القرائن و أثرها في فهم الخطاب الشرعي: تفاوت میان نسخهها
Hbaghizadeh (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
Hbaghizadeh (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۸: | خط ۸: | ||
|زبان | |زبان | ||
| زبان = عربی | | زبان = عربی | ||
| کد کنگره = | | کد کنگره =BP ۱۶۴/م۳ق۴ | ||
| موضوع = | | موضوع =قرائن (اصول فقه),مباحث الفاظ (اصول فقه),اصول فقه اهلسنت - قرن ۱۵ق | ||
|ناشر | |ناشر | ||
| ناشر = دار ابن حزم | | ناشر = دار ابن حزم | ||
نسخهٔ ۱۱ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۱:۰۲
| القرائن و أثرها في فهم الخطاب الشرعي | |
|---|---|
 | |
| پدیدآوران | مختار، حمحامی (نويسنده) |
| ناشر | دار ابن حزم |
| مکان نشر | لبنان - بیروت |
| سال نشر | 1430ق - 2009م |
| چاپ | 1 |
| موضوع | قرائن (اصول فقه),مباحث الفاظ (اصول فقه),اصول فقه اهلسنت - قرن ۱۵ق |
| زبان | عربی |
| تعداد جلد | 1 |
| کد کنگره | BP ۱۶۴/م۳ق۴ |
| نورلایب | مطالعه و دانلود pdf |
القرائن و أثرها في فهم الخطاب الشرعي، اثر حمحامی مختار (معاصر)، کتابی است در بررسی مبانی نظری «قرائن» (نشانههای سیاقی و حالی) و نقش کلیدی آنها در فرایند استنباط و فهم صحیح متون دینی در علم اصول فقه.
انگیزه نگارش
نویسنده در مقدمه کتاب توضیح میدهد که کلام اصولیان درباره قرائن بهصورت مبعثر و متفرق در غالب ابواب، از جمله مباحث دلالات، ذکر شده بود؛ لذا ضرورت داشت تا این ماده علمی در یک پژوهش مستقل جمعآوری شود تا مفاهیم آن بهدرستی تصویر گشته و جزئیات و کاربردهای آن در ساختاری جدید تبیین گردد[۱].
ساختار
این اثر در یک جلد تنظیم شده است که پس از مقدمه، شامل چهار فصل اصلی و یک خاتمه، است.
سبک نگارش
- رویکرد استقرایی و تحلیلی: نویسنده با تتبع در منابع اصولی، به حصر ماهیت قرائن و تحلیل رابطه آنها با ارکان خطاب پرداخته است[۲].
- صبغه تطبیقی: در سراسر کتاب تلاش شده تا بهجای مثالهای فرضی، از نمونههای واقعی و کاربردی موجود در قرآن کریم و سنت نبوی استفاده شود[۳].
- تعهد به مستندسازی: تمامی اصطلاحات و دیدگاهها به منابع اصلی ارجاع داده شده و فهرستهای فنی متعددی (آیات، احادیث، اعلام و قواعد) برای تسهیل دسترسی پژوهشگران تدوین شده است.
اهمیت کتاب
- نظاممندسازی مباحث پراکنده: این کتاب، یکی از نخستین تلاشهای جامع برای انتظام بخشیدن به بحث قرائن در یک منظومه مستقل علمی است[۴].
- تعادل میان متنگرایی و تأویل: پژوهش حاضر با تبیین دقیق جایگاه قرائن، راهی میانه را میان فرو رفتن در تأویلهای باطنی و بسنده کردنِ صرف به ظاهرِ خشکِ الفاظ، ارائه میدهد[۵].
- غنای منابع: نویسنده با مراجعه به منابع دستاول اصولی از مذاهب مختلف، مجموعهای از آراء متقدمان و متأخران را در کنار هم گرد آورده است[۶].
گزارش محتوا
در مقدمه ضمن اشاره به موضوع کتاب و اهمیت آن، محتوای فصول، تشریح شده است[۷].
فصل اول با عنوان «قرائن میان مفهوم اصطلاحی و کارکرد خطابی»، جنبه تصوری قرائن را در سه مبحث زیر بررسی میکند:
- مبحث اول: تعاریف لغوی و اصطلاحی قرائن و رابطه این مفهوم با اصطلاحات مشابه مانند «دلیل» و «اماره».
- مبحث دوم: بررسی جایگاه واژگان در سیاق خطابی، از حیث دلالت آنها بهصورت مجرد یا در پیوند با ساختارهای خطابی.
- مبحث سوم: رابطه قرائن با ارکان خطاب، یعنی: خودِ «خطاب»، «متکلم» (گوینده) و «مخاطب» (شنونده)[۸].
فصل دوم تحت عنوان «اعتبار قرائن در فهم خطاب و روش اصولیان در این زمینه»، در سه مبحث زیر، به جنبه کارکردی قرائن میپردازد:
- مبحث اول: تعیین محدوده عمل قرائن در ابعاد دلالت بر اساس روش «متکلمان» و «فقها».
- مبحث دوم: رابطه قرائن با فرایند «فهم و تفهیم»، که به ضرورتِ در نظر گرفتن قرائن در کاربرد و تفسیر خطاب منتهی میشود.
- مبحث سوم: تبیین وظایف قرائن در فهم خطاب و اشاره به فواید شناخت قرائن در خصوص خطابهای شرعی[۹].
در فصل سوم با عنوان «اقسام قرائن»، جنبه آماری و دستهبندی قرائن از دیدگاههای مختلف در سه مبحث زیر بررسی شده است:
- مبحث اول: تقسیمبندی بر اساس منبع دلالت بر مقصود، که شامل قرائن عقلی، حالی (وضعیتی) و شرعی است.
- مبحث دوم: احصای انواع قرائن با توجه به واژگانی که در استعمال به آنها ضمیمه میشود.
- مبحث سوم: دستهبندی قرائن بر اساس میزان افاده معنا، که شامل قرائن قطعی (یقینآور) و قرائن ظنی (احتمالی) است[۱۰].
فصل چهارم، تحت عنوان «قرائن و پیریزی قواعد عام مربوط به خطاب شرعی»، به جنبه «قاعدهسازی» میپردازد؛ یعنی قواعدی که بر اعتبار قرائن استوارند و بخش نظری قواعد مربوط به خطاب را تشکیل میدهند؛ چراکه اجتهاد برای درک مقاصد شرع و تطبیق آنها بر وقایع نوپدید بر این قواعد بنا میشود. این فصل، شامل دو مبحث است:
- مبحث اول: مربوط به نظم خطاب میباشد که در سه محور ارائه شده است: قواعد مربوط به تکلیف، قواعد مربوط به وضع لغوی (وحدت یا تعدد معنا) و قواعد مربوط به بیان.
- مبحث دوم: مربوط به گوینده و شنونده و شامل سه محور است: قواعد مربوط به خطاب بهحسب استعمال متکلم، قواعد مربوط به خطاب بهحسب ادراک شنونده و قواعد مربوط به رفع تعارض میان خطابهای شرعی[۱۱].
خاتمه: در این بخش، مهمترین نتایج پژوهش گردآوری شده است. نویسنده خاطرنشان میکند که در مثالهای کاربردی، بر متون وحیانی (قرآن و سنت) تمرکز کرده است؛ آیات قرآنی با ذکر نام سوره و شماره آیه مستند شدهاند و احادیث نبوی نیز از منابع معتبر (مانند صحیحین) استخراج و وضعیت پذیرش یا رد آنها تبیین شده است[۱۲].
پانویس
منابع مقاله
مقدمه و متن کتاب.