مناهل علوم أهل‌البيت: تفاوت میان نسخه‌ها

    از ویکی‌نور
    جز (جایگزینی متن - 'امیرالمؤمنین علی(ع)' به 'امیرالمؤمنین علی(ع) ')
    جز (جایگزینی متن - 'همدانی، علی بن شهاب‌الدین' به 'همدانی، سید علی بن شهاب‌الدین')
     
    (۳۰ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۴ کاربر نشان داده نشد)
    خط ۱: خط ۱:
    <div class='wikiInfo'>
    {{جعبه اطلاعات کتاب
    [[پرونده:NUR35090J1.jpg|بندانگشتی|مناهل علوم أهل‌البيت]]
    | تصویر =NUR35090J1.jpg
    {| class="wikitable aboutBookTable" style="text-align:Right"
    | عنوان =مناهل علوم أهل‌البيت
    |+ |
    | پدیدآوران =  
    |-
    [[ابومعاش، سعید]] (نویسنده)
    ! نام کتاب!! data-type='bookName'|مناهل علوم أهل‌البيت
    | زبان =عربی
    |-
    | کد کنگره =
    |نام های دیگر کتاب
    | سال نشر = |مجلد1
    |data-type='otherBookNames'|
    |-
    |پدیدآورندگان
    |data-type='authors'|[[ابومعاش، سعيد]] (نويسنده)
    |-
    |زبان  
    |data-type='language'|عربي
    |-
    |کد کنگره  
    |data-type='congeressCode' style='direction:ltr'|
    |-
    |موضوع
    |data-type='subject'|
    |-
    |ناشر
    |data-type='publisher'|
    |-
    |مکان نشر
    |data-type='publishPlace'|
    |-
    ||سال نشر  
    |ata-type='publishYear'|مجلد1


    مجلد2
    | کد اتوماسیون =AUTOMATIONCODE35090AUTOMATIONCODE
    |-class='articleCode'
    | چاپ =1
    | تعداد جلد =2
    | کتابخانۀ دیجیتال نور =35090
    | کتابخوان همراه نور =35090
    | کد پدیدآور =
    | پس از =
    | پیش از =
    }}


    |کد اتوماسیون
    '''مناهل علوم أهل‌البيت''' تألیف [[ابومعاش، سعید|سعید ابومعاش]] ازجمله آثار عربی در دفاع از تشیع و مکتب اهل‌بیت(ع) است. در این اثر با استناد به روایات مذکور در منابع اهل سنت سرچشمه رسول‌الله(ص) و [[امام على(ع)|امام علی]] و اهل‌بیت(ع) یکی دانسته شده است.  
    |data-type='automationCode'|AUTOMATIONCODE35090AUTOMATIONCODE
    |}
    </div>
    ==معرفی اجمالی==
    '''مناهل علوم أهل‌البيت''' تألیف سعید ابومعاش ازجمله آثار عربی در دفاع از تشیع و مکتب اهل‌بیت(ع) است. در این اثر با استناد به روایات مذکور در منابع اهل سنت سرچشمه رسول‌الله(ص) و امام علی و اهل‌بیت(ع) یکی دانسته شده است.  


    ==ساختار==
    ==ساختار==
    خط ۴۴: خط ۲۴:


