زندگی آیت‌الله میرزا حسین فقیه سبزواری
# کتاب سیمای سبزوار، سرزمین سربداران، تألیف محمد ابراهیم احمدی
# کتاب سبزوار، شهر دانشوران بیدار
# میراث اسلامی‌ایران، دفتر هفتم، 1377، کتابخانه آیت‌الله مرعشی نجفی، رساله سوم، احوال آیت‌الله سبزواری به قلم خودشان، روایت مرحوم معلم حبیب آبادی، به کوشش رسول جعفریان.
# مجله نگاه حوزه، ویژه حوزه خراسان، ضمیمه مجله حوزه، شماره 18 – 17، سال دوم، مرداد و شهریور 1375
# [http://www.mashamloo.com/tabid/251/Default.aspx پایگاه موقوفه عباسقلی خان شاملو]
# [http://faghihsabzevari.blogfa.com/post-22.aspx/ پایگاه اینترنتی زندگی، شخصیت، خدمات و آثار آیت‌الله میرزا حسین فقیه سبزواری]
[[رده:زندگی‌نامه]]

نسخهٔ کنونی تا ‏۱۵ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۱:۳۴

میرزا موسی فقیه سبزواری (۱۲۶۲-۱۳۳۶ق)، فقیه و مجتهد برجسته قرن سیزدهم و چهاردهم هجری و از شاگردان مبرز میرزای شیرازی بزرگ بود. وی در روستای ایزی سبزوار زاده شد و در چهارده‌سالگی برای تحصیل به سبزوار رفت و چهار سال در مدرسه فخریه (محل سابق تدریس شیخ طبرسی صاحب مجمع البیان) به تحصیل پرداخت. در ۱۲۸۰ق در هیجده‌سالگی رهسپار مشهد شد و هجده سال در حوزه علمیه آن شهر به تحصیل علوم دینی اشتغال داشت. پس از بازگشت به سبزوار و ازدواج، در سال ۱۳۰۰ق عازم عتبات عالیات گردید و دوازده سال در سامرا از محضر میرزای شیرازی بهره برد و پس از وفات او به نجف رفت و از اصحاب خاص میرزا محمدتقی شیرازی (میرزای دوم) شد. وی تا سال ۱۳۲۲ق در نجف ماند و سپس به درخواست اهالی سبزوار و به امر استادش به زادگاه خود بازگشت و تا پایان عمر به زعامت دینی، تدریس و ارشاد مردم سبزوار پرداخت. میرزا موسی نخستین عالمی بود که کتاب «کفایة الاصول» آخوند خراسانی را به حوزه علمیه سبزوار معرفی کرد و خود به تدریس آن پرداخت. آقابزرگ تهرانی در طبقات اعلام الشیعه از او به‌عنوان عالمی کامل، ورع، متقی و جلیل یاد کرده است. وی سرانجام در شعبان ۱۳۳۶ق درگذشت و در مقبره‌ای که فرزندش میرزا حسین فقیه سبزواری بنا کرد، به خاک سپرده شد. از فرزندان او، دو عالم جلیل میرزا حسین فقیه سبزواری و میرزا مهدی فقاهتی بودند.

میرزا موسی فقیه سبزواری
فقیه سبزواری، میرزا موسی
فقیه سبزواری، میرزا موسی
نام کاملمیرزا موسی بن محمدعلی حسینی سبزواری
نام‌های دیگرمیرزا موسی حسینی سبزواری، میرزا موسی مجتهد سبزواری
لقبفقیه سبزواری
نسباز سادات حسینی (منتهی به حسین اصغر فرزند امام سجاد علیه‌السلام)
نام پدرمیرزا محمدعلی
ولادت۱۲۶۲ قمری (۱۲۲۴ شمسی)
محل تولدروستای ایزی، سبزوار، ایران
محل زندگیسبزوار، مشهد، سامرا، نجف
رحلتشعبان ۱۳۳۶ قمری
مدفنسبزوار، مقبره خانوادگی (میدان کارگر، خیابان افسر)
طول عمر۷۴ سال
فرزندانمیرزا حسین فقیه سبزواری، میرزا مهدی فقاهتی
دیناسلام
مذهبشیعه
پیشهفقیه، مجتهد، مدرس حوزه
منصبمرجعیت و زعامت دینی سبزوار
پیش ازمیرزا حسین فقیه سبزواری (فرزند)
اطلاعات علمی
حوزهحوزه علمیه مشهد، سامرا، نجف، سبزوار
علایق پژوهشیفقه، اصول
اساتید
معاصرینآقابزرگ تهرانی
شاگردانملا حسین ریوندی سبزواری

ولادت

آیت‌الله میرزا موسی فقیه سبزواری معروف به میرزا موسی حسینی سبزواری، میرزا موسی مجتهد سبزواری و میرزا موسی سبزواری فرزند میرزا محمدعلی در سال 1262 قمری برابر با 1224 شمسی، در روستای ایزی در 6 کیلومتری سبزوار متولد گردید.

