|
|
| (۱۹ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۳ کاربر نشان داده نشد) |
| خط ۱: |
خط ۱: |
| <div class="wikiInfo">
| | {{جعبه اطلاعات زندگینامه |
| [[پرونده:NUR00280.jpg|بندانگشتی|ابوعبید، قاسم بن سلام]]
| | | عنوان = '''ابوعبید قاسم بن سلام''' |
| {| class="wikitable aboutAuthorTable" style="text-align:Right" |+ |
| | | تصویر = NUR00280.jpg |
| |- | | | اندازه تصویر = |
| ! نام!! data-type="authorName" |ابوعبید، قاسم بن سلام
| | | توضیح تصویر = |
| |- | | | نام کامل = قاسم بن سلام بن مسکین بن زید خزاعی ازدی |
| |نامهای دیگر | | | نامهای دیگر = ابن سلام، ابوعبید ازدی، ابوعبید بغدادی، ابوعبید هروی |
| | data-type="authorOtherNames" | ابنسلام، قاسم | | | لقب = |
| | | تخلص = |
| | | نسب = از قبیله خزاعه (از شاخههای ازد) |
| | | نام پدر = سلام بن مسکین |
| | | ولادت = حدود ۱۵۰-۱۵۷ق (۷۶۷-۷۷۴م) |
| | | محل تولد = هرات (خراسان) |
| | | کشور تولد = |
| | | محل زندگی = هرات، بغداد، طرسوس، مصر، مکه |
| | | رحلت = ۲۲۴ق (۸۳۹م) |
| | | شهادت = |
| | | مدفن = مکه |
| | | طول عمر = حدود ۶۷-۷۴ سال |
| | | نام همسر = |
| | | فرزندان = |
| | | خویشاوندان = |
| | | دین = اسلام |
| | | مذهب = اهل سنت (اصحاب حدیث) |
| | | پیشه = لغوی، ادیب، فقیه، محدث، قاری، مورخ |
| | | درجه علمی = از برجستهترین لغویان و محدثان سده سوم |
| | | دانشگاه = |
| | | علایق پژوهشی = لغت، حدیث، فقه، قرائات، تاریخ |
| | | منصب = قاضی طرسوس |
| | | پس از = |
| | | پیش از = |
| | | اساتید = {{فهرست جعبه عمودی | معمر بن سلیمان نخعی | عبید بن سعید | شریک بن عبدالله نخعی | هشیم بن بشیر | عباد بن عوام کلابی | اسماعیل بن جعفر | سفیان بن عیینة | عبدالله بن مبارک | ابوعبیده معمر بن مثنی | ابوزید انصاری | ابوحنیفه (به طور غیرمستقیم)}} |
| | | مشایخ = |
| | | معاصرین = |
| | | شاگردان = {{فهرست جعبه عمودی | احمد بن حنبل | یحیی بن معین | ابوحاتم سجستانی | ابوبکر بن انباری | محمد بن جریر طبری}} |
| | | اجازه اجتهاد از = |
| | | آثار = {{فهرست جعبه عمودی | الغریب المصنف | غریب الحدیث | الأموال | فضائل القرآن | الناسخ و المنسوخ | الإیمان و معالمه | الأمثال | الأجناس | القراءات}} |
| | | سبک نوشتاری = |
| | | وبگاه = |
| | | امضا = |
| | | کد مؤلف = AUTHORCODE00280AUTHORCODE |
| | }} |
| | {{کاربردهای دیگر|ابوعبید (ابهامزدایی)}} |
| | '''ابوعبید قاسم بن سلام بن مسکین بن زید خزاعی ازدی هروی''' (حدود ۱۵۰ – ۲۲۴ق)، لغوی، ادیب، فقیه، محدث، قاری و مورخ برجسته ایرانیتبار در سده دوم و سوم هجری بود. او که در هرات به دنیا آمد و بیشتر عمر خود را در بغداد گذراند، به عنوان یکی از بزرگترین لغویان و محدثان عصر خود شناخته میشود. ابوعبید با تألیف دهها اثر ارزشمند در زمینههای لغت، حدیث، فقه، قرائات و تاریخ، نقش مهمی در تدوین و گسترش علوم اسلامی ایفا کرد. کتاب «[[الغريب المصنف|الغریب المصنف]]» و «[[غريب الحديث (هروی)|غریب الحدیث]]» او از مهمترین منابع لغوی و حدیثی به شمار میروند. او همچنین به عنوان قاضی شهر طرسوس منصوب شد و در سالهای پایانی عمر در مکه مجاور حرم گشت و در همانجا درگذشت. |
|
| |
|
| ابوعبید الازدی
| | ==ولادت== |
