خشنی، محمد بن حارث: تفاوت میان نسخهها
Hbaghizadeh (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
Hbaghizadeh (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۳۰: | خط ۳۰: | ||
| پس از = | | پس از = | ||
| پیش از = | | پیش از = | ||
| اساتید = {{فهرست جعبه عمودی | احمد بن نصر | احمد بن زیاد | ابوبکر بن لبّاد | ممسي | قاسم بن اصبغ | احمد بن عبادة | محمد بن لبابة | محمد بن عبدالملک بن | | اساتید = {{فهرست جعبه عمودی | احمد بن نصر | احمد بن زیاد | ابوبکر بن لبّاد | ممسي | قاسم بن اصبغ | احمد بن عبادة | محمد بن لبابة | محمد بن عبدالملک بن أيمن | حسن بن سعد}} | ||
| مشایخ = | | مشایخ = | ||
| معاصرین = | | معاصرین = | ||
| خط ۴۱: | خط ۴۱: | ||
| کد مؤلف = AUTHORCODE14601AUTHORCODE | | کد مؤلف = AUTHORCODE14601AUTHORCODE | ||
}} | }} | ||
'''ابوعبدالله محمد بن حارث بن اسد خُشَنی قیروانی اندلسی''' (متوفی صفر ۳۶۱ ق) فقیه، محدث، مورخ، ادیب، شاعر و شیمیدان برجسته مالکی مذهب در قرن چهارم هجری بود. او در قیروان متولد شد و پس از تحصیل در آنجا، در جوانی به اندلس مهاجرت کرد و در قرطبه ساکن شد. خشنی مورد توجه ویژه خلیفه اموی حکم المستنصر قرار گرفت و مناصب قضایی و شوری را بر عهده داشت. او آثار متعددی در فقه، تاریخ و تراجم تألیف کرد که مهمترین آنها «[[قضاة قرطبة]]»، «[[طبقات علماء أفريقية]]» و «[[أصول الفتيا في الفقه على مذهب الإمام مالک|أصول الفتیا]]» است. پس از مرگ حامی خود، به فقر دچار شد و به فروش عطر و روغن پرداخت. | '''ابوعبدالله محمد بن حارث بن اسد خُشَنی قیروانی اندلسی''' (متوفی صفر ۳۶۱ ق) فقیه، محدث، مورخ، ادیب، شاعر و شیمیدان برجسته مالکی مذهب در قرن چهارم هجری بود. او در قیروان متولد شد و پس از تحصیل در آنجا، در جوانی به اندلس مهاجرت کرد و در قرطبه ساکن شد. خشنی مورد توجه ویژه خلیفه اموی حکم المستنصر قرار گرفت و مناصب قضایی و شوری را بر عهده داشت. او آثار متعددی در فقه، تاریخ و تراجم تألیف کرد که مهمترین آنها «[[قضاة قرطبة]]»، «[[طبقات علماء أفريقية]]» و «[[أصول الفتيا في الفقه على مذهب الإمام مالک|أصول الفتیا]]» است. پس از مرگ حامی خود، به فقر دچار شد و به فروش عطر و روغن پرداخت. | ||
| خط ۵۶: | خط ۵۶: | ||
- احمد بن نصر | - احمد بن نصر | ||
- احمد بن زیاد | - احمد بن زیاد | ||
- ابوبکر بن لبّاد | - ابوبکر بن لبّاد | ||
- ابوالفضل عباس بن عیسی ممسی | - ابوالفضل عباس بن عیسی ممسی | ||
- قاسم بن اصبغ | - قاسم بن اصبغ | ||
- احمد بن عبادة | - احمد بن عبادة | ||
- محمد بن یحیی بن لبابة | - محمد بن یحیی بن لبابة | ||
- محمد بن عبدالملک بن أیمن | - محمد بن عبدالملک بن أیمن | ||
- حسن بن سعد | - حسن بن سعد | ||
==شاگردان== | ==شاگردان== | ||
