خشنی، محمد بن حارث: تفاوت میان نسخهها
Hbaghizadeh (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
Hbaghizadeh (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۴۲: | خط ۴۲: | ||
}} | }} | ||
'''ابوعبدالله محمد بن حارث بن اسد خُشَنی قیروانی اندلسی''' (متوفی صفر ۳۶۱ هجری قمری) فقیه، محدث، مورخ، ادیب، شاعر و | '''ابوعبدالله محمد بن حارث بن اسد خُشَنی قیروانی اندلسی''' (متوفی صفر ۳۶۱ هجری قمری) فقیه، محدث، مورخ، ادیب، شاعر و شیمیدان برجسته مالکی مذهب در قرن چهارم هجری بود. او در قیروان متولد شد و پس از تحصیل در آنجا، در جوانی به اندلس مهاجرت کرد و در قرطبه ساکن شد. خشنی مورد توجه ویژه خلیفه اموی حکم المستنصر قرار گرفت و مناصب قضایی و شوری را بر عهده داشت. او آثار متعددی در فقه، تاریخ و تراجم تألیف کرد که مهمترین آنها «قضاة قرطبة»، «طبقات علماء إفریقیة» و «أصول الفتیا» است. پس از مرگ حامی خود، به فقر دچار شد و به فروش عطر و روغن پرداخت. | ||
==ولادت== | ==ولادت== | ||
| خط ۱۳۴: | خط ۱۳۴: | ||
==منابع مقاله== | ==منابع مقاله== | ||
*بوسنینه، منجی، [https://noorlib.ir/book/view/11471?volumeNumber=8&pageNumber=295 موسوعة أعلام العلماء و الأدباء العرب و المسلمین، بیروت: دار الجیل، | *بوسنینه، منجی، [https://noorlib.ir/book/view/11471?volumeNumber=8&pageNumber=295 موسوعة أعلام العلماء و الأدباء العرب و المسلمین، بیروت: دار الجیل، ۲۰۰۵م.] | ||
*قاضی عیاض، عیاض بن موسی، [https://noorlib.ir/book/view/11451?volumeNumber=2&pageNumber=1042 جمهرة تراجم الفقهاء المالکیة، دبی: دار البحوث للدراسات الإسلامیة و إحیاء التراث، | *قاضی عیاض، عیاض بن موسی، [https://noorlib.ir/book/view/11451?volumeNumber=2&pageNumber=1042 جمهرة تراجم الفقهاء المالکیة، دبی: دار البحوث للدراسات الإسلامیة و إحیاء التراث، ۲۰۰۲م] | ||
*زرکلی، خیرالدین، [https://noorlib.ir/book/view/2846?volumeNumber=6&pageNumber=75 الأعلام: قاموس تراجم لأشهر الرجال و النساء من العرب و المستعربین و المستشرقین، بیروت: دار العلم للملایین، ۱۹۸۹م، | *زرکلی، خیرالدین، [https://noorlib.ir/book/view/2846?volumeNumber=6&pageNumber=75 الأعلام: قاموس تراجم لأشهر الرجال و النساء من العرب و المستعربین و المستشرقین، بیروت: دار العلم للملایین، ۱۹۸۹م،] | ||
*ذهبی، محمد بن احمد، [https://noorlib.ir/book/view/18220?volumeNumber=16&pageNumber=165 سیر أعلام النبلاء، بیروت: مؤسسة الرسالة، ۱۹۹۴م، | *ذهبی، محمد بن احمد، [https://noorlib.ir/book/view/18220?volumeNumber=16&pageNumber=165 سیر أعلام النبلاء، بیروت: مؤسسة الرسالة، ۱۹۹۴م،] | ||
*ابن فرضی، عبدالله بن محمد، [https://noorlib.ir/book/view/11720?volumeNumber=2&pageNumber=147 تاریخ علماء الأندلس، تونس: دار الغرب الإسلامی، ۲۰۰۸م، | *ابن فرضی، عبدالله بن محمد، [https://noorlib.ir/book/view/11720?volumeNumber=2&pageNumber=147 تاریخ علماء الأندلس، تونس: دار الغرب الإسلامی، ۲۰۰۸م،] | ||
