۶۱٬۱۸۹
ویرایش
جز
جایگزینی متن - ' عبد ' به ' عبد'
جز (جایگزینی متن - 'ارسطو' به 'ارسطو') |
جز (جایگزینی متن - ' عبد ' به ' عبد') |
||
| خط ۴۳: | خط ۴۳: | ||
اين كتاب، از كتابهاى مهمى است كه در تبيين عقايد اماميه، نگاشته شده و به گفته برخى،اولين آنها به حساب مىآيد. خواجه نصير، در ابتداى اين اثر، آن را تحرير العقائد ناميده، اما بعدها، اين كتاب، به اسامى ديگرى همچون تجريد الاعتقاد، تجريد العقائد و تجريد الكلام، اشتهار يافته است. | اين كتاب، از كتابهاى مهمى است كه در تبيين عقايد اماميه، نگاشته شده و به گفته برخى،اولين آنها به حساب مىآيد. خواجه نصير، در ابتداى اين اثر، آن را تحرير العقائد ناميده، اما بعدها، اين كتاب، به اسامى ديگرى همچون تجريد الاعتقاد، تجريد العقائد و تجريد الكلام، اشتهار يافته است. | ||
بعضى، احتمال دادهاند كه خواجه، عنوان تجريد الاعتقاد را تحت تأثير كتاب«التجريد» قاضى، | بعضى، احتمال دادهاند كه خواجه، عنوان تجريد الاعتقاد را تحت تأثير كتاب«التجريد» قاضى، عبدالجبار معتزلى، برگزيده است. كسانى نيز معتقدند اين كتاب، از خود خواجه نصير نيست. مستند ترديد ايشان در انتساب تجريد به خواجه،ناسازگارى برخى از مباحث آن با آراى نصير الدين طوسى در ساير آثارش، مانند شرح اشارات است، اما اكثريت دانشمندان، اين ترديد را روا ندانستهاند. اين ناسازگارى را بر اساس تحول انديشههاى او، مىتوان تبيين كرد. | ||
انتساب تجريد به نصير الدين طوسى اسماعيلى مذهب هم نارواست، زيرا بدون ترديد آن را پس از روىگردانى از مذهب اسماعيلى و گرايش به مذهب اماميه اثنا عشرى نوشته است. بنا به قول مشهور، خواجه، نگارش تجريد را در 660ق، به پايان برد. | انتساب تجريد به نصير الدين طوسى اسماعيلى مذهب هم نارواست، زيرا بدون ترديد آن را پس از روىگردانى از مذهب اسماعيلى و گرايش به مذهب اماميه اثنا عشرى نوشته است. بنا به قول مشهور، خواجه، نگارش تجريد را در 660ق، به پايان برد. | ||
| خط ۷۳: | خط ۷۳: | ||
قاعده مسبوقيت امر حادث بر ماده و مدّة، نظريه مشايى هيولاى اولى، انطباق قاعده الواحد در باره بارى تعالى، نظريه قدم زمانى عالم، علم بارى تعالى و نظريه عقول، از جمله مواضعى است كه خواجه در آنها بيش و كم رهيافت فخر الدين رازى در المباحث المشرقية را اخذ مىكند. بنا بر اين مراد از فلسفه در اين ادعا كه تجريد بنيانگذار نظام كلام - فلسفى در شيعه است، مفهوم مشايى آن، حتى در سنت [[ابن سینا، حسین بن عبدالله|ابن سينا]]يى نيست. | قاعده مسبوقيت امر حادث بر ماده و مدّة، نظريه مشايى هيولاى اولى، انطباق قاعده الواحد در باره بارى تعالى، نظريه قدم زمانى عالم، علم بارى تعالى و نظريه عقول، از جمله مواضعى است كه خواجه در آنها بيش و كم رهيافت فخر الدين رازى در المباحث المشرقية را اخذ مىكند. بنا بر اين مراد از فلسفه در اين ادعا كه تجريد بنيانگذار نظام كلام - فلسفى در شيعه است، مفهوم مشايى آن، حتى در سنت [[ابن سینا، حسین بن عبدالله|ابن سينا]]يى نيست. | ||
كمتر اثرى به ميزان تجريد، بر آثار كلامى متأخران مؤثر افتاده است. از ابعاد تأثير تاريخى تجريد، وجود شرح و حاشيه فراوان بر آن است. در اين ميان برخى از شرحها و حاشيهها اهميت تاريخى دارند كه عبارتند از: كشف المراد [[حلی، حسن بن یوسف|علامه حلّى]]، شاگرد خواجه، تفريد الاعتماد ابو العلاء بهشتى، شرح جديد از آن على بن محمد قوشچى، شرح شوارق الالهام | كمتر اثرى به ميزان تجريد، بر آثار كلامى متأخران مؤثر افتاده است. از ابعاد تأثير تاريخى تجريد، وجود شرح و حاشيه فراوان بر آن است. در اين ميان برخى از شرحها و حاشيهها اهميت تاريخى دارند كه عبارتند از: كشف المراد [[حلی، حسن بن یوسف|علامه حلّى]]، شاگرد خواجه، تفريد الاعتماد ابو العلاء بهشتى، شرح جديد از آن على بن محمد قوشچى، شرح شوارق الالهام عبدالرزاق لاهيجى و... | ||