از جمله شاگردان و راویان خشنی:<ref name="tabaghat" /><ref name="daneshbozorg" /> | از جمله شاگردان و راویان خشنی:<ref name="tabaghat">سبحانی تبریزی، جعفر، موسوعة طبقات الفقهاء، ج۴، ص۳۸۶</ref><ref name="daneshbozorg" /><ref name="farhang">پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، فرهنگنامه مؤلفان اسلامی، ج۲، ص۳۷۹-۳۸۰</ref> | ||
- ابوبکر بن حویل (از راویان اصلی) | - ابوبکر بن حویل (از راویان اصلی) | ||
- عبدالرحمان بن احمد تجیبی | - عبدالرحمان بن احمد تجیبی | ||
- سعید بن ابوحامد | - سعید بن ابوحامد | ||
- اسماعیل بن احمد حجازی | - اسماعیل بن احمد حجازی | ||
==ویژگیهای علمی و شخصیتی== | ==ویژگیهای علمی و شخصیتی== | ||
خشنی در منابع به عنوان فردی با ویژگیهای زیر معرفی شده است:<ref name="zarkoli">[https://noorlib.ir/book/view/2846?volumeNumber=6&pageNumber=75 زرکلی، خیرالدین، الأعلام، ج۶، ص۷۵]</ref><ref name="zahabi">[https://noorlib.ir/book/view/18220?volumeNumber=16&pageNumber=165 ذهبی، محمد بن احمد، سیر أعلام النبلاء، ج۱۶، ص۱۶۵-۱۶۶]</ref><ref name="tabaghat" | خشنی در منابع به عنوان فردی با ویژگیهای زیر معرفی شده است:<ref name="zarkoli">[https://noorlib.ir/book/view/2846?volumeNumber=6&pageNumber=75 زرکلی، خیرالدین، الأعلام، ج۶، ص۷۵]</ref><ref name="zahabi">[https://noorlib.ir/book/view/18220?volumeNumber=16&pageNumber=165 ذهبی، محمد بن احمد، سیر أعلام النبلاء، ج۱۶، ص۱۶۵-۱۶۶]</ref><ref name="tabaghat" /> | ||
- فقیه حافظ و متقدم در مذهب مالکی | - فقیه حافظ و متقدم در مذهب مالکی | ||
- محدث (راوی حدیث) | - محدث (راوی حدیث) | ||
- مورخ برجسته | - مورخ برجسته | ||
- ادیب و شاعر بلیغ (هرچند گاهی خطای ادبی داشت) | - ادیب و شاعر بلیغ (هرچند گاهی خطای ادبی داشت) | ||
- حکیم و شیمیدان (دارای دانش کیمیا و ساخت عطر و روغن) | - حکیم و شیمیدان (دارای دانش کیمیا و ساخت عطر و روغن) | ||
- نبیه و ذکی و فطن در مسائل فقهی | - نبیه و ذکی و فطن در مسائل فقهی | ||
- عالم به فتوا و حسن قیاس در مسائل | - عالم به فتوا و حسن قیاس در مسائل | ||
==فعالیتها و مناصب== | ==فعالیتها و مناصب== | ||
خشنی در حدود سال ۳۲۰ هجری قمری به شهر سبته (در مراکش کنونی) سفر کرد و با اصلاح جهت قبله مسجد جامع آن شهر، شهرت یافت.<ref name="tunisi" /> در قرطبه، مورد توجه و حمایت حکم بن عبدالرحمان (مستنصر بالله، ولیعهد و سپس خلیفه اموی اندلس) قرار گرفت. او را به «ولایت مواریث» در شهر بجانه و سپس به «شوری» (مشاوره قضایی) در قرطبه منصوب کرد.<ref name="tartib" /> خشنی برای او آثار بسیاری تألیف کرد و به گفته ابن فرضی، تا صد دیوان برای او نوشت.<ref name="ibnfaradi" /> | خشنی در حدود سال ۳۲۰ هجری قمری به شهر سبته (در مراکش کنونی) سفر کرد و با اصلاح جهت قبله مسجد جامع آن شهر، شهرت یافت.<ref name="tunisi" /> در قرطبه، مورد توجه و حمایت حکم بن عبدالرحمان (مستنصر بالله، ولیعهد و سپس خلیفه اموی اندلس) قرار گرفت. او را به «ولایت مواریث» در شهر بجانه و سپس به «شوری» (مشاوره قضایی) در قرطبه منصوب کرد.<ref name="tartib" /> خشنی برای او آثار بسیاری تألیف کرد و به گفته ابن فرضی، تا صد دیوان برای او نوشت.<ref name="ibnfaradi" /> پایگاه «تراجم» نیز به نقل از منابع کهن، او را دانشمندی سرشناس در فقه و حدیث معرفی کرده است.<ref name="tarajm">[https://tarajm.com/people/14910 پایگاه تراجم: محمد بن حارث الخشني]</ref> | ||