*سبحانی تبریزی، جعفر، [https://noorlib.ir/book/view/3267?volumeNumber=4&pageNumber=386 موسوعة طبقات الفقهاء، قم: مؤسسه امام صادق (ع)، ۱۴۱۸ق، | *سبحانی تبریزی، جعفر، [https://noorlib.ir/book/view/3267?volumeNumber=4&pageNumber=386 موسوعة طبقات الفقهاء، قم: مؤسسه امام صادق (ع)، ۱۴۱۸ق،] | ||
*محفوظ، محمد، تراجم المؤلفین التونسیین، بیروت: دار الغرب الإسلامی، | *محفوظ، محمد، تراجم المؤلفین التونسیین، بیروت: دار الغرب الإسلامی، ۱۹۹۴م. | ||
*حاج منوچهری، فرامرز، «خشنی، محمد»، دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، تهران: مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، ۱۴۰۴ش، | *حاج منوچهری، فرامرز، «خشنی، محمد»، دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، تهران: مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، ۱۴۰۴ش، | ||
*حاجی خلیفه، مصطفی بن عبدالله، [https://noorlib.ir/book/view/34665?pageNumber=300 ترجمه تقويم التواريخ (سالشمار وقايع مهم جهان از آغاز آفرينش تا سال 1085 هـ.ق)، تهران: مؤسسه پژوهشی میراث مکتوب، | *حاجی خلیفه، مصطفی بن عبدالله، [https://noorlib.ir/book/view/34665?pageNumber=300 ترجمه تقويم التواريخ (سالشمار وقايع مهم جهان از آغاز آفرينش تا سال 1085 هـ.ق)، تهران: مؤسسه پژوهشی میراث مکتوب،] | ||
*مشار، خان بابا، [https://noorlib.ir/book/view/3299?volumeNumber=5&pageNumber=366 فهرست کتابهای چاپی عربی، تهران: چاپخانه رنگین، ۱۳۴۴ش، | *مشار، خان بابا، [https://noorlib.ir/book/view/3299?volumeNumber=5&pageNumber=366 فهرست کتابهای چاپی عربی، تهران: چاپخانه رنگین، ۱۳۴۴ش،] | ||
*یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، [https://noorlib.ir/book/view/2524?volumeNumber=2§ionNumber=2&pageNumber=1077 معجم الأدباء، ترجمه عبدالحمید آیتی، تهران: سروش، ۱۳۸۱ش، | *یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، [https://noorlib.ir/book/view/2524?volumeNumber=2§ionNumber=2&pageNumber=1077 معجم الأدباء، ترجمه عبدالحمید آیتی، تهران: سروش، ۱۳۸۱ش،] | ||
*پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، فرهنگنامه مؤلفان اسلامی، تهران: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، | *پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، فرهنگنامه مؤلفان اسلامی، تهران: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، ۱۳۹۷ش. | ||
*[https://tarajm.com/people/14910 پایگاه تراجم: محمد بن حارث الخشني] | *[https://tarajm.com/people/14910 پایگاه تراجم: محمد بن حارث الخشني] | ||