نسب میرزا موسی

شاه سلطان حسین صفوی، هنگام عزیمت به مشهد، در حضرت عبدالعظیم، با دونفر از سادات عالم، به نام‌های میرزا محمد و میرزا عبدالحسین آشنا شد و آن دو را همراه خود آورد. میرزا عبدالحسین به درخواست مردم در سبزوار ماند. وی جد پنجم میرزا موسی است. نسبت میرزا موسی با بیست و نه واسطه، به شاهزاده حسین اصغر یکی از فرزندان حضرت سجاد علیه‌السلام منتهی می‌شود.

تحصیل در سبزوار

میرزا موسی، در 14 سالگی، به سال 1238 هجری شمسی، با کسب اجازه از محضر پدر بزرگوار خود میرزا محمدعلی که از دهقانان و سادات با فضیلت بوده، عازم سبزوار شده و در مدرسه فخریّه، معروف به مدرسه مبارکه کهنه، درحجره‌ای که مرحوم شیخ طبرسی صاحب تفسیر مجمع البیان درس می‌خوانده، ساکن می‌شود و در طول 4 سال، به مراتبی بالا نائل می‌شود.

تحصیل در مشهد

در سال 1280 قمری (1242ش) در سن 18 سالگی از سبزوار حرکت و به مشهد وارد می‌شود. پس از ورود به مشهد، به مدرسه عباسقلی خان که در خیابان سفلی مشهد واقع است، وارد و مشغول تحصیل می‌شود.

با استعداد عجیب و فوق‌العاده خود، در طول 18 سال تحصیل علوم مختلف رایج زمان، مورد توجه و عنایات اساتید خود در حوزه علمیه مشهد قرار می‌گیرد، اما به امر پدر، به سال 1298 قمری (1259ش) مشهد را ترک و به وطن و زادگاه خود باز می‌گردد.

ازدواج در سبزوار

پس از بازگشت از مشهد، تصمیم به تشکیل عائله گرفته و با یکی از خانواده‌های اصیل و نجیب و دهقان زادگان آن دوره که در شش فرسنگی سبزوار؛ و محلی به نام داشخانه زندگی می‌کردند، ازدواج می‌کند. این ازدواج ایجاب می‌کند که مدت دوسال در سبزوار بماند و همین اقامت اجباری، فرصت ارزنده‌ای برای فضلای سبزوار بوده است که از محضر ایشان، مقدمات و سطح را استفاده کنند.

هجرت به عراق

در سال 1300 ق، به قصد زیارت و ادامه تحصیلات، عازم نجف و پس از زیارت اعتاب مقدسه، جهت تلمّذ از محضر آیت‌الله میرزا محمد حسن شیرازی، عازم سامراء می‌شود.

12 سال از محضر میرزای شیرازی استفاده می‌کند و مورد توجه میرزا قرار می‌گیرد. پس از فوت میرزا، به نجف می‌رود و از اصحاب خاص میرزا محمد تقی شیرازی (میرزای دوم) می‌شود.

تا سال 1322ق در نجف و در محضر میرزای دوم می‌ماند.

اهالی سبزوار درخواست مراجعت میرزا موسی از نجف به سبزوار را به میرزای دوم ارسال می‌کنند و به امر میرزا، به سبزوار باز می‌گردد.

میرزا موسی، از دیدگاه آقابزرگ تهرانی

محمد محسن آقابزرگ تهرانی، مؤلّف دو مجموعه بزرگ " الذریعة " و " طبقات اعلام الشیعة " که همدوره میرزا موسی فقیه سبزواری بوده است، در معرفی میرزا موسی می‌نویسد:

۵۴۵ - السيّد موسى الفقيه السبزواري(...-۱۳۳۶)

هو السيّد موسى بن السيّد محمّد عليّ الحسينيّ، الشهير بالفقيه الدّه ‌بدنامي السبزواري؛ عالم كامل ورع تقيّ جليل. من العلماء الأجلاّء القائمين بوظائف الشرع هناك.كان اشتغاله في المشهد،ثمّ العتبات.