پس از مرگ حکم المستنصر (۳۶۶ ق) و روی کار آمدن منصور بن ابی عامر، جایگاه خشنی کاهش یافت و او به فقر دچار شد. در منابع آمده است که او در دکانی به فروش عطر و روغن میپرداخت.<ref name="zarkoli" /><ref name="zahabi" /> حاجی خلیفه در کشف الظنون نیز به این موضوع اشاره کرده است.<ref name="hajji">[https://noorlib.ir/book/view/34665?pageNumber=300 حاجی خلیفه، مصطفی بن عبدالله، ترجمه تقويم التواريخ، ص۳۰۰]</ref> | پس از مرگ حکم المستنصر (۳۶۶ ق) و روی کار آمدن منصور بن ابی عامر، جایگاه خشنی کاهش یافت و او به فقر دچار شد. در منابع آمده است که او در دکانی به فروش عطر و روغن میپرداخت.<ref name="zarkoli" /><ref name="zahabi" /> حاجی خلیفه در کشف الظنون نیز به این موضوع اشاره کرده است.<ref name="hajji">[https://noorlib.ir/book/view/34665?pageNumber=300 حاجی خلیفه، مصطفی بن عبدالله، ترجمه تقويم التواريخ، ص۳۰۰]</ref> | ||
==وفات== | ==وفات== | ||
در تاریخ وفات خشنی اختلاف است. مشهورترین قول، سال ۳۶۱ هجری قمری (۱۳ صفر) در قرطبه است.<ref name="ibnfaradi" /> برخی منابع ۳۶۴ قمری و برخی ۳۷۱ قمری را ذکر کردهاند.<ref name="mawsoa" /><ref name="zahabi" /> با توجه به اینکه او پس از مرگ حکم المستنصر (۳۶۶ ق) زنده بوده است، تاریخ ۳۷۱ ق محتملتر به نظر میرسد.<ref name="farhang"> | در تاریخ وفات خشنی اختلاف است. مشهورترین قول، سال ۳۶۱ هجری قمری (۱۳ صفر) در قرطبه است.<ref name="ibnfaradi" /> برخی منابع ۳۶۴ قمری و برخی ۳۷۱ قمری را ذکر کردهاند.<ref name="mawsoa" /><ref name="zahabi" /> با توجه به اینکه او پس از مرگ حکم المستنصر (۳۶۶ ق) زنده بوده است، تاریخ ۳۷۱ ق محتملتر به نظر میرسد.<ref name="farhang" /> پایگاه جامع تاریخ نیز وفات او را در سال ۳۶۱ ق ثبت کرده است.<ref name="tarikh">[https://tarikh.inoor.ir/en/event/page/1H919J/%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%AA_%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%A8%D9%86_%D8%AD%D8%A7%D8%B1%D8%AB_%D8%AE%D9%8F%D8%B4%D9%8E%D9%86%DB%8C?rowNumber=1 پایگاه جامع تاریخ: وفات محمد بن حارث خُشَنی]</ref> پیکر او در مقبره «مومره» در قرطبه به خاک سپرده شد.<ref name="ibnfaradi" /><ref name="mushar">مشار، خان بابا، فهرست کتابهای چاپی عربی، ج۵، ص۳۶۶-۳۶۷</ref> | ||
==آثار== | ==آثار== | ||
| خط ۱۳۴: | خط ۱۱۷: | ||
==منابع مقاله== | ==منابع مقاله== | ||