*[https://tarikh.inoor.ir/en/event/page/1H919J/%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%AA_%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%A8%D9%86_%D8%AD%D8%A7%D8%B1%D8%AB_%D8%AE%D9%8F%D8%B4%D9%8E%D9%86%DB%8C?rowNumber=1 پایگاه جامع تاریخ: وفات محمد بن حارث خُشَنی] | *[https://tarikh.inoor.ir/en/event/page/1H919J/%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%AA_%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%A8%D9%86_%D8%AD%D8%A7%D8%B1%D8%AB_%D8%AE%D9%8F%D8%B4%D9%8E%D9%86%DB%8C?rowNumber=1 پایگاه جامع تاریخ: وفات محمد بن حارث خُشَنی] | ||
نسخهٔ ۲۹ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۲:۰۲
| محمد بن حارث خشنی | |
|---|---|
 | |
| نام کامل | محمد بن حارث بن اسد خشنی قیروانی اندلسی |
| نامهای دیگر | ابوعبدالله، ابن حارث |
| نام پدر | حارث بن اسد |
| ولادت | حدود ۲۸۸ هجری قمری (۹۰۱ میلادی) |
| محل تولد | قیروان، تونس کنونی، تونس (آفریقیه) |
| محل زندگی | قیروان، قرطبه، سبته، بجانه |
| رحلت | صفر ۳۶۱ هجری قمری (به نقلی ۳۶۴، ۳۷۱ ق) |
| مدفن | مقبرة مومره، قرطبه |
| دین | اسلام |
| مذهب | مالکی |
| پیشه | فقیه، محدث، مورخ، ادیب، شاعر، شیمیدان |
| منصب | والی شوری در قرطبه، والی مواریث در بجانه |
| اطلاعات علمی | |
| علایق پژوهشی | فقه مالکی، حدیث، تاریخ، شیمی، ادبیات |
| اساتید |
|
| شاگردان |
|
| برخی آثار |
|
ابوعبدالله محمد بن حارث بن اسد خُشَنی قیروانی اندلسی (متوفی صفر ۳۶۱ هجری قمری) فقیه، محدث، مورخ، ادیب، شاعر و شیمیدان برجسته مالکی مذهب در قرن چهارم هجری بود. او در قیروان متولد شد و پس از تحصیل در آنجا، در جوانی به اندلس مهاجرت کرد و در قرطبه ساکن شد. خشنی مورد توجه ویژه خلیفه اموی حکم المستنصر قرار گرفت و مناصب قضایی و شوری را بر عهده داشت. او آثار متعددی در فقه، تاریخ و تراجم تألیف کرد که مهمترین آنها «قضاة قرطبة»، «طبقات علماء إفریقیة» و «أصول الفتیا» است. پس از مرگ حامی خود، به فقر دچار شد و به فروش عطر و روغن پرداخت.
ولادت
محمد بن حارث بن اسد خشنی در حدود سال ۲۸۸ هجری قمری (۹۰۱ میلادی) در شهر قیروان (در تونس کنونی) متولد شد.[۱] نسبت «خشنی» به خاستگاه قبیلهای او در منطقه خُشَن (نزدیک قیروان) اشاره دارد.[۲] یاقوت حموی نیز در معجم البلدان از «خشن» به عنوان موضعی در افریقیه نام برده است.[۳]
تحصیلات
خشنی دروس اولیه را در قیروان نزد فقیهانی چون احمد بن نصر، احمد بن زیاد، ابوبکر بن لبّاد، ابوالفضل عباس بن عیسی ممسی و ابن وضاح فراگرفت.[۴][۵]
در سال ۳۱۱ یا ۳۱۲ هجری قمری (۹۲۳-۹۲۴ م) در حالی که جوان بود، به اندلس مهاجرت کرد.[۱] در قرطبه از محضر قاسم بن اصبغ، احمد بن عبادة، محمد بن یحیی بن لبابة، محمد بن عبدالملک بن أیمن و حسن بن سعد بهره برد.[۶] احمد بن عبادة نقل کرده که خشنی را در مجلس احمد بن نصر در قیروان دیده است که «شعلهای فروزان در مناظره» بود.[۶]
اساتید
- احمد بن نصر
- احمد بن زیاد
- ابوبکر بن لبّاد
- ابوالفضل عباس بن عیسی ممسی
- قاسم بن اصبغ
- احمد بن عبادة
- محمد بن یحیی بن لبابة
- محمد بن عبدالملک بن أیمن
- حسن بن سعد
شاگردان
از جمله شاگردان و راویان خشنی:[۷][۲]
- ابوبکر بن حویل (از راویان اصلی)
- عبدالرحمان بن احمد تجیبی
- سعید بن ابوحامد