و تشرّف بسامرّاء في نيّف و ثلاثمائة مستفيدا من بحث آية اللّه الشيرازي-قدّس سرّه-سنين، و كان يحضر بحث العلاّمة السيّد محمّد الطباطبائي الإصفهاني و العلاّمة السيّد إسمعيل الصدر.و كان في سامرّاء أيضا بعد فوت آية اللّه سنين مستفيدا من بحث شيخنا العلاّمة ميرزا محمّد تقيّ الشيرازي.ثمّ ذهب إلى سبزوار سنة ۱۳۳۲ ه‍،و كان مطاعا، مقبول القول، موثوقا به عند العامّة و الخاصّة.

و بلغني أنّه توفّي في شعبان سنة ۱۳۳۶ ه‍.و له ولدان عالمان جليلان:أحدهما السيّد ميرزا مهدي نزيل بمبئي،و الآخر السيّد ميرزا حسين نزيل مشهد طوس.و من تلاميذه ملاّ حسين بن صفر عليّ الريوندي السبزواري المولود حدود سنة ۱۲۹۳ ه‍ و المتوفّى في النجف حدود سنة ۱۳۵۰ ه‍، و كان يحضر بعد مهاجرته حدود سنة ۱۳۴۳ ه‍ إلى النجف بحث آية اللّه النائيني إلى أن توفّي.[۱]

اقامه جماعت، تدریس و ارشاد مردم در سبزوار

آیت‌الله میرزا موسی فقیه سبزواری، تا زمان رحلت، زعامت حوزه و مرجعیت امور مردم سبزوار را بعهده داشته، صاحب زهد و کرامت؛ و مورد علاقه شدید مردم بوده است. او با تشکیل حلقه‌های درس در سطوح عالی، موفق به تربیت شاگردان نامدار بسیار شده است. نخستین عالمی‌که کتاب کفایة الاصول مرحوم آخوند خراسانی را به حوزویان سبزوار معرفی؛ و خود تدریس می‌کرد، مرحوم میرزا موسی فقیه سبزواری بوده است.

میرزا موسی صاحب کراماتی بوده که در کتب مرتبط با علمای برجسته سبزوار، ثبت شده است.

وفات

سرانجام در شعبان سال 1336 ه. ق رحلت می‌کند و در مقبره با شکوهی که فرزندش مرحوم آیت‌الله حاج میرزا حسین فقیه سبزواری بنا می‌کند و هم اکنون، از آثار ملی ثبت شده؛ و کتابخانه مرکز عالی تربیت مدرّس قرآن، واقع در سبزوار، میدان کارگر، خیابان افسر، کوچه بیمه اجتماعی است، به خاک سپرده می‌شود.

تجلیل مرحوم آیت‌الله حائری

میرزا موسی سبزواری از علماء طراز اول عصر خود و از بزرگان و رجال معروف قرن سیزدهم هجری قمری می‌باشد.

مرحوم آیت‌الله حائری مؤسس حوزه علمیه قم، در مقام تجلیل از علم و زهد مرحوم آیت‌الله میرزا موسی فقیه سبزواری، در اجازه اجتهادی که به مرحوم آیت‌الله حاج میرزا حسین فقیه سبزواری داده‌اند، نوشته‌اند:

"الاقا میرزا حسین دامت افاضاته نجل المرحوم المبرور رکن الاسلام العالم الورع التقی المیرزا موسی السبزواری قدس‌سره الشریف"

پانویس

  1. طبقات أعیان الشیعه، جلد 17، صفحه 406

منابع‌ مقاله

  1. طبقات أعلام الشيعة، ناشر دار احیاء التراث العربی، بیروت، لبنان، 1430 هجری قمری
  2. کتاب مکارم الاثار معلم حبیب آبادی
  3. کتاب گنجینه دانشمندان، شریف رازی محمد، ج 5، صص 326 – 316
  4. کتاب عمری پر افتخار، زندگی آیت‌الله میرزا حسین فقیه سبزواری
  5. کتاب سیمای سبزوار، سرزمین سربداران، تألیف محمد ابراهیم احمدی
  6. کتاب سبزوار، شهر دانشوران بیدار
  7. میراث اسلامی‌ایران، دفتر هفتم، 1377، کتابخانه آیت‌الله مرعشی نجفی، رساله سوم، احوال آیت‌الله سبزواری به قلم خودشان، روایت مرحوم معلم حبیب آبادی، به کوشش رسول جعفریان.
  8. مجله نگاه حوزه، ویژه حوزه خراسان، ضمیمه مجله حوزه، شماره 18 – 17، سال دوم، مرداد و شهریور 1375
  9. پایگاه موقوفه عباسقلی خان شاملو
  10. پایگاه اینترنتی زندگی، شخصیت، خدمات و آثار آیت‌الله میرزا حسین فقیه سبزواری