۲۰٬۵۹۳
ویرایش
←نوبختیان در رویارویی با متکلمان معتزلی و امامی
Hbaghizadeh (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| (۷ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط یک کاربر دیگر نشان داده نشد) | |||
| خط ۶: | خط ۶: | ||
| پدیدآوران = | | پدیدآوران = | ||
[[جمعی از نویسندگان]] (نويسنده) | [[جمعی از نویسندگان]] (نويسنده) | ||
[[سبحانی، محمدتقی ]] (نویسنده) | [[سبحانی، محمدتقی]] (نویسنده) | ||
[[حسينیزاده خضرآباد، علی ]] ( گردآورنده) | [[حسينیزاده خضرآباد، علی]] (گردآورنده) | ||
[[پژوهشگاه قرآن و حدیث. پژوهشکده کلام | [[پژوهشگاه قرآن و حدیث. پژوهشکده کلام اهلبیت علیهمالسلام]] (سایر) | ||
[[وزارت علوم، تحقیقات و فناوری. پژوهشگاه قرآن و حدیث]] ( سایر) | [[وزارت علوم، تحقیقات و فناوری. پژوهشگاه قرآن و حدیث]] (سایر) | ||
|زبان | |زبان | ||
| زبان = فارسی | | زبان = فارسی | ||
| خط ۳۵: | خط ۳۵: | ||
تنیانی میگوید پیوندهای خانوادگی نقش مهمی در مناسبات میان امامیه و زیدیه ایفا کرده است؛ برخی از سادات زیدیه مانند ابو الحسین احمد بن محمدناصر الأطروش (امام ناصری) با خاندانهای امامی (مانند سادات مرتضی و شریف رضی) روابط نزدیکی داشتند.<ref>ر.ک: متن کتاب، ص15</ref> | تنیانی میگوید پیوندهای خانوادگی نقش مهمی در مناسبات میان امامیه و زیدیه ایفا کرده است؛ برخی از سادات زیدیه مانند ابو الحسین احمد بن محمدناصر الأطروش (امام ناصری) با خاندانهای امامی (مانند سادات مرتضی و شریف رضی) روابط نزدیکی داشتند.<ref>ر.ک: متن کتاب، ص15</ref> | ||
در دورۀ آل بویه، بهرغم اختلافات فکری میان امامیه و زیدیه در بغداد و ری، آنان همکاریهای سیاسی و اجتماعی قابلتوجهی داشتند. [[ابن بابویه، محمد بن علی|شیخ صدوق]] و ابن ابیفراس از شخصیتهایی بودند که در این همکاریها نقش داشتند. میان این دو فرقه تبادلات علمی و فرهنگی نیز وجود داشت. عالمان زیدیه مانند [[ابوالفرج اصفهانی، علی بن حسین|ابوالفرج اصفهانی]] در منابع امامیه موردتوجه بودند و روایاتشان نقل میشد. بااینهمه، اختلافات کلامی و فقهی، بهویژه در مورد امامت و عصمت، میان دو گروه وجود داشت؛ زیدیان به امامت امام حاضر باور داشتند، درحالیکه امامیه امامت پیشوایان معصوم را پذیرفته بودند. ref>ر.ک: همان، ص24-17 | در دورۀ آل بویه، بهرغم اختلافات فکری میان امامیه و زیدیه در بغداد و ری، آنان همکاریهای سیاسی و اجتماعی قابلتوجهی داشتند. [[ابن بابویه، محمد بن علی|شیخ صدوق]] و ابن ابیفراس از شخصیتهایی بودند که در این همکاریها نقش داشتند. میان این دو فرقه تبادلات علمی و فرهنگی نیز وجود داشت. عالمان زیدیه مانند [[ابوالفرج اصفهانی، علی بن حسین|ابوالفرج اصفهانی]] در منابع امامیه موردتوجه بودند و روایاتشان نقل میشد. بااینهمه، اختلافات کلامی و فقهی، بهویژه در مورد امامت و عصمت، میان دو گروه وجود داشت؛ زیدیان به امامت امام حاضر باور داشتند، درحالیکه امامیه امامت پیشوایان معصوم را پذیرفته بودند.<ref>ر.ک: همان، ص24-17</ref> | ||