- اسماعیل بن احمد حجازی
ویژگیهای علمی و شخصیتی
خشنی در منابع به عنوان فردی با ویژگیهای زیر معرفی شده است:[۸][۹][۷]
- فقیه حافظ و متقدم در مذهب مالکی
- محدث (راوی حدیث)
- مورخ برجسته
- ادیب و شاعر بلیغ (هرچند گاهی خطای ادبی داشت)
- حکیم و شیمیدان (دارای دانش کیمیا و ساخت عطر و روغن)
- نبیه و ذکی و فطن در مسائل فقهی
- عالم به فتوا و حسن قیاس در مسائل
فعالیتها و مناصب
خشنی در حدود سال ۳۲۰ هجری قمری به شهر سبته (در مراکش کنونی) سفر کرد و با اصلاح جهت قبله مسجد جامع آن شهر، شهرت یافت.[۵] در قرطبه، مورد توجه و حمایت حکم بن عبدالرحمان (مستنصر بالله، ولیعهد و سپس خلیفه اموی اندلس) قرار گرفت. او را به «ولایت مواریث» در شهر بجانه و سپس به «شوری» (مشاوره قضایی) در قرطبه منصوب کرد.[۴] خشنی برای او آثار بسیاری تألیف کرد و به گفته ابن فرضی، تا صد دیوان برای او نوشت.[۶]
پس از مرگ حکم المستنصر (۳۶۶ ق) و روی کار آمدن منصور بن ابی عامر، جایگاه خشنی کاهش یافت و او به فقر دچار شد. در منابع آمده است که او در دکانی به فروش عطر و روغن میپرداخت.[۸][۹] حاجی خلیفه در کشف الظنون نیز به این موضوع اشاره کرده است.[۱۰]
وفات
در تاریخ وفات خشنی اختلاف است. مشهورترین قول، سال ۳۶۱ هجری قمری (۱۳ صفر) در قرطبه است.[۶] برخی منابع ۳۶۴ قمری و برخی ۳۷۱ قمری را ذکر کردهاند.[۱][۹] با توجه به اینکه او پس از مرگ حکم المستنصر (۳۶۶ ق) زنده بوده است، تاریخ ۳۷۱ ق محتملتر به نظر میرسد.[۱۱] پیکر او در مقبره «مومره» در قرطبه به خاک سپرده شد.[۶][۱۲]
آثار
از محمد بن حارث خشنی آثار متعددی بر جای مانده است. برخی از مهمترین آنها عبارتند از:[۸][۵][۱][۴][۱۳]
- أصول الفتیا في الفقه على مذهب الإمام مالک – در اصول استنباط احکام در مذهب مالکی، مشتمل بر ۶۸ باب فقهی. با تحقیق محمد مجدوب، محمد ابوالاجفان و عثمان بطیخ، چاپ دارالکتاب العربی (۱۹۸۵ م)
- قضاة قرطبة (تاریخ قضات قرطبه) – تألیف به فرمان حکم المستنصر. مشتمل بر زندگینامه قضات قرطبه از فتح اندلس تا سال ۳۵۶ ق. چاپهای متعدد: مادرید (۱۹۱۴ م، با ترجمه اسپانیایی)، تحقیق ابراهیم ابیاری (قاهره و بیروت، ۱۴۱۰ ق)، تحقیق عزت عطار حسینی (قاهره، ۱۳۷۲ ق)
- طبقات علماء إفریقیة (یا علماء افریقیة) – در زندگینامه علمای قیروان و آفریقای شمالی. چاپ با اهتمام محمد بن ابیشنب (الجزایر، ۱۳۳۲ ق) و عزت عطار حسینی (در ذیل قضاة قرطبة)
- أخبار الفقهاء و المحدثین – چاپ با مقدمه اسپانیایی توسط ماریا لوئیزا آویلا و لوییس مولینا (مادرید، ۱۹۹۲ م)
- الاتفاق و الاختلاف في مذهب مالک بن أنس و أصحابه – قطعهای از آن (۱۶ برگ) در کتابخانه ملی تونس موجود است
- كتاب النسب – در انساب
- تاریخ علماء الأندلس
- تاریخ الإفریقیین
- طبقات فقهاء المالکیة
- التحاصر و المغالاة
- كتاب التعریف
- كتاب المولد و الوفاة – در تولد و وفات پیامبر (ص)
- مناقب سحنون
- الرواة عن مالک
- دیوان شعر – گفته شده که برای حکم المستنصر حدود صد دیوان تألیف کرد
پانویس
- ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ بوسنینه، منجی، موسوعة أعلام العلماء و الأدباء العرب و المسلمین، ج۸، ص۲۹۵
- ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ حاج منوچهری، فرامرز، دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، ج۲۲، ص۳۸۱-۳۸۲
- ↑ یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، معجم الأدباء، ترجمه عبدالحمید آیتی، ج۲، ص۱۰۷۷
- ↑ ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ ۴٫۳ قاضی عیاض، عیاض بن موسی، جمهرة تراجم الفقهاء المالکیة، ج۲، ص۱۰۴۲-۱۰۴۳
- ↑ ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ ۵٫۳ محفوظ، محمد، تراجم المؤلفین التونسیین، ج۲، ص۲۰۵-۲۰۷
- ↑ ۶٫۰ ۶٫۱ ۶٫۲ ۶٫۳ ۶٫۴ ابن فرضی، عبدالله بن محمد، تاریخ علماء الأندلس، ج۲، ص۱۴۷-۱۴۸
- ↑ ۷٫۰ ۷٫۱ سبحانی تبریزی، جعفر، موسوعة طبقات الفقهاء، ج۴، ص۳۸۶
- ↑ ۸٫۰ ۸٫۱ ۸٫۲ زرکلی، خیرالدین، الأعلام، ج۶، ص۷۵
- ↑ ۹٫۰ ۹٫۱ ۹٫۲ ذهبی، محمد بن احمد، سیر أعلام النبلاء، ج۱۶، ص۱۶۵-۱۶۶
- ↑ حاجی خلیفه، مصطفی بن عبدالله، ترجمه تقويم التواريخ، ص۳۰۰
- ↑ پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، فرهنگنامه مؤلفان اسلامی، ج۲، ص۳۷۹-۳۸۰
- ↑ مشار، خان بابا، فهرست کتابهای چاپی عربی، ج۵، ص۳۶۶-۳۶۷
- ↑ پایگاه سحنون: الإمام أبو عبد الله محمد بن حارث الخشني القيرواني
منابع مقاله
- بوسنینه، منجی، موسوعة أعلام العلماء و الأدباء العرب و المسلمین، بیروت: دار الجیل، ۲۰۰۵م.
- قاضی عیاض، عیاض بن موسی، جمهرة تراجم الفقهاء المالکیة، دبی: دار البحوث للدراسات الإسلامیة و إحیاء التراث، ۲۰۰۲م
- زرکلی، خیرالدین، الأعلام: قاموس تراجم لأشهر الرجال و النساء من العرب و المستعربین و المستشرقین، بیروت: دار العلم للملایین، ۱۹۸۹م،
- ذهبی، محمد بن احمد، سیر أعلام النبلاء، بیروت: مؤسسة الرسالة، ۱۹۹۴م،
- ابن فرضی، عبدالله بن محمد، تاریخ علماء الأندلس، تونس: دار الغرب الإسلامی، ۲۰۰۸م،
- سبحانی تبریزی، جعفر، موسوعة طبقات الفقهاء، قم: مؤسسه امام صادق (ع)، ۱۴۱۸ق،
- محفوظ، محمد، تراجم المؤلفین التونسیین، بیروت: دار الغرب الإسلامی، ۱۹۹۴م.
- حاج منوچهری، فرامرز، «خشنی، محمد»، دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، تهران: مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، ۱۴۰۴ش،
- حاجی خلیفه، مصطفی بن عبدالله، ترجمه تقويم التواريخ (سالشمار وقايع مهم جهان از آغاز آفرينش تا سال 1085 هـ.ق)، تهران: مؤسسه پژوهشی میراث مکتوب،
- مشار، خان بابا، فهرست کتابهای چاپی عربی، تهران: چاپخانه رنگین، ۱۳۴۴ش،
- یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، معجم الأدباء، ترجمه عبدالحمید آیتی، تهران: سروش، ۱۳۸۱ش،
- پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، فرهنگنامه مؤلفان اسلامی، تهران: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، ۱۳۹۷ش.
- پایگاه تراجم: محمد بن حارث الخشني
- پایگاه جامع تاریخ: وفات محمد بن حارث خُشَنی
- پایگاه سحنون: الإمام أبو عبد الله محمد بن حارث الخشني القيرواني