    ==گزارش محتوا==
    ==گزارش محتوا==
    نویسنده در مقدمه اول کتاب، احادیث شریف نبوی نزد شیعه و سنی در موضوع علم [[امام على(ع)|امیرالمؤمنین(ع)]] را پنج بخش دانسته است: روایات پیامبر(ص) که با سندهای معتبر درباره علی(ع) ذکر شده است؛ خطبه‌ها و روایات [[امام على(ع)|امیرالمؤمنین علی(ع)]] ؛ اقوال صحابه و تابعین درباره علم علی(ع)؛ آنچه علی(ع) در قضاوت‌ها و نوادر احکام و قضایای مختلف به آن مشهور است؛ علوم غیبی که رسول‌الله(ص) از جبرئیل از خداوند متعال درباره حوادث مشهور آینده خبر داده است<ref>ر.ک: ج1، مقدمه اول، ص5</ref>  
    نویسنده در مقدمه اول کتاب، احادیث شریف نبوی نزد شیعه و سنی در موضوع علم [[امام على(ع)|امیرالمؤمنین(ع)]] را پنج بخش دانسته است: روایات پیامبر(ص) که با سندهای معتبر درباره علی(ع) ذکر شده است؛ خطبه‌ها و روایات [[امام على(ع)|امیرالمؤمنین علی(ع)]]؛ اقوال صحابه و تابعین درباره علم [[امام على(ع)|علی(ع)]]؛ آنچه [[امام على(ع)|علی(ع)]] در قضاوت‌ها و نوادر احکام و قضایای مختلف به آن مشهور است؛ علوم غیبی که رسول‌الله(ص) از جبرئیل از خداوند متعال درباره حوادث مشهور آینده خبر داده است<ref>ر.ک: ج1، مقدمه اول، ص5</ref>  


    در مقدمه دوم کتاب، به نقل از کتاب الغدیر علامه امینی، بیش از بیست روایت که رسول‌الله(ص) در فضائل [[امام على(ع)|امیرالمؤمنین(ع)]] فرموده‌اند مانند حدیث ثقلین و منزلت، ذکر شده است<ref>ر.ک: همان، مقدمه دوم، ص8-5</ref>
    در مقدمه دوم کتاب، به نقل از کتاب [[الغدير في الكتاب و السنة و الأدب|الغدیر]] [[امینی نجفی، عبدالحسین|علامه امینی]]، بیش از بیست روایت که رسول‌الله(ص) در فضائل [[امام على(ع)|امیرالمؤمنین(ع)]] فرموده‌اند مانند حدیث ثقلین و منزلت، ذکر شده است<ref>ر.ک: همان، مقدمه دوم، ص8-5</ref>


    در روایتی از پیامبر خدا(ص) چنین روایت شده است که اگر درختان (باغ‌ها) قلم، دریاها جوهر و جن و انس نویسنده (جنیان حسابگر و همه انسان‌ها نویسنده) شوند نمی‌توانند فضائل [[امام على(ع)|علی بن ابی‌طالب(ع)]] را بنویسند. این روایت را اخطب خوارزم (متوفی 568ق) در المناقب، قندوزی در ینابیع الموده، علی بن شهاب‌الدین همدانی در مودةالقربی نقل کرده‌اند. جالب آن‌که همدانی و قندوزی عمر بن خطاب را ازجمله روات خبر دانسته‌اند<ref>ر.ک: متن کتاب، ج 1، ص14-13</ref>
    در روایتی از پیامبر خدا(ص) چنین روایت شده است که اگر درختان (باغ‌ها) قلم، دریاها جوهر و جن و انس نویسنده (جنیان حسابگر و همه انسان‌ها نویسنده) شوند نمی‌توانند فضائل [[امام على(ع)|علی بن ابی‌طالب(ع)]] را بنویسند. این روایت را اخطب خوارزم (متوفی 568ق) در [[المناقب (خوارزمی)|المناقب]]، [[قندوزی، سلیمان بن ابراهیم|قندوزی]] در [[ينابيع المودة لذوي القربی|ینابیع الموده]]، [[همدانی، سید علی بن شهاب‌الدین|علی بن شهاب‌الدین همدانی]] در مودةالقربی نقل کرده‌اند. جالب آن‌که [[همدانی، سید علی بن شهاب‌الدین|همدانی]] و قندوزی عمر بن خطاب را ازجمله روات خبر دانسته‌اند<ref>ر.ک: متن کتاب، ج 1، ص14-13</ref>