تنیانی همچنین به تقابل امامیه و زیدیه با اهل حدیث میپردازد؛ اهل حدیث، بهویژه حنبلیها، در بغداد نفوذ زیادی داشتند و با هر دو گروه شیعه مخالف بودند. درگیریهای مذهبی، بهویژه در محرم، میان این گروهها رایج بود که گاهی به خشونت منجر میشد. آل بویه، با گرایش شیعی، تلاش میکردند تا میان گروهها صلح برقرار کنند، اما نفوذ اهل حدیث و فشار جامعه، گاهی مانع از حمایت کامل از امامیه میشد.<ref>ر.ک: همان، ص54-40</ref> | تنیانی همچنین به تقابل امامیه و زیدیه با اهل حدیث میپردازد؛ اهل حدیث، بهویژه حنبلیها، در بغداد نفوذ زیادی داشتند و با هر دو گروه شیعه مخالف بودند. درگیریهای مذهبی، بهویژه در محرم، میان این گروهها رایج بود که گاهی به خشونت منجر میشد. آل بویه، با گرایش شیعی، تلاش میکردند تا میان گروهها صلح برقرار کنند، اما نفوذ اهل حدیث و فشار جامعه، گاهی مانع از حمایت کامل از امامیه میشد.<ref>ر.ک: همان، ص54-40</ref> | ||
| خط ۴۶: | خط ۴۶: | ||
[[حسينیزاده خضرآباد، علی|حسینیزاده]] نشان میدهد که مکتب کلامی بغداد با رویکرد عقلانی و با تعامل با معتزله و تلاشی که متکلمان برجسته این مکتب داشتهاند، نقطه عطفی را در تاریخ کلام امامیه ایجاد نمود که زمینهساز توسعههای بعدی آن را فراهم آورد.<ref>ر.ک: همان، ص81،82</ref> پس از دوران حضور ائمه(ع)، مکتب کلامی امامیه از کوفه به بغداد منتقل شد. این انتقال منجر به تغییر رویکرد از تکیه صرف بر روایات به سمت رویکرد عقلانی و استدلالی گشت.<ref>ر.ک: همان، ص59، 162 </ref>متکلمان امامیه در بغداد، بهویژه [[مفید، محمد بن محمد|شیخ مفید]] و [[سید مرتضی، علی بن حسین|سید مرتضی]]، از روشهای استدلالی معتزله در دفاع از عقاید امامیه بهره بردند. این تعامل باعث غنای کلام امامیه و شکلگیری مکتب کلامی بغداد شد.<ref>ر.ک: همان، ص60،68</ref> | [[حسينیزاده خضرآباد، علی|حسینیزاده]] نشان میدهد که مکتب کلامی بغداد با رویکرد عقلانی و با تعامل با معتزله و تلاشی که متکلمان برجسته این مکتب داشتهاند، نقطه عطفی را در تاریخ کلام امامیه ایجاد نمود که زمینهساز توسعههای بعدی آن را فراهم آورد.<ref>ر.ک: همان، ص81،82</ref> پس از دوران حضور ائمه(ع)، مکتب کلامی امامیه از کوفه به بغداد منتقل شد. این انتقال منجر به تغییر رویکرد از تکیه صرف بر روایات به سمت رویکرد عقلانی و استدلالی گشت.<ref>ر.ک: همان، ص59، 162 </ref>متکلمان امامیه در بغداد، بهویژه [[مفید، محمد بن محمد|شیخ مفید]] و [[سید مرتضی، علی بن حسین|سید مرتضی]]، از روشهای استدلالی معتزله در دفاع از عقاید امامیه بهره بردند. این تعامل باعث غنای کلام امامیه و شکلگیری مکتب کلامی بغداد شد.<ref>ر.ک: همان، ص60،68</ref> | ||
متکلمان امامیۀ بغداد در مباحث کلامیشان، با تأثیر از معتزله، بر تنزیه خداوند از صفات جسمانی و تشبیه تأکید داشتند.<ref>ر.ک: همان، ص65، 66 </ref>آنان معتقد بودند که خداوند عادل است و هیچ فعلی از او ناروا نیست. بداء نیز به معنای تغییر ارادۀ الهی، از موضوعات موردبحث بود.<ref>ر.ک: همان، ص71</ref> امامیه بر اختیار انسان و قدرت او بر انجام اعمال تأکید میورزید.<ref>ر.ک: همان، ص72،78 | متکلمان امامیۀ بغداد در مباحث کلامیشان، با تأثیر از معتزله، بر تنزیه خداوند از صفات جسمانی و تشبیه تأکید داشتند.<ref>ر.ک: همان، ص65، 66 </ref>آنان معتقد بودند که خداوند عادل است و هیچ فعلی از او ناروا نیست. بداء نیز به معنای تغییر ارادۀ الهی، از موضوعات موردبحث بود.<ref>ر.ک: همان، ص71</ref> امامیه بر اختیار انسان و قدرت او بر انجام اعمال تأکید میورزید.<ref>ر.ک: همان، ص72،78</ref> | ||
متکلمان بغداد نیز مخلوق بودن قرآن را باور داشتند. این دیدگاه با دیدگاه اهل حدیث تفاوت داشت.<ref>ر.ک: همان، ص73،74،75</ref> ایمان در کلام امامیه شامل اقرار قلبی و عمل بود.<ref>ر.ک: همان، ص76</ref> شیخ مفید و سید مرتضی نقش محوری در این تحولات ایفا نمودند و با تألیفات و مناظرات خود، کلام امامیه را به یک نظام فکری منسجم تبدیل کردند.<ref>ر.ک: همان، ص60،68</ref> | |||