*بوسنینه، منجی، [https://noorlib.ir/book/view/11471?volumeNumber=8&pageNumber=295 موسوعة أعلام العلماء و الأدباء العرب و المسلمین، بیروت: دار الجیل، ۲۰۰۵م.] | * بوسنینه، منجی، [https://noorlib.ir/book/view/11471?volumeNumber=8&pageNumber=295 موسوعة أعلام العلماء و الأدباء العرب و المسلمین، بیروت: دار الجیل، ۲۰۰۵م.] | ||
*قاضی عیاض، عیاض بن موسی، [https://noorlib.ir/book/view/11451?volumeNumber=2&pageNumber=1042 جمهرة تراجم الفقهاء المالکیة، دبی: دار البحوث للدراسات الإسلامیة و إحیاء التراث، ۲۰۰۲م] | * قاضی عیاض، عیاض بن موسی، [https://noorlib.ir/book/view/11451?volumeNumber=2&pageNumber=1042 جمهرة تراجم الفقهاء المالکیة، دبی: دار البحوث للدراسات الإسلامیة و إحیاء التراث، ۲۰۰۲م] | ||
*زرکلی، خیرالدین، [https://noorlib.ir/book/view/2846?volumeNumber=6&pageNumber=75 الأعلام: قاموس تراجم لأشهر الرجال و النساء من العرب و المستعربین و المستشرقین، بیروت: دار العلم للملایین، ۱۹۸۹م،] | * زرکلی، خیرالدین، [https://noorlib.ir/book/view/2846?volumeNumber=6&pageNumber=75 الأعلام: قاموس تراجم لأشهر الرجال و النساء من العرب و المستعربین و المستشرقین، بیروت: دار العلم للملایین، ۱۹۸۹م،] | ||
*ذهبی، محمد بن احمد، [https://noorlib.ir/book/view/18220?volumeNumber=16&pageNumber=165 سیر أعلام النبلاء، بیروت: مؤسسة الرسالة، ۱۹۹۴م،] | * ذهبی، محمد بن احمد، [https://noorlib.ir/book/view/18220?volumeNumber=16&pageNumber=165 سیر أعلام النبلاء، بیروت: مؤسسة الرسالة، ۱۹۹۴م،] | ||
*ابن فرضی، عبدالله بن محمد، [https://noorlib.ir/book/view/11720?volumeNumber=2&pageNumber=147 تاریخ علماء الأندلس، تونس: دار الغرب الإسلامی، ۲۰۰۸م،] | * ابن فرضی، عبدالله بن محمد، [https://noorlib.ir/book/view/11720?volumeNumber=2&pageNumber=147 تاریخ علماء الأندلس، تونس: دار الغرب الإسلامی، ۲۰۰۸م،] | ||
*سبحانی تبریزی، جعفر، [https://noorlib.ir/book/view/3267?volumeNumber=4&pageNumber=386 موسوعة طبقات الفقهاء، قم: مؤسسه امام صادق (ع)، ۱۴۱۸ق،] | * سبحانی تبریزی، جعفر، [https://noorlib.ir/book/view/3267?volumeNumber=4&pageNumber=386 موسوعة طبقات الفقهاء، قم: مؤسسه امام صادق (ع)، ۱۴۱۸ق،] | ||
*محفوظ، محمد، تراجم المؤلفین التونسیین، بیروت: دار الغرب الإسلامی، ۱۹۹۴م. | * محفوظ، محمد، تراجم المؤلفین التونسیین، بیروت: دار الغرب الإسلامی، ۱۹۹۴م. | ||
*حاج منوچهری، فرامرز، «خشنی، محمد»، دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، تهران: مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، ۱۴۰۴ش، | * حاج منوچهری، فرامرز، «خشنی، محمد»، دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، تهران: مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، ۱۴۰۴ش، | ||
*حاجی خلیفه، مصطفی بن عبدالله، [https://noorlib.ir/book/view/34665?pageNumber=300 ترجمه تقويم التواريخ (سالشمار وقايع مهم جهان از آغاز آفرينش تا سال 1085 هـ.ق)، تهران: مؤسسه پژوهشی میراث مکتوب،] | * حاجی خلیفه، مصطفی بن عبدالله، [https://noorlib.ir/book/view/34665?pageNumber=300 ترجمه تقويم التواريخ (سالشمار وقايع مهم جهان از آغاز آفرينش تا سال 1085 هـ.ق)، تهران: مؤسسه پژوهشی میراث مکتوب،] | ||