    حدیث اشباه (شباهت علی(ع) به انبیا) دومین روایتی است که به آن پرداخته شده است. [[ابن حنبل، احمد بن محمد|احمد بن حنبل]] امام حنابله از احمد بن عبدالرزاق از رسول خدا(ص) نقل کرده است: «هر کس بخواهد آدم را در علمش، و نوح را در فهمش، و ابراهیم را در اخلاقش و موسی را در مناجاتش، عیسی را در سنتش، و محمد را در تمامیت و کمالش ببیند، باید به این مردی که می‌آید بنگرد. مردم همه گردن کشیدند ناگاه چنان با علی بن ابیطالب مواجه شدند، که گویا او از زمین کنده شده و از کوه سر برآورده است»<ref>ر.ک: همان، ص15</ref>
    حدیث اشباه (شباهت علی(ع) به انبیا) دومین روایتی است که به آن پرداخته شده است. [[ابن حنبل، احمد بن محمد|احمد بن حنبل]] امام حنابله از احمد بن عبدالرزاق از رسول خدا(ص) نقل کرده است: «هر کس بخواهد آدم را در علمش، و نوح را در فهمش، و ابراهیم را در اخلاقش و موسی را در مناجاتش، عیسی را در سنتش، و محمد را در تمامیت و کمالش ببیند، باید به این مردی که می‌آید بنگرد. مردم همه گردن کشیدند ناگاه چنان با علی بن ابی‌طالب مواجه شدند، که گویا او از زمین کنده شده و از کوه سر برآورده است»<ref>ر.ک: همان، ص15</ref>


    مفجّع بصری شاعر اهل‌بیت(ع) این روایت را در ضمن قصیده‌ای به نظم درآورده است. وی به‌صراحت تمام، مذهب امامیه خود را در این قصیده اعلان می‌کند و در این قصیده، به موضوع ولایت علی(ع) و فضایل آن حضرت پرداخته است<ref>ر.ک: همان، ص16-15</ref> این روایت را عسقلانی در لسان المیزان، بیهقی (متوفی 458ق) در فضائل الصحابه، ابن مغازلی (متوفی 384ق) در المناقب و دیگر نویسندگان اهل سنت در آثارشان ذکر کرده‌اند که نویسنده به نص روایت مذکور در سی منبع با ذکر جلد و صفحه و چاپ اشاره کرده است<ref>ر.ک: همان، ص22-21</ref>  
    مفجّع بصری شاعر اهل‌بیت(ع) این روایت را در ضمن قصیده‌ای به نظم درآورده است. وی به‌صراحت تمام، مذهب امامیه خود را در این قصیده اعلان می‌کند و در این قصیده، به موضوع ولایت علی(ع) و فضایل آن حضرت پرداخته است<ref>ر.ک: همان، ص16-15</ref> این روایت را عسقلانی در لسان المیزان، [[بیهقی، احمد بن حسین|بیهقی]] (متوفی 458ق) در فضائل الصحابه، [[ابن مغازلی، علی بن محمد|ابن مغازلی]] (متوفی 384ق) در [[مناقب أهل‌البيت عليهم‌السلام|المناقب]] و دیگر نویسندگان اهل سنت در آثارشان ذکر کرده‌اند که نویسنده به نص روایت مذکور در سی منبع با ذکر جلد و صفحه و چاپ اشاره کرده است<ref>ر.ک: همان، ص22-21</ref>  