| | ابوعبید قاسم بن سلام در فاصله سالهای ۱۵۰ تا ۱۵۷ هجری قمری (۷۶۷-۷۷۴ میلادی) در شهر هرات (خراسان) به دنیا آمد.<ref name="دایرةالمعارف">[https://www.cgie.org.ir/fa/publication/entryview/2599 آذرنوش، آذرتاش، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، ج6، ص126-138]</ref> پدرش سلام، بنابر برخی روایات اسیر رومی (یونانی) بود و پس از آزادی با قبیله عرب «ازد» نسبت ولاء یافت.<ref name="دایرةالمعارف" /> نسبت «خزاعی» نشان میدهد که او به شاخه خزاعه از ازد مربوط بوده است. |
|
| |
|
| ابوعبید البغدادی
| | ==تحصیلات و اساتید== |
| | ابوعبید پس از گذراندن دورههای مقدماتی، برای تحصیل در سطحی بالاتر رهسپار عراق گردید.<ref name="دایرةالمعارف" /> او از محضر استادان برجسته دو مکتب کوفه و بصره بهره برد و در علوم لغت، نحو، حدیث، فقه و قرائات تبحر یافت. از جمله اساتید او:<ref name="دایرةالمعارف" /> |
| | * معمر بن سلیمان نخعی |
| | * عبید بن سعید |
| | * شریک بن عبدالله نخعی |
| | * هشیم بن بشیر |
| | * عباد بن عوام کلابی |
| | * اسماعیل بن جعفر |
| | * سفیان بن عیینة |
| | * عبدالله بن مبارک |
| | * ابوعبیده معمر بن مثنی |
| | * ابوزید انصاری |
|
| |
|
| ابوعبیدالهروی، قاسم بن سلام
| | او همچنین قرآن را بر ابوالحسن کسائی، اسماعیل بن جعفر و شجاع بن ابونصر بلخی قرائت کرد.<ref name="دایرةالمعارف" /> |
|
| |
|
| قاسم بن سلام
| | ==فعالیتها== |
| |-
| |
| |نام پدر
| |
| | data-type="authorfatherName" |سلام
| |
| |-
| |
| |متولد
| |
| | data-type="authorbirthDate" |حدود 150 تا 157ق
| |
| |-
| |
| |محل تولد
| |
| | data-type="authorBirthPlace" |هرات
| |
| |-
| |
| |رحلت
| |
| | data-type="authorDeathDate" |224 ق
| |
| |-
| |
| |اساتید
| |
| | data-type="authorTeachers" |معمّر بن سليمان نخعى
| |
|
| |
|
| عبيد بن سعيد
| | ===قضاوت در طرسوس=== |
| | ابوعبید توسط ثابت بن نصر خزاعی (از امیران عباسی) که به فرمانروایی ثغور شام منصوب شده بود، به عنوان قاضی شهر طرسوس برگزیده شد و تا پایان فرمانروایی ثابت در این سمت باقی بود.<ref name="دایرةالمعارف" /> |
|
| |
|
| شریک بن عبدالله نخعى
| | ===ارتباط با عبدالله بن طاهر=== |
| | پس از بازگشت به بغداد در حدود سال ۲۱۱ق، ابوعبید با عبدالله بن طاهر خزاعی (از امیران عباسی) ارتباط نزدیکی یافت. او هر کتابی که تألیف میکرد، نزد عبدالله بن طاهر میفرستاد و پاداش فراوان دریافت میکرد.<ref name="دایرةالمعارف" /> |
|
| |
|
| هُشَيم بن بشير
| | ===هجرت به مکه=== |
| | در سال ۲۱۹ق و پیش از آنکه همچون دوستانش احمد بن حنبل و دیگر بزرگان اصحاب حدیث بغداد، درگیر ماجرای «محنه» (آزمون اعتقادی درباره خلق قرآن) شوند، بغداد را ترک گفت و راهی حجاز شد و تا پایان عمر در مکه مجاور حرم گشت.<ref name="دایرةالمعارف" /> |
|
| |
|
| عبّاد بن عوام كلابى
| | ===جایگاه علمی=== |
| |-
| | ابوعبید به عنوان یکی از بزرگترین لغویان و محدثان عصر خود شناخته میشد. او در عقاید بر مذهب اصحاب حدیث پای میفشرد و مواضع مرجئه، جهمیه، معتزله و خوارج را مورد نقد قرار میداد.<ref name="دایرةالمعارف" /> او در نحو به مکتب کوفیان گرایش داشت و با شیعیان برخوردی تند داشت.<ref name="دایرةالمعارف" /> |
| |برخی آثار
| |
| | data-type="authorWritings" |[[الغریب المصنف]]
| |
| [[فضائل القرآن (ابن سلام)]]
| |
|
| |
|
| [[الناسخ و المنسوخ في القرآن العزیز و ما فیه من الفرائض و السنن]]