*مشار، خان بابا، [https://noorlib.ir/book/view/3299?volumeNumber=5&pageNumber=366 فهرست کتابهای چاپی عربی، تهران: چاپخانه رنگین، ۱۳۴۴ش،] | * مشار، خان بابا، [https://noorlib.ir/book/view/3299?volumeNumber=5&pageNumber=366 فهرست کتابهای چاپی عربی، تهران: چاپخانه رنگین، ۱۳۴۴ش،] | ||
*یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، [https://noorlib.ir/book/view/2524?volumeNumber=2§ionNumber=2&pageNumber=1077 معجم الأدباء، ترجمه عبدالحمید آیتی، تهران: سروش، ۱۳۸۱ش،] | * یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، [https://noorlib.ir/book/view/2524?volumeNumber=2§ionNumber=2&pageNumber=1077 معجم الأدباء، ترجمه عبدالحمید آیتی، تهران: سروش، ۱۳۸۱ش،] | ||
*پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، فرهنگنامه مؤلفان اسلامی، تهران: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، ۱۳۹۷ش. | * پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، فرهنگنامه مؤلفان اسلامی، تهران: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، ۱۳۹۷ش. | ||
*[https://tarajm.com/people/14910 پایگاه تراجم: محمد بن حارث الخشني] | * [https://tarajm.com/people/14910 پایگاه تراجم: محمد بن حارث الخشني] | ||
*[https://tarikh.inoor.ir/en/event/page/1H919J/%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%AA_%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%A8%D9%86_%D8%AD%D8%A7%D8%B1%D8%AB_%D8%AE%D9%8F%D8%B4%D9%8E%D9%86%DB%8C?rowNumber=1 پایگاه جامع تاریخ: وفات محمد بن حارث خُشَنی] | * [https://tarikh.inoor.ir/en/event/page/1H919J/%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%AA_%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%A8%D9%86_%D8%AD%D8%A7%D8%B1%D8%AB_%D8%AE%D9%8F%D8%B4%D9%8E%D9%86%DB%8C?rowNumber=1 پایگاه جامع تاریخ: وفات محمد بن حارث خُشَنی] | ||
*[https://www.souhnoun.com/%D8%A3%D8%A6%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%87%D8%AF%D9%89/%D8%A7%D9%84%D8%AE%D8%B4%D9%86%D9%8A%D9%91-%D8%A7%D9%84%D9%82%D9%8A%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%8A%D9%91/ پایگاه سحنون: الإمام أبو عبد الله محمد بن حارث الخشني القيرواني] | * [https://www.souhnoun.com/%D8%A3%D8%A6%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%87%D8%AF%D9%89/%D8%A7%D9%84%D8%AE%D8%B4%D9%86%D9%8A%D9%91-%D8%A7%D9%84%D9%82%D9%8A%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%8A%D9%91/ پایگاه سحنون: الإمام أبو عبد الله محمد بن حارث الخشني القيرواني] | ||
==وابستهها== | ==وابستهها== | ||
نسخهٔ ۸ ژوئن ۲۰۲۶، ساعت ۱۶:۲۱