===نقش معتزلیان شیعه شده در گرایش کلام امامیه به اعتزال=== | ===نقش معتزلیان شیعه شده در گرایش کلام امامیه به اعتزال=== | ||
| خط ۷۵: | خط ۷۷: | ||
نوشته [[حسينیزاده خضرآباد، علی|سید علی حسینیزاده خضرآباد]] است. او با رویکردی تحلیلی و مقایسهای به تحلیل تعاملات کلامی نوبختیان با متکلمان امامی و معتزلی میپردازد و نقش این تعاملات را در شکلگیری اندیشه نوبختیان و سیر کلام امامیه بررسی میکند. | نوشته [[حسينیزاده خضرآباد، علی|سید علی حسینیزاده خضرآباد]] است. او با رویکردی تحلیلی و مقایسهای به تحلیل تعاملات کلامی نوبختیان با متکلمان امامی و معتزلی میپردازد و نقش این تعاملات را در شکلگیری اندیشه نوبختیان و سیر کلام امامیه بررسی میکند. | ||
نوبختیان از نخستین متکلمان امامیه در بغداد به شمار میروند و نقش مهمی در شکلگیری و توسعه کلام امامیه داشتند. آنان با اندیشههای معتزلی آشنا بودند و برخی از اندیشههایشان (مانند توحید، عدل، نبوت) را پذیرفتند و در عین حال، تمایزهای فکری در باب امامت و صفات الهی میانشان بود بهویژه آنکه نوبختیان بر اساس روایات و احادیث ائمه(ع) استدلال میکردند و در این زمینه با معتزله تفاوت داشتند. در بحث امامت، نوبختیان دیدگاه امامیه را در قبال خلافت و نقش امامان(ع) تقویت کردند، در حالی که معتزله این جایگاه را نپذیرفته بودند. آنان در موضوع جبر و اختیار برخلاف برخی معتزله، به اختیار انسان اعتقاد داشتند و افعال انسان را مخلوق خودش میدانستند. خضرآباد نشان میدهد که نوبختیان با وجود تبادل فکری با معتزله، هویت کلامی مستقل خود را حفظ کردند و به تثبیت اندیشه امامیه کمک شایانی نمودند. ref>ر.ک: همان، ص246-215</ref> | نوبختیان از نخستین متکلمان امامیه در بغداد به شمار میروند و نقش مهمی در شکلگیری و توسعه کلام امامیه داشتند. آنان با اندیشههای معتزلی آشنا بودند و برخی از اندیشههایشان (مانند توحید، عدل، نبوت) را پذیرفتند و در عین حال، تمایزهای فکری در باب امامت و صفات الهی میانشان بود بهویژه آنکه نوبختیان بر اساس روایات و احادیث ائمه(ع) استدلال میکردند و در این زمینه با معتزله تفاوت داشتند. در بحث امامت، نوبختیان دیدگاه امامیه را در قبال خلافت و نقش امامان(ع) تقویت کردند، در حالی که معتزله این جایگاه را نپذیرفته بودند. آنان در موضوع جبر و اختیار برخلاف برخی معتزله، به اختیار انسان اعتقاد داشتند و افعال انسان را مخلوق خودش میدانستند. خضرآباد نشان میدهد که نوبختیان با وجود تبادل فکری با معتزله، هویت کلامی مستقل خود را حفظ کردند و به تثبیت اندیشه امامیه کمک شایانی نمودند.<ref>ر.ک: همان، ص246-215</ref> | ||
===نقش ابن قبه رازی در تاریخ تفکر امامیه=== | ===نقش ابن قبه رازی در تاریخ تفکر امامیه=== | ||
| خط ۱۵۱: | خط ۱۵۳: | ||
[[رده:کتابشناسی]] | [[رده:کتابشناسی]] | ||
[[رده:اسلام، عرفان، غیره]] | |||
[[رده:مقالات بازبینی | [[رده:کلام و عقاید]] | ||
[[رده:آثار کلی (مناظرات کلامی، مذاهب کلامی)]] | |||
[[رده:مقالات بازبینی شده2 شهریور 1404]] | |||
[[رده:مقاله نوشته شده در تاریخ شهریور 1404 توسط سید حمید رضا حسینی هاشمی]] | [[رده:مقاله نوشته شده در تاریخ شهریور 1404 توسط سید حمید رضا حسینی هاشمی]] | ||
[[رده:مقاله بازبینی شده در تاریخ شهریور 1404 توسط فریدون سبحانی]] | [[رده:مقاله بازبینی شده در تاریخ شهریور 1404 توسط فریدون سبحانی]] | ||