| | ==وفات== |
| | ابوعبید قاسم بن سلام در سال ۲۲۴ هجری قمری (۸۳۹ میلادی) در مکه درگذشت و در همانجا به خاک سپرده شد.<ref name="دایرةالمعارف" /> |
|
| |
|
| [[الأموال (قاسم بن سلام)]]
| | ==آثار== |
| | | ابوعبید آثار ارزشمندی در زمینههای لغت، حدیث، فقه، قرائات و تاریخ تألیف کرد. از جمله مهمترین آنها:<ref name="دایرةالمعارف" /> |
| [[النسب]]
| |
| | |
| [[القرائات لأبيعبيد القاسم بن سلام]]
| |
| |- class="articleCode"
| |
| |کد مؤلف
| |
| | data-type="authorCode" |AUTHORCODE00280AUTHORCODE
| |
| |}
| |
| </div>
| |
| | |
| '''ابوعُبيد قاسم بن سلام خُزاعى''' (ح150-224ق)، از جمله ادباى برجسته عرب و صاحب تأليفات فراوان است. وى در محضر اساتيدى چون اسماعيل بن جعفر، شریک بن عبداللّه، اسماعيل بن عياش، سفيان بن عينية، عبداللّه بن مبارک، محمد بن حسن شاگرد [[ابن حیون، نعمان بن محمد|ابوحنيفه]] و نيز ابويوسف يكى ديگر از شاگردان [[ابن حیون، نعمان بن محمد|ابوحنيفه]] و...دانش اندوخت.
| |
| | |
| قرآن را بر ابوالحسن كسائى، اسماعيل بن جعفر و شجاع بن ابونصر بلخى قرائت كرد و علم لغت را ابوعبيده و ابوزيد و گروهى ديگر فراگرفت.از وى آثار فراوانى به يادگار مانده است كه از آن جملهاند:كتاب الاموال، كتاب الغريب، فضائل القرآن، كتاب الناسخ و المنسوخ، كتاب المواعظ، معاني القرآن و غيره.
| |
| | |
| نسب پدرش در روايتى با نامهاى عربى سلام بن مسكين بن زيد ضبط گرديده، حال آنكه در برخى از منابع چنين آمده كه پدر وى اسيرى رومى (يونانى) بوده است. بنا به روايتى پدرش مملوك یکى از مردم هرات بود و با قبيلهى عرب «ازد» نسبت ولاء داشت و ابوعبيد نيز در همان شهر تولد يافت. نسبت «خزاعى» نشان مىدهد كه او به شاخهى خزاعه از «ازد» مربوط بوده است.
| |
| | |
| == ولادت == | |
| ولادت او در فاصلهى سالهاى 150 تا 157ق ذكر شده است. اينكه دوران نوجوانى ابوعبيد چگونه سپرى گشته، بر ما پوشيده است. تنها در حكايتى چنين آمده كه او - ظاهراً در خراسان - همراه با فرزند مولاى خود به مكتب مىرفته است.
| |
|
| |
|
| == تحصیلات ==
| | {{ستون-شروع|۲}} |
| ابوعبيد پس از گذراندن دورس مقدماتى برای تحصيل در سطحى بالاتر رهسپار عراق گرديد. برای تخمین زمان رسيدن ابوعبيد به بغداد، توجه به دو تن از شيوخ بغدادى او كارساز خواهد بود.
| | * '''الغریب المصنف''' – در لغت و شرح واژگان غریب قرآن و حدیث |
| | * '''غریب الحدیث''' – شرح واژههای مشکل در احادیث نبوی و آثار صحابه (که حدود ۴۰ سال برای گردآوری آن زمان صرف کرد) |
| | * '''الأموال''' – در مباحث فقهی مربوط به زکات و خراج |
| | * '''فضائل القرآن''' |
| | * '''الناسخ و المنسوخ''' |
| | * '''الإیمان و معالمه''' – درباره نظریه اصحاب حدیث در مسأله ایمان |
| | * '''الأمثال''' – در ضربالمثلهای عربی |
| | * '''الأجناس من کلام العرب''' |
| | * '''القرائات''' |
| | * '''الطلاق''' – در فقه |
| | * '''الطهارة (یا الطهور)''' – در فقه |
| | * '''المواعظ''' – مشتمل بر اندرزهای پیامبران |
| | {{پایان}} |
|
| |
|
| ابوعبيد ابتدا در «شارع بشر و بشير» به تعليم اشتغال ورزيد و پس از آشنايى با ثابت نصر خزاعى (از امیران عباسى و خویشاوند هم قبيلهاش) به عنوان مودِّب فرزندان او برگزيده شد. همچنين گزارش شده كه او به تعليم فرزندان هرثمة بن اعين از امیران عباسى نيز پرداخته است.