| محمد بن حارث خشنی | |
|---|---|
 | |
| نام کامل | محمد بن حارث بن اسد خشنی قیروانی اندلسی |
| نامهای دیگر | ابوعبدالله، ابن حارث |
| نام پدر | حارث بن اسد |
| ولادت | حدود ۲۸۸ هجری قمری (۹۰۱ میلادی) |
| محل تولد | قیروان، تونس کنونی، تونس (آفریقیه) |
| محل زندگی | قیروان، قرطبه، سبته، بجانه |
| رحلت | صفر ۳۶۱ هجری قمری (به نقلی ۳۶۴، ۳۷۱ ق) |
| مدفن | مقبرة مومره، قرطبه |
| دین | اسلام |
| مذهب | مالکی |
| پیشه | فقیه، محدث، مورخ، ادیب، شاعر، شیمیدان |
| منصب | والی شوری در قرطبه، والی مواریث در بجانه |
| اطلاعات علمی | |
| علایق پژوهشی | فقه مالکی، حدیث، تاریخ، شیمی، ادبیات |
| اساتید |
|
| شاگردان |
|
| برخی آثار | |
ابوعبدالله محمد بن حارث بن اسد خُشَنی قیروانی اندلسی (متوفی صفر ۳۶۱ ق) فقیه، محدث، مورخ، ادیب، شاعر و شیمیدان برجسته مالکی مذهب در قرن چهارم هجری بود. او در قیروان متولد شد و پس از تحصیل در آنجا، در جوانی به اندلس مهاجرت کرد و در قرطبه ساکن شد. خشنی مورد توجه ویژه خلیفه اموی حکم المستنصر قرار گرفت و مناصب قضایی و شوری را بر عهده داشت. او آثار متعددی در فقه، تاریخ و تراجم تألیف کرد که مهمترین آنها «قضاة قرطبة»، «طبقات علماء أفريقية» و «أصول الفتیا» است. پس از مرگ حامی خود، به فقر دچار شد و به فروش عطر و روغن پرداخت.
ولادت
محمد بن حارث بن اسد خشنی در حدود سال ۲۸۸ هجری قمری (۹۰۱ میلادی) در شهر قیروان (در تونس کنونی) متولد شد.[۱] نسبت «خشنی» به خاستگاه قبیلهای او در منطقه خُشَن (نزدیک قیروان) اشاره دارد.[۲] یاقوت حموی نیز در معجم البلدان از «خشن» به عنوان موضعی در افریقیه نام برده است.[۳]
تحصیلات
خشنی دروس اولیه را در قیروان نزد فقیهانی چون احمد بن نصر، احمد بن زیاد، ابوبکر بن لبّاد، ابوالفضل عباس بن عیسی ممسی و ابن وضاح فراگرفت.[۴][۵]
در سال ۳۱۱ یا ۳۱۲ هجری قمری (۹۲۳-۹۲۴ م) در حالی که جوان بود، به اندلس مهاجرت کرد.[۱] در قرطبه از محضر قاسم بن اصبغ، احمد بن عبادة، محمد بن یحیی بن لبابة، محمد بن عبدالملک بن أیمن و حسن بن سعد بهره برد.[۶] احمد بن عبادة نقل کرده که خشنی را در مجلس احمد بن نصر در قیروان دیده است که «شعلهای فروزان در مناظره» بود.[۶]
اساتید
- احمد بن نصر - احمد بن زیاد - ابوبکر بن لبّاد - ابوالفضل عباس بن عیسی ممسی - قاسم بن اصبغ - احمد بن عبادة - محمد بن یحیی بن لبابة - محمد بن عبدالملک بن أیمن - حسن بن سعد
شاگردان
از جمله شاگردان و راویان خشنی:[۷][۲][۸]
- ابوبکر بن حویل (از راویان اصلی) - عبدالرحمان بن احمد تجیبی - سعید بن ابوحامد - اسماعیل بن احمد حجازی
ویژگیهای علمی و شخصیتی
خشنی در منابع به عنوان فردی با ویژگیهای زیر معرفی شده است:[۹][۱۰][۷]
- فقیه حافظ و متقدم در مذهب مالکی - محدث (راوی حدیث) - مورخ برجسته - ادیب و شاعر بلیغ (هرچند گاهی خطای ادبی داشت) - حکیم و شیمیدان (دارای دانش کیمیا و ساخت عطر و روغن) - نبیه و ذکی و فطن در مسائل فقهی - عالم به فتوا و حسن قیاس در مسائل