    املا کردن جبرئیل و نگارش علی(ع) از دیگر اختصاصات [[امام على(ع)|امیرالمؤمنین(ع)]] است. شیخ مفید به سندش از رفاعة بن موسی از [[امام جعفر صادق(ع)|امام صادق(ع)]] روایت کرده است که رسول‌الله(ص) صحیفه‌ای را بر علی(ع) املا می‌کرد؛ چون به نصف آن رسید، رسول‌الله(ص) سرش را در دامان علی(ع) نهاد. سپس علی(ع) نوشت تا این‌که صحیفه کامل شد، چون رسول‌الله(ص) سرش را بلند کرد فرمود: ای علی چه کسی بر تو املا کرد؟ فرمود: شما یا رسول‌الله. آنحضرت فرمود: بلکه جبرئیل بر تو املا کرد<ref>ر.ک: همان، ص35</ref> اهل سنت نیز این روایت به طرق و عبارات مختلف نقل نموده‌اند.
    املا کردن جبرئیل و نگارش علی(ع) از دیگر اختصاصات [[امام على(ع)|امیرالمؤمنین(ع)]] است. [[مفید، محمد بن محمد|شیخ مفید]] به سندش از رفاعة بن موسی از [[امام جعفر صادق(ع)|امام صادق(ع)]] روایت کرده است که رسول‌الله(ص) صحیفه‌ای را بر علی(ع) املا می‌کرد؛ چون به نصف آن رسید، رسول‌الله(ص) سرش را در دامان علی(ع) نهاد. سپس علی(ع) نوشت تا این‌که صحیفه کامل شد، چون رسول‌الله(ص) سرش را بلند کرد فرمود: ای علی چه کسی بر تو املا کرد؟ فرمود: شما یا رسول‌الله. آن حضرت فرمود: بلکه جبرئیل بر تو املا کرد<ref>ر.ک: همان، ص35</ref> اهل سنت نیز این روایت به طرق و عبارات مختلف نقل نموده‌اند.


    «مدینة العلم» بارزترین حدیث در اثبات علم [[امام على(ع)|امیرالمؤمنین علی(ع)]] است. این روایت در منابع مختلف اهل سنت با اندکی تفاوتی ذکر شده است؛ مثلاً حاکم نیشابوری چنین آورده که «أنا مدینة العلم و علی بابها، فمن أراد المدینة فلیأت الباب». [[ابن عساکر، علی بن حسن|ابن عساکر]] در «ترجمة الامام علی من تاریخ دمشق» همین‌گونه آورده است؛ اما ابن مغازلی در کتاب مناقب علی بن ابی‌طالب به اسنادش از جریر از علی(ع) با اندک تفاوتی در بخش دوم حدیث چنین آورده: «أنا مدینة العلم و علی بابها، و لاتؤتی البیوت الا من أبوابها». البته ابن مغازلی این روایت را از علی بن موسی الرضا(ع) از آباء طاهرینش از علی(ع) نیز نقل کرده که الفاظ آن در هر دو بخش روایت متفاوت است: «یا علی أنا مدینة العلم و أنت الباب، کذب من انه یصل إلی المدینة الا من الباب»<ref>ر.ک: همان، ص55-47</ref> مصادر این حدیث را علامه امینی در الغدیر لیست کرده که بالغ بر 144 مصدر است<ref>ر.ک: همان، ص79-65</ref>
    «مدینة العلم» بارزترین حدیث در اثبات علم [[امام على(ع)|امیرالمؤمنین علی(ع)]] است. این روایت در منابع مختلف اهل سنت با اندکی تفاوتی ذکر شده است؛ مثلاً [[حاکم نیشابوری، محمد بن عبدالله|حاکم نیشابوری]] چنین آورده که «أنا مدینة العلم و علی بابها، فمن أراد المدینة فلیأت الباب». [[ابن عساکر، علی بن حسن|ابن عساکر]] در «ترجمة الامام علی من تاریخ دمشق» همین‌گونه آورده است؛ اما [[ابن مغازلی، علی بن محمد|ابن مغازلی]] در کتاب مناقب علی بن ابی‌طالب به اسنادش از جریر از [[امام على(ع)|علی(ع)]] با اندک تفاوتی در بخش دوم حدیث چنین آورده: «أنا مدینة العلم و علی بابها، و لاتؤتی البیوت الا من أبوابها». البته [[ابن مغازلی، علی بن محمد|ابن مغازلی]] این روایت را از علی بن موسی الرضا(ع) از آباء طاهرینش از علی(ع) نیز نقل کرده که الفاظ آن در هر دو بخش روایت متفاوت است: «یا علی أنا مدینة العلم و أنت الباب، کذب من انه یصل إلی المدینة الا من الباب»<ref>ر.ک: همان، ص55-47</ref> مصادر این حدیث را [[امینی نجفی، عبدالحسین|علامه امینی]] در [[الغدير في الكتاب و السنة و الأدب|الغدیر]] لیست کرده که بالغ بر 144 مصدر است<ref>ر.ک: همان، ص79-65</ref>