| | ==پانویس== |
| | | <references /> |
| هارون خليفهى عباسى ثابت بن نصر خزاعى را به فرمانراویى ثغور شام برگماشت و او راهى آن ديار شد و چون توانايى ابوعبيد را نیک مىشناخت، او را به عنوان قاضى شهر طرسوس، مركز ولايت ثغور برگزيد و وى تا پایان فرمانراوايى ثابت در این سمت باقى بود. ابوعبيد پس از حدود دو دهه دورى از بغداد بدان شهر بازگشت و چندى در آنجا مقيم شد. از 211ق كه عبدالله ابن طاهر خزاعى پس از سالها جنگ در شام و مصر به بغداد درآمد، با دانشدوستى و گشادهدستى چنان ابوعبيد را به خود مجذوب ساخت كه وى هر کتابى كه تأليف مىكرد، نزد او مىفرستاد و پاداش بسيار دريافت مىداشت و از غير او صله دريافت نمىكرد.
| |
| | |
| در سال 213ق با رهسپار شدن عبدالله بن طاهر برای تصدى فرمانروايى خراسان، ابوعبيد همراه يحيى بن معين آهنگ مصر كرد.
| |
| | |
| ابوعبيد پس از دهها سال دانشاندوزى در بازگشت مجدد به بغداد به كار تأليف پرداخت. وى به اعتبار شخصيت فكرى خود با اصحاب حديث بغداد و بویژه بزرگ آنان [[ابن حنبل، احمد بن محمد|احمد بن حنبل]] بسيار نزدیک بود و در عقايد - آنگونه كه از سراسر کتاب الايمان و از ديگر آثار وى برمىآيد بر مذهب اصحاب حديث پاى مىفشرد و مواضع مرجئه، جهمیه، معتزله و خوارج را مورد نقد قرار مىداد. در مورد امانت، عثمان را بر على(ع) تفضيل مىداد و با شیعیان برخوردى تند داشت.
| |
| | |
| در 219ق ابوعبيد كه 68 سالگى را پشت سر نهاده بود - پيش از آنكه همچون دوستان خود، [[ابن حنبل، احمد بن محمد|احمد بن حنبل]] و ديگر بزرگان اصحاب حديث بغداد، درگير ماجراى «محنه» گردد بغداد را ترك گفت و راهى حجاز شد و تا پایان عمر در مكه مجاور حرم گشت.
| |
| | |
| او همچنين به عنوان مفسر احاديث مشكل شاخص شده بود، کتاب غريب الحديث اوست كه به گفتهى خود او حدود 40 سال از عمرش را برای گردآورى مطالب آن صرف نموده بود و چنانكه از مندرجات کتاب برمىآيد، آن را پس از سفر مصر (213ق) در بغداد تأليف كرده و به روايتى به مأمون اهدا نموده بود. این کتاب از بدو تأليف مورد توجه محدثان بزرگ بغداد چون [[ابن حنبل، احمد بن محمد|احمد بن حنبل]] و يحيى بن معين قرار گرفت و در اندك زمانى در شرق و غرب بلاد اسلامى رواج يافت؛ چنانكه نسخهاى از آن نزد عبدالله بن طاهر، والى وقت خراسان فرستاده شد.در زمینه قرائت متذكر شده كه قرائت قاريان مدينه، از جمله ابوجعفر را تنها از اسماعيل بن جعفر فرا گرفته است.
| |
| | |
| ابوعبيد در دورهى تحصيل خود، نزد استادان بنام دو مكتب كوفه و بصره به فراگيرى علوم ادب از نحو و لغت و غير آن پرداخت و به عنوان اديبى برجسته شناخته شد كه تأثيرى انكارناپذير بر آثار ادبى پس از خود بر جاى نهاده است. او رغبتى چندان به تأليف آثار مستقل در نحو نشان نداده و مباحث نحوى خود را در آثار مختلف پراكنده است. از مهمترين منابع موجود برای مطالعهى نحو ابوعبيد، منقولات نحاس از کتاب القراءات اوست كه برخى با نقض و نقد نيز همراه است. ابوعبيد در نحو به مكتب كوفيان گرايش داشت.