فعالیتها و مناصب
خشنی در حدود سال ۳۲۰ هجری قمری به شهر سبته (در مراکش کنونی) سفر کرد و با اصلاح جهت قبله مسجد جامع آن شهر، شهرت یافت.[۵] در قرطبه، مورد توجه و حمایت حکم بن عبدالرحمان (مستنصر بالله، ولیعهد و سپس خلیفه اموی اندلس) قرار گرفت. او را به «ولایت مواریث» در شهر بجانه و سپس به «شوری» (مشاوره قضایی) در قرطبه منصوب کرد.[۴] خشنی برای او آثار بسیاری تألیف کرد و به گفته ابن فرضی، تا صد دیوان برای او نوشت.[۶] پایگاه «تراجم» نیز به نقل از منابع کهن، او را دانشمندی سرشناس در فقه و حدیث معرفی کرده است.[۱۱]
پس از مرگ حکم المستنصر (۳۶۶ ق) و روی کار آمدن منصور بن ابی عامر، جایگاه خشنی کاهش یافت و او به فقر دچار شد. در منابع آمده است که او در دکانی به فروش عطر و روغن میپرداخت.[۹][۱۰] حاجی خلیفه در کشف الظنون نیز به این موضوع اشاره کرده است.[۱۲]
وفات
در تاریخ وفات خشنی اختلاف است. مشهورترین قول، سال ۳۶۱ هجری قمری (۱۳ صفر) در قرطبه است.[۶] برخی منابع ۳۶۴ قمری و برخی ۳۷۱ قمری را ذکر کردهاند.[۱][۱۰] با توجه به اینکه او پس از مرگ حکم المستنصر (۳۶۶ ق) زنده بوده است، تاریخ ۳۷۱ ق محتملتر به نظر میرسد.[۸] پایگاه جامع تاریخ نیز وفات او را در سال ۳۶۱ ق ثبت کرده است.[۱۳] پیکر او در مقبره «مومره» در قرطبه به خاک سپرده شد.[۶][۱۴]
آثار
از محمد بن حارث خشنی آثار متعددی بر جای مانده است. برخی از مهمترین آنها عبارتند از:[۹][۵][۱][۴][۱۵]
- أصول الفتیا في الفقه على مذهب الإمام مالک – در اصول استنباط احکام در مذهب مالکی، مشتمل بر ۶۸ باب فقهی. با تحقیق محمد مجدوب، محمد ابوالاجفان و عثمان بطیخ، چاپ دارالکتاب العربی (۱۹۸۵ م)
- قضاة قرطبة (تاریخ قضات قرطبه) – تألیف به فرمان حکم المستنصر. مشتمل بر زندگینامه قضات قرطبه از فتح اندلس تا سال ۳۵۶ ق. چاپهای متعدد: مادرید (۱۹۱۴ م، با ترجمه اسپانیایی)، تحقیق ابراهیم ابیاری (قاهره و بیروت، ۱۴۱۰ ق)، تحقیق عزت عطار حسینی (قاهره، ۱۳۷۲ ق)
- طبقات علماء إفریقیة (یا علماء افریقیة) – در زندگینامه علمای قیروان و آفریقای شمالی. چاپ با اهتمام محمد بن ابیشنب (الجزایر، ۱۳۳۲ ق) و عزت عطار حسینی (در ذیل قضاة قرطبة)
- أخبار الفقهاء و المحدثین – چاپ با مقدمه اسپانیایی توسط ماریا لوئیزا آویلا و لوییس مولینا (مادرید، ۱۹۹۲ م)
- الاتفاق و الاختلاف في مذهب مالک بن أنس و أصحابه – قطعهای از آن (۱۶ برگ) در کتابخانه ملی تونس موجود است
- كتاب النسب – در انساب
- تاریخ علماء الأندلس
- تاریخ الإفریقیین
- طبقات فقهاء المالکیة
- التحاصر و المغالاة
- كتاب التعریف
- كتاب المولد و الوفاة – در تولد و وفات پیامبر (ص)
- مناقب سحنون
- الرواة عن مالک
- دیوان شعر – گفته شده که برای حکم المستنصر حدود صد دیوان تألیف کرد
پانویس
- ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ بوسنینه، منجی، موسوعة أعلام العلماء و الأدباء العرب و المسلمین، ج۸، ص۲۹۵
- ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ حاج منوچهری، فرامرز، دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، ج۲۲، ص۳۸۱-۳۸۲