    مطالب جلد دوم کتاب نیز همان‌گونه که در مقدمه‌اش ذکر شده مجموعه احادیث درباره علم علی(ع) که از خود آنحضرت یا از ذریه‌اش؛ ائمه طاهرین(ع) روایت شده است<ref>ر.ک: ج2، مقدمه، ص7</ref>  
    مطالب جلد دوم کتاب نیز همان‌گونه که در مقدمه‌اش ذکر شده مجموعه احادیث درباره علم علی(ع) که از خود آن حضرت یا از ذریه‌اش؛ ائمه طاهرین(ع) روایت شده است<ref>ر.ک: ج2، مقدمه، ص7</ref>  


    در اولین روایت این جلد، حموینی به اسنادش از احمد بن حسین بیهقی از کمیل بن زیاد نخعی چنین نقل کرده است که علی(ع) دست مرا گرفت و به‌سوی ناحیه جبان بیرون برد و چون به بیابان رسیدیم، نشست، آه پردردی کشید و فرمود: ای کمیل بن زیاد! این قلب‌ها بسان ظرف‌هایی هستند، که بهترین آن‌ها، فراگیرترین آن‌هاست. مردم سه دسته‌اند: دانشمندان الهی، و آموزنده‌ای بر راه رستگاری و گروهی مثل پشه‌هایی که دست‌خوش باد و طوفان هستند و همیشه سرگردان‌اند که به دنبال هر سروصدایی می‌روند و با وزش هر بادی حرکت می‌کنند، نه از روشنایی دانش نور گرفتند، و نه به پناهگاه استواری پناه بردند. ای کمیل! دانش بهتر از مال است. زیرا، علم نگهبان توست، و مال را تو باید نگهبان باشی...<ref>ر.ک: همان، متن کتاب، ص8-7</ref>
    در اولین روایت این جلد، حموینی به اسنادش از [[بیهقی، احمد بن حسین|احمد بن حسین بیهقی]] از کمیل بن زیاد نخعی چنین نقل کرده است که علی(ع) دست مرا گرفت و به‌سوی ناحیه جبان بیرون برد و چون به بیابان رسیدیم، نشست، آه پردردی کشید و فرمود: ای کمیل بن زیاد! این قلب‌ها بسان ظرف‌هایی هستند، که بهترین آن‌ها، فراگیرترین آن‌هاست. مردم سه دسته‌اند: دانشمندان الهی، و آموزنده‌ای بر راه رستگاری و گروهی مثل پشه‌هایی که دست‌خوش باد و طوفان هستند و همیشه سرگردان‌اند که به دنبال هر سروصدایی می‌روند و با وزش هر بادی حرکت می‌کنند، نه از روشنایی دانش نور گرفتند، و نه به پناهگاه استواری پناه بردند. ای کمیل! دانش بهتر از مال است. زیرا، علم نگهبان توست، و مال را تو باید نگهبان باشی..<ref>ر.ک: همان، متن کتاب، ص8-7</ref>


    اعترافات بزرگان اهل سنت به فضائل [[امام على(ع)|حضرت علی(ع)]] از مطالب مورد توجه کتاب است؛ حموینی به اسنادش از محمد بن هارون حضرمی نقل کرده که شنیدم [[ابن حنبل، احمد بن محمد|احمد بن حنبل]] می‌گوید: برای احدی از اصحاب رسول‌الله(ص) آنچه از فضائل درباره [[امام على(ع)|علی بن ابی‌طالب(ع)]] ذکر شده نیامده است<ref>ر.ک: همان، ص9</ref>  
    اعترافات بزرگان اهل سنت به فضائل [[امام على(ع)|حضرت علی(ع)]] از مطالب مورد توجه کتاب است؛ حموینی به اسنادش از محمد بن هارون حضرمی نقل کرده که شنیدم [[ابن حنبل، احمد بن محمد|احمد بن حنبل]] می‌گوید: برای احدی از اصحاب رسول‌الله(ص) آنچه از فضائل درباره [[امام على(ع)|علی بن ابی‌طالب(ع)]] ذکر شده نیامده است<ref>ر.ک: همان، ص9</ref>  


