۱۶۱٬۰۹۹
ویرایش
جز
جایگزینی متن - 'نهج البلاغه' به 'نهجالبلاغه'
Hbaghizadeh (بحث | مشارکتها) جز (جایگزینی متن - ' ]]' به ']]') |
Hbaghizadeh (بحث | مشارکتها) جز (جایگزینی متن - 'نهج البلاغه' به 'نهجالبلاغه') |
||
| (۱۳ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۲: | خط ۲: | ||
| تصویر =NUR05905J1.jpg | | تصویر =NUR05905J1.jpg | ||
| عنوان = جلوههای بلاغت در نهجالبلاغه | | عنوان = جلوههای بلاغت در نهجالبلاغه | ||
| عنوانهای دیگر = | | عنوانهای دیگر = نهجالبلاغه. شرح | ||
| پدیدآورندگان | | پدیدآورندگان | ||
| پدیدآوران = | | پدیدآوران = | ||
[[خاقانی، محمد]] (نويسنده) | [[خاقانی، محمد]] (نويسنده) | ||
[[علی | [[امام علی علیهالسلام]] (نويسنده) | ||
[[بنیاد | [[بنیاد نهجالبلاغه]] (نويسنده) | ||
|زبان | |زبان | ||
| زبان = عربی - فارسی | | زبان = عربی - فارسی | ||
| کد کنگره = /الف4خ2 38/9 BP | | کد کنگره = /الف4خ2 38/9 BP | ||
| موضوع =زبان عربی - بدیع - زبان عربی - معانی و بیان - علی بن | | موضوع =زبان عربی - بدیع - زبان عربی - معانی و بیان - علی بن ابیطالب(ع)، امام اول، 23 قبل از هجرت - 40ق. نهجالبلاغه - مسایل ادبی | ||
|ناشر | |ناشر | ||
| ناشر = بنياد | | ناشر = بنياد نهجالبلاغه | ||
| مکان نشر = ایران - تهران | | مکان نشر = ایران - تهران | ||
| سال نشر = 1376ش | | سال نشر = 1376ش | ||
| خط ۲۷: | خط ۲۷: | ||
}} | }} | ||
'''جلوههای بلاغت در | '''جلوههای بلاغت در نهجالبلاغه'''، نوشته استاد دانشگاه اصفهان، [[محمد خاقانی]] (متولد 1337ش)، پژوهشی همراه با نوآوری است که 2 علم بلاغی (بیان و بدیع) را با شواهدی از کلام [[امام علی(ع)]] در [[نهجالبلاغة (صبحی صالح)|نهجالبلاغه]] آموزش میدهد. | ||
==ساختار و مباحث== | ==ساختار و مباحث== | ||
| خط ۳۳: | خط ۳۳: | ||
==هدف== | ==هدف== | ||
نویسنده با یادآوری اینکه بىتوجهى به | نویسنده با یادآوری اینکه بىتوجهى به نهجالبلاغه براى تعلیم و تعلّم بلاغت در ادب عربى، بهویژه براى جهان تشیع قابل توجیه نیست، هدف از نگارش این کتاب را، «آشنایى با علم بلاغت با تکیه بر نهجالبلاغه» دانسته است<ref>ر.ک: مقدمه، ص63</ref>. | ||
==روش== | ==روش== | ||
| خط ۳۹: | خط ۳۹: | ||
# برخى از علماى بلاغت، ابواب معانى، بیان و بدیع را ارکان سهگانه این علم دانستهاند و بعضى دیگر معانى و بیان را دو رکن علم بلاغت و بدیع را جزو توابع علم بلاغت شمردهاند. درهرحال دستور کار این کتاب منحصر به دو علم بیان و بدیع است. علت عدم ورود به علم معانى، علاوه بر برخوردارى از شمول بیش از اندازه بحث این کتاب، بهویژه ازاینروست که یکى از دو هدف اصلى علم معانى، انطباق کلام با جان شنوندگان و رعایت مقتضاى حال و مقام است و هرچند خطبهها و نامههاى حضرت [[امام علی(ع)]] سخنى با همه انسانها در تمامى قرون و اعصار است، اما تحلیل میزان تأثیر آنها بر مخاطبان حاضر در هنگام القاى سخن یا افرادى که نامههاى حضرت در وهله اول، آنان را مخاطب قرار داده، کارى گسترده است و نیازمند مباحث تاریخى، روانشناختى و جامعهشناختى مىباشد که در این مختصر نمىگنجد. | # برخى از علماى بلاغت، ابواب معانى، بیان و بدیع را ارکان سهگانه این علم دانستهاند و بعضى دیگر معانى و بیان را دو رکن علم بلاغت و بدیع را جزو توابع علم بلاغت شمردهاند. درهرحال دستور کار این کتاب منحصر به دو علم بیان و بدیع است. علت عدم ورود به علم معانى، علاوه بر برخوردارى