- ↑ یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، معجم الأدباء، ترجمه عبدالحمید آیتی، ج۲، ص۱۰۷۷
- ↑ ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ ۴٫۳ قاضی عیاض، عیاض بن موسی، جمهرة تراجم الفقهاء المالکیة، ج۲، ص۱۰۴۲-۱۰۴۳
- ↑ ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ ۵٫۳ محفوظ، محمد، تراجم المؤلفین التونسیین، ج۲، ص۲۰۵-۲۰۷
- ↑ ۶٫۰ ۶٫۱ ۶٫۲ ۶٫۳ ۶٫۴ ابن فرضی، عبدالله بن محمد، تاریخ علماء الأندلس، ج۲، ص۱۴۷-۱۴۸
- ↑ ۷٫۰ ۷٫۱ سبحانی تبریزی، جعفر، موسوعة طبقات الفقهاء، ج۴، ص۳۸۶
- ↑ ۸٫۰ ۸٫۱ پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، فرهنگنامه مؤلفان اسلامی، ج۲، ص۳۷۹-۳۸۰
- ↑ ۹٫۰ ۹٫۱ ۹٫۲ زرکلی، خیرالدین، الأعلام، ج۶، ص۷۵
- ↑ ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ ۱۰٫۲ ذهبی، محمد بن احمد، سیر أعلام النبلاء، ج۱۶، ص۱۶۵-۱۶۶
- ↑ پایگاه تراجم: محمد بن حارث الخشني
- ↑ حاجی خلیفه، مصطفی بن عبدالله، ترجمه تقويم التواريخ، ص۳۰۰
- ↑ پایگاه جامع تاریخ: وفات محمد بن حارث خُشَنی
- ↑ مشار، خان بابا، فهرست کتابهای چاپی عربی، ج۵، ص۳۶۶-۳۶۷
- ↑ پایگاه سحنون: الإمام أبو عبد الله محمد بن حارث الخشني القيرواني
منابع مقاله
- بوسنینه، منجی، موسوعة أعلام العلماء و الأدباء العرب و المسلمین، بیروت: دار الجیل، ۲۰۰۵م.
- قاضی عیاض، عیاض بن موسی، جمهرة تراجم الفقهاء المالکیة، دبی: دار البحوث للدراسات الإسلامیة و إحیاء التراث، ۲۰۰۲م
- زرکلی، خیرالدین، الأعلام: قاموس تراجم لأشهر الرجال و النساء من العرب و المستعربین و المستشرقین، بیروت: دار العلم للملایین، ۱۹۸۹م،
- ذهبی، محمد بن احمد، سیر أعلام النبلاء، بیروت: مؤسسة الرسالة، ۱۹۹۴م،
- ابن فرضی، عبدالله بن محمد، تاریخ علماء الأندلس، تونس: دار الغرب الإسلامی، ۲۰۰۸م،
- سبحانی تبریزی، جعفر، موسوعة طبقات الفقهاء، قم: مؤسسه امام صادق (ع)، ۱۴۱۸ق،
- محفوظ، محمد، تراجم المؤلفین التونسیین، بیروت: دار الغرب الإسلامی، ۱۹۹۴م.
- حاج منوچهری، فرامرز، «خشنی، محمد»، دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، تهران: مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، ۱۴۰۴ش،
- حاجی خلیفه، مصطفی بن عبدالله، ترجمه تقويم التواريخ (سالشمار وقايع مهم جهان از آغاز آفرينش تا سال 1085 هـ.ق)، تهران: مؤسسه پژوهشی میراث مکتوب،
- مشار، خان بابا، فهرست کتابهای چاپی عربی، تهران: چاپخانه رنگین، ۱۳۴۴ش،
- یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، معجم الأدباء، ترجمه عبدالحمید آیتی، تهران: سروش، ۱۳۸۱ش،
- پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، فرهنگنامه مؤلفان اسلامی، تهران: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، ۱۳۹۷ش.
- پایگاه تراجم: محمد بن حارث الخشني
- پایگاه جامع تاریخ: وفات محمد بن حارث خُشَنی
- پایگاه سحنون: الإمام أبو عبد الله محمد بن حارث الخشني القيرواني