    ازجمله مستندات نویسنده در این جلد، کتاب شریف نهج‌البلاغه است. او با اشاره به خطبه‌ای که امام(ع) در آن تعبیر به کور کردن چشم فتنه کرده است از آن کتاب بهره برده است<ref>ر.ک: همان، ص36-35</ref>  
    ازجمله مستندات نویسنده در این جلد، کتاب شریف [[نهج‌‌البلاغة (صبحی صالح)|نهج‌البلاغه]] است. او با اشاره به خطبه‌ای که [[امام على(ع)|امام(ع)]] در آن تعبیر به کور کردن چشم فتنه کرده است از آن کتاب بهره برده است<ref>ر.ک: همان، ص36-35</ref>  
       
       
    در این جلد نیز همانند جلد اول در ذیل هر روایت، به منابع و عبارات مختلف آن اشاره شده است.  
    در این جلد نیز همانند جلد اول در ذیل هر روایت، به منابع و عبارات مختلف آن اشاره شده است.  
    خط ۷۱: خط ۵۱:
    در پاورقی‌های کتاب آدرس روایات، اشعار و مطالب با ذکر جلد و صفحه برای مراجعه محققین ذکر شده است.  
    در پاورقی‌های کتاب آدرس روایات، اشعار و مطالب با ذکر جلد و صفحه برای مراجعه محققین ذکر شده است.  


    ==پانویس ==
    ==پانویس==
    <references/>
    <references />


    ==منابع مقاله==
    ==منابع مقاله==
    مقدمه و متن کتاب.  
    مقدمه و متن کتاب.


    {{الگو:علوم قرآنی}}


    ==وابسته‌ها==
    {{وابسته‌ها}}


    [[إحياء الميت بفضائل أهل‌البيت عليهم‌السلام]]
    [[مناقب أهل‌البيت عليهم‌السلام]]




    == وابسته‌ها ==
    ==پیوندها==
    [http://www.noorlib.ir/View/fa/Book/BookView/Image/24631 مطالعه کتاب مناهل علوم أهل‌البيت در پایگاه کتابخانه دیجیتال نور]
    [[رده:کتاب‌شناسی]]
    [[رده:کتاب‌شناسی]]

    نسخهٔ کنونی تا ‏۱۰ اوت ۲۰۲۲، ساعت ۱۵:۴۴

    مناهل علوم أهل‌البيت
    مناهل علوم أهل‌البيت
    پدیدآورانابومعاش، سعید (نویسنده)
    چاپ1
    زبانعربی
    تعداد جلد2
    نورلایبمطالعه و دانلود pdf

    مناهل علوم أهل‌البيت تألیف سعید ابومعاش ازجمله آثار عربی در دفاع از تشیع و مکتب اهل‌بیت(ع) است. در این اثر با استناد به روایات مذکور در منابع اهل سنت سرچشمه رسول‌الله(ص) و امام علی و اهل‌بیت(ع) یکی دانسته شده است.

    ساختار

    این اثر در دو جزء تدوین شده است. دو مقدمه در جزء اول و مقدمه مختصری در جزء دوم آغازگر مباحث است. نویسنده احادیث را به‌صورت موضوعی دسته‌بندی کرده و برای هرکدام عناوینی مناسب اختیار نموده است. ایشان ذیل هرکدام از عناوین، حدیث یا احادیثی به همراه منابع آن آورده است.