| |
| | |
| پرورش ابوعبيد در محيط فارسی زبان خراسان و برخوردهاى او با يونانيان آسياى صغير و احتمالاً اقليتهاى زبانى چون قبطيان مصر، شرايط مساعدى بود تا او ديدگاه خود را از زبان عربى فراتر برده، به مقايسههاى زبانى بپردازد. وى در یک جا در مقايسهاى بين ساختار نحوى زبان عرب با ديگر زبانها (در حد شناخت خویش)، مشخصههایى چون الف و لام تعريف و اعراب پایانى كلمات را از ویژگىهاى این زبان شمرده و درجايى ديگر مدعى شده كه زبان عربى قابليت ترجمهپذيرى از ديگر زبانها را بخوبى داراست؛ ولى ترجمه از عربى به ديگر زبانها کیفیت مطلوبى ندارد و در همین راستا ترجمههاى قرآن و حتى «بسمله» را مورد نقد قرار داده است.
| |
| | |
| ==اساتيد== | |
| | |
| معمّر بن سليمان نخعى، عبيد بن سعيد، شریک بن عبدالله نخعى، هُشَيم بن بشير، عبّاد بن عوام كلابى، اسحاق بن عيسى بغدادى، محمد بن كثير صنعانى، هيثم بن جمیل بغدادى، محمد بن عيينة فزارى، نعيم بن حماد و ابوصالح كاتب الليث از جمله اساتيد او بودهاند.
| |
| | |
| ==آثار==
| |
| مهمترين آثار شناخته شدهى او عبارت است از:
| |
| | |
| # الاجناس من كلام العرب و مااشتبه في اللفظ و اختلف في المعنى
| |
| # الامثال، در ضرب المثلهاى عربى
| |
| # الاموال، در مباحث فقهى مربوط به زكات و خراج
| |
| # الايمان و معالمه و سننه و استكماله و درجاته، دربارهى نظريهى اصحاب حديث در مسألهى ايمان
| |
| # ما ورد في القرآن الكريم من لغات القبائل، دربارهى واژههاى قرآن.
| |
| # غريب الحديث، در شرح واژههاى مشكل به كار رفته در احاديث نبوى و آثار صحابه
| |
| # فضائل القرآن
| |
| # الناسخ و المنسوخ
| |
| # الايضاح
| |
| # الطلاق، در فقه
| |
| # الطهارة يا الطهور، در فقه
| |
| # الغريب المصنف، در لغت
| |
| # کتاب فَعَلَ و اَفْعَلَ، در لغت
| |
| # المواعظ، مشتمل بر اندارزهاى پيامبران
| |
|
| |
|
| | ==منابع مقاله== |
| | *[https://www.cgie.org.ir/fa/publication/entryview/2599 آذرنوش، آذرتاش، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، ج6، ص126-138، تهران، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، چاپ دوم، ۱۳۷۴] |
|
| |
|
| ==وابستهها== | | ==وابستهها== |
| {{وابستهها}} | | {{وابستهها}} |
| | | * [[الغریب المصنف]] |
| [[الغریب المصنف]] | | * [[غريب الحديث (هروی)]] |
| | | * [[فضائل القرآن (ابن سلام)]] |
| [[فضائل القرآن (ابن سلام)]] | | * [[الناسخ و المنسوخ في القرآن العزیز و ما فیه من الفرائض و السنن]] |
| | | * [[الأموال (قاسم بن سلام)]] |
| [[غريب الحديث (هروی)]] | | * [[القرائات لأبيعبيد القاسم بن سلام]] |
| | | * [[الأمثال (هروی)]] |
| [[الناسخ و المنسوخ في القرآن العزیز و ما فیه من الفرائض و السنن]] | | * [[كتاب الأجناس من كلام العرب و ما اشتبه في اللفظ و اختلف في المعنی]] |
| | |
| [[الأموال (قاسم بن سلام)]] | |
| | |
| [[النسب]]
| |
| | |
| [[القرائات لأبيعبيد القاسم بن سلام]] | |
| | |
| [[الخطب و المواعظ لأبيعبيد القاسم بن سلام]] | |
| | |
| [[ثلاثة نصوص في الأضداد]] | |
| | |
| [[فهارس کتاب غریب الحدیث]]
| |
|
| |
|
| [[رده:زندگینامه]] | | [[رده:زندگینامه]] |
| | [[رده:ادیبان]] |