== معرفى شروح و حواشى == | == معرفى شروح و حواشى == | ||
| خط ۸۰: | خط ۸۰: | ||
1- كشف المراد في شرح تجريد الاعتقاد، نوشته علامه حسن بن يوسف بن مطهر حلّى، از شاگردان خواجه طوسى، اولين شرحى است كه بر تجريد نگاشته شده است. اين شرح، مرجع و سند براى شروح بعدى گرديد؛ بر اين شرح، حواشى متعددى نگاشته شده است. | 1- كشف المراد في شرح تجريد الاعتقاد، نوشته علامه حسن بن يوسف بن مطهر حلّى، از شاگردان خواجه طوسى، اولين شرحى است كه بر تجريد نگاشته شده است. اين شرح، مرجع و سند براى شروح بعدى گرديد؛ بر اين شرح، حواشى متعددى نگاشته شده است. | ||
2- تسديد القواعد في شرح تجريد العقائد، نوشته شمس الدين، محمود بن | 2- تسديد القواعد في شرح تجريد العقائد، نوشته شمس الدين، محمود بن عبدالرحمن اصفهانى(746ق)، شرح مفصلى است بر تجريد كه متن را با علامت ص و شرح را با علامت ش مىآورد. بناى شارح در اين شرح، بر رد گفتههاى خواجه نصير مىباشد؛ مخصوصا در مبحث امامت كه در مذهب، با خواجه، اختلاف داشته است. | ||
3- شرح قوشچى، از علاء الدين، على بن محمد قوشچى(879ق)، شرح مزجى مفصلى است.شارح، در مذهب، مخالف خواجه نصير است و به همين جهت در اغلب مباحث اعتقادى، به ويژه امامت، در ردّ نظريه خواجه تلاش مىكند. اين شرح، از ساير شروح بيشتر شهرت يافته و حواشى متعددى بر آن نگاشته شده است. | 3- شرح قوشچى، از علاء الدين، على بن محمد قوشچى(879ق)، شرح مزجى مفصلى است.شارح، در مذهب، مخالف خواجه نصير است و به همين جهت در اغلب مباحث اعتقادى، به ويژه امامت، در ردّ نظريه خواجه تلاش مىكند. اين شرح، از ساير شروح بيشتر شهرت يافته و حواشى متعددى بر آن نگاشته شده است. | ||
| خط ۸۶: | خط ۸۶: | ||
4- حاشيه بر شرح تجريد قوشچى، از شمس الدين، محمد بن احمد خفرى شيرازى(957ق). اين حاشيه، مورد توجه متكلمان شيعى و سنى واقع گرديده و نقد و تحليلهاى زيادى بر آن نوشته شده است. اين حاشيه، بر مقصد سوم شرح قوشچى(بخش الهيات)، نوشته شده و داراى سه فصل است: 1. اثبات واجب. 2. صفات واجب. 3. افعال واجب. | 4- حاشيه بر شرح تجريد قوشچى، از شمس الدين، محمد بن احمد خفرى شيرازى(957ق). اين حاشيه، مورد توجه متكلمان شيعى و سنى واقع گرديده و نقد و تحليلهاى زيادى بر آن نوشته شده است. اين حاشيه، بر مقصد سوم شرح قوشچى(بخش الهيات)، نوشته شده و داراى سه فصل است: 1. اثبات واجب. 2. صفات واجب. 3. افعال واجب. | ||
5- شوارق الالهام، از ميرزا | 5- شوارق الالهام، از ميرزا عبدالرزاق بن على بن حسين فياض لاهيجى(1072ق)، شاگرد [[ملا صدراى شيرازى]]. اين شرح، بسيار مفصل بوده، لكن مؤلف، فقط دو جلد آن را به پايان رسانيده و باقى، ناتمام مانده است. | ||
اين شرح، تا مقصد ثالث تجريد؛ يعنى المسئلة السادسة في كلامه تعالى، ادامه يافته و ناتمام مانده است. | اين شرح، تا مقصد ثالث تجريد؛ يعنى المسئلة السادسة في كلامه تعالى، ادامه يافته و ناتمام مانده است. | ||
| خط ۱۰۸: | خط ۱۰۸: | ||
2- نسخه كتابخانه«كوپرولى» تركيه، به شماره 1589. ميكروفيلم اين نسخه، در كتابخانه دانشگاه تهران، به شماره 462 الف و 463 ب، موجود است. | 2- نسخه كتابخانه«كوپرولى» تركيه، به شماره 1589. ميكروفيلم اين نسخه، در كتابخانه دانشگاه تهران، به شماره 462 الف و 463 ب، موجود است. | ||
3- نسخهاى به خط محمد بن | 3- نسخهاى به خط محمد بن عبدالمجيد بن فضل اللّه الطبرى، در«مكتبة العلومى» به شماره 447. ميكروفيلم اين نسخه نيز در كتابخانه دانشگاه تهران، به شماره 5066، موجود است. | ||
4- نسخه أفست از روى نسخهاى كه در كتابخانه مركزى تهران، به شماره 1865، نگهدارى مىشود. تاريخ كتابت اين نسخه، 851ق، قيد گرديده است. | 4- نسخه أفست از روى نسخهاى كه در كتابخانه مركزى تهران، به شماره 1865، نگهدارى مىشود. تاريخ كتابت اين نسخه، 851ق، قيد گرديده است. | ||