    گزارش محتوا

    نویسنده در مقدمه اول کتاب، احادیث شریف نبوی نزد شیعه و سنی در موضوع علم امیرالمؤمنین(ع) را پنج بخش دانسته است: روایات پیامبر(ص) که با سندهای معتبر درباره علی(ع) ذکر شده است؛ خطبه‌ها و روایات امیرالمؤمنین علی(ع)؛ اقوال صحابه و تابعین درباره علم علی(ع)؛ آنچه علی(ع) در قضاوت‌ها و نوادر احکام و قضایای مختلف به آن مشهور است؛ علوم غیبی که رسول‌الله(ص) از جبرئیل از خداوند متعال درباره حوادث مشهور آینده خبر داده است[۱]

    در مقدمه دوم کتاب، به نقل از کتاب الغدیر علامه امینی، بیش از بیست روایت که رسول‌الله(ص) در فضائل امیرالمؤمنین(ع) فرموده‌اند مانند حدیث ثقلین و منزلت، ذکر شده است[۲]

    در روایتی از پیامبر خدا(ص) چنین روایت شده است که اگر درختان (باغ‌ها) قلم، دریاها جوهر و جن و انس نویسنده (جنیان حسابگر و همه انسان‌ها نویسنده) شوند نمی‌توانند فضائل علی بن ابی‌طالب(ع) را بنویسند. این روایت را اخطب خوارزم (متوفی 568ق) در المناقب، قندوزی در ینابیع الموده، علی بن شهاب‌الدین همدانی در مودةالقربی نقل کرده‌اند. جالب آن‌که همدانی و قندوزی عمر بن خطاب را ازجمله روات خبر دانسته‌اند[۳]

    حدیث اشباه (شباهت علی(ع) به انبیا) دومین روایتی است که به آن پرداخته شده است. احمد بن حنبل امام حنابله از احمد بن عبدالرزاق از رسول خدا(ص) نقل کرده است: «هر کس بخواهد آدم را در علمش، و نوح را در فهمش، و ابراهیم را در اخلاقش و موسی را در مناجاتش، عیسی را در سنتش، و محمد را در تمامیت و کمالش ببیند، باید به این مردی که می‌آید بنگرد. مردم همه گردن کشیدند ناگاه چنان با علی بن ابی‌طالب مواجه شدند، که گویا او از زمین کنده شده و از کوه سر برآورده است»[۴]

    مفجّع بصری شاعر اهل‌بیت(ع) این روایت را در ضمن قصیده‌ای به نظم درآورده است. وی به‌صراحت تمام، مذهب امامیه خود را در این قصیده اعلان می‌کند و در این قصیده، به موضوع ولایت علی(ع) و فضایل آن حضرت پرداخته است[۵] این روایت را عسقلانی در لسان المیزان، بیهقی (متوفی 458ق) در فضائل الصحابه، ابن مغازلی (متوفی 384ق) در المناقب و دیگر نویسندگان اهل سنت در آثارشان ذکر کرده‌اند که نویسنده به نص روایت مذکور در سی منبع با ذکر جلد و صفحه و چاپ اشاره کرده است[۶]

    املا کردن جبرئیل و نگارش علی(ع) از دیگر اختصاصات امیرالمؤمنین(ع) است. شیخ مفید به سندش از رفاعة بن موسی از امام صادق(ع) روایت کرده است که رسول‌الله(ص) صحیفه‌ای را بر علی(ع) املا می‌کرد؛ چون به نصف آن رسید، رسول‌الله(ص) سرش را در دامان علی(ع) نهاد. سپس علی(ع) نوشت تا این‌که صحیفه کامل شد، چون رسول‌الله(ص) سرش را بلند کرد فرمود: ای علی چه کسی بر تو املا کرد؟ فرمود: شما یا رسول‌الله. آن حضرت فرمود: بلکه جبرئیل بر تو املا کرد[۷] اهل سنت نیز این روایت به طرق و عبارات مختلف نقل نموده‌اند.

    «مدینة العلم» بارزترین حدیث در اثبات علم امیرالمؤمنین علی(ع) است. این روایت در منابع مختلف اهل سنت با اندکی تفاوتی ذکر شده است؛ مثلاً حاکم نیشابوری چنین آورده که «أنا مدینة العلم و علی بابها، فمن أراد المدینة فلیأت الباب». ابن عساکر در «ترجمة الامام علی من تاریخ دمشق» همین‌گونه آورده است؛ اما ابن مغازلی در کتاب مناقب علی بن ابی‌طالب به اسنادش از جریر از علی(ع) با اندک تفاوتی در بخش دوم حدیث چنین آورده: «أنا مدینة العلم و علی بابها، و لاتؤتی البیوت الا من أبوابها». البته ابن مغازلی این روایت را از علی بن موسی الرضا(ع) از آباء طاهرینش از علی(ع) نیز نقل کرده که الفاظ آن در هر دو بخش روایت متفاوت است: «یا علی أنا مدینة العلم و أنت الباب، کذب من انه یصل إلی المدینة الا من الباب»[۸] مصادر این حدیث را علامه امینی در الغدیر لیست کرده که بالغ بر 144 مصدر است[۹]

    مطالب جلد دوم کتاب نیز همان‌گونه که در مقدمه‌اش ذکر شده مجموعه احادیث درباره علم علی(ع) که از خود آن حضرت یا از ذریه‌اش؛ ائمه طاهرین(ع) روایت شده است[۱۰]

    در اولین روایت این جلد، حموینی به اسنادش از احمد بن حسین بیهقی از کمیل بن زیاد نخعی چنین نقل کرده است که علی(ع) دست مرا گرفت و به‌سوی ناحیه جبان بیرون برد و چون به بیابان رسیدیم، نشست، آه پردردی کشید و فرمود: ای کمیل بن زیاد! این قلب‌ها بسان ظرف‌هایی هستند، که بهترین آن‌ها، فراگیرترین آن‌هاست. مردم سه دسته‌اند: دانشمندان الهی، و آموزنده‌ای بر راه رستگاری و گروهی مثل پشه‌هایی که دست‌خوش باد و طوفان هستند و همیشه سرگردان‌اند که به دنبال هر سروصدایی می‌روند و با وزش هر بادی حرکت می‌کنند، نه از روشنایی دانش نور گرفتند، و نه به پناهگاه استواری پناه بردند. ای کمیل! دانش بهتر از مال است. زیرا، علم نگهبان توست، و مال را تو باید نگهبان باشی..[۱۱]

    اعترافات بزرگان اهل سنت به فضائل حضرت علی(ع) از مطالب مورد توجه کتاب است؛ حموینی به اسنادش از محمد بن هارون حضرمی نقل کرده که شنیدم احمد بن حنبل می‌گوید: برای احدی از اصحاب رسول‌الله(ص) آنچه از فضائل درباره علی بن ابی‌طالب(ع) ذکر شده نیامده است[۱۲]

    ازجمله مستندات نویسنده در این جلد، کتاب شریف نهج‌البلاغه است. او با اشاره به خطبه‌ای که امام(ع) در آن تعبیر به کور کردن چشم فتنه کرده است از آن کتاب بهره برده است[۱۳]

    در این جلد نیز همانند جلد اول در ذیل هر روایت، به منابع و عبارات مختلف آن اشاره شده است.

    وضعیت کتاب

    در پاورقی‌های کتاب آدرس روایات، اشعار و مطالب با ذکر جلد و صفحه برای مراجعه محققین ذکر شده است.

    پانویس

    1. ر.ک: ج1، مقدمه اول، ص5
    2. ر.ک: همان، مقدمه دوم، ص8-5
    3. ر.ک: متن کتاب، ج 1، ص14-13
    4. ر.ک: همان، ص15
    5. ر.ک: همان، ص16-15
    6. ر.ک: همان، ص22-21
    7. ر.ک: همان، ص35
    8. ر.ک: همان، ص55-47
    9. ر.ک: همان، ص79-65
    10. ر.ک: ج2، مقدمه، ص7
    11. ر.ک: همان، متن کتاب، ص8-7
    12. ر.ک: همان، ص9
    13. ر.ک: همان، ص36-35

    منابع مقاله

    مقدمه و متن کتاب.

    وابسته‌ها