از شمول بیش از اندازه بحث این کتاب، بهویژه ازاینروست که یکى از دو هدف اصلى علم معانى، انطباق کلام با جان شنوندگان و رعایت مقتضاى حال و مقام است و هرچند خطبهها و نامههاى حضرت [[امام علی(ع)]] سخنى با همه انسانها در تمامى قرون و اعصار است، اما تحلیل میزان تأثیر آنها بر مخاطبان حاضر در هنگام القاى سخن یا افرادى که نامههاى حضرت در وهله اول، آنان را مخاطب قرار داده، کارى گسترده است و نیازمند مباحث تاریخى، روانشناختى و جامعهشناختى مىباشد که در این مختصر نمىگنجد. | ||
# یکى از مشکلات و پیچیدگىهاى کار، بهویژه در بخش بدیع، اختلاف شدید آرا و تشتتهاى فراوان بین ارباب علم بلاغت است. این اختلافات گاهى بر سر تعدد عناوین براى طرح یک موضوع است، تا آنجا که در پارهاى موارد، یک صنعت بدیعى به پنج یا شش نام مختلف نامگذارى و مورد بحث قرار گرفته است که این یا بهخاطر اختلاف تعاریف براى یک عنوان یا تداخل عناوین ابواب بدیع و حتى تداخل بعضى ابواب بدیع با ابواب علم بیان یا علم معانى است؛ تا آنجا که برخى مثالها مصداق عناوینى معرفى شدهاند که اختلافشان صرفاً در نامگذارى نیست، بلکه متناقض و مانعةالجمعند. بنابراین به دلیل تداخل وجوه مختلف، گاه، تشخیص مصادیق بیانى، امرى دشوار و براى هر تألیفى در این زمینه، مشکلآفرین است. | # یکى از مشکلات و پیچیدگىهاى کار، بهویژه در بخش بدیع، اختلاف شدید آرا و تشتتهاى فراوان بین ارباب علم بلاغت است. این اختلافات گاهى بر سر تعدد عناوین براى طرح یک موضوع است، تا آنجا که در پارهاى موارد، یک صنعت بدیعى به پنج یا شش نام مختلف نامگذارى و مورد بحث قرار گرفته است که این یا بهخاطر اختلاف تعاریف براى یک عنوان یا تداخل عناوین ابواب بدیع و حتى تداخل بعضى ابواب بدیع با ابواب علم بیان یا علم معانى است؛ تا آنجا که برخى مثالها مصداق عناوینى معرفى شدهاند که اختلافشان صرفاً در نامگذارى نیست، بلکه متناقض و مانعةالجمعند. بنابراین به دلیل تداخل وجوه مختلف، گاه، تشخیص مصادیق بیانى، امرى دشوار و براى هر تألیفى در این زمینه، مشکلآفرین است. | ||
# مبناى کار در این کتاب، رعایت اختصار در بیان تعاریف و نقل توضیحاتى است که نوعاً در کتب بلاغى یافت مىشود و بیشترین تأکید بر دستیابى به مصادیق مناسب آنها از | # مبناى کار در این کتاب، رعایت اختصار در بیان تعاریف و نقل توضیحاتى است که نوعاً در کتب بلاغى یافت مىشود و بیشترین تأکید بر دستیابى به مصادیق مناسب آنها از نهجالبلاغه است. | ||
# علت عمده حذف بعضى از صنایع بدیعى، اختصاص آنها به شعر و کلام منظوم، از قبیل حل و عقد در مبحث سرقات شعریه، بوده است که در اینجا سالبه به انتفاى موضوع است. | # علت عمده حذف بعضى از صنایع بدیعى، اختصاص آنها به شعر و کلام منظوم، از قبیل حل و عقد در مبحث سرقات شعریه، بوده است که در اینجا سالبه به انتفاى موضوع است. | ||
# در کتب تدوینشده در علم بدیع معمولاً صنایع مختلف بدون ارتباط با یکدیگر در کنار هم قرار گرفتهاند. کوشش [[سیروس شمیسا]] در کتاب [[نگاهى تازه به بدیع]] براى ارائه یک دستهبندى منظم و موسیقایى از صنایع بدیعى کوشش نسبتاً موفقى بوده است، ولذا محور تنظیم صنایع بدیعى در این کتاب، بر اساس روش پیشنهادى ایشان با مقدارى دخل و تصرف است. | # در کتب تدوینشده در علم بدیع معمولاً صنایع مختلف بدون ارتباط با یکدیگر در کنار هم قرار گرفتهاند. کوشش [[سیروس شمیسا]] در کتاب [[نگاهى تازه به بدیع]] براى ارائه یک دستهبندى منظم و موسیقایى از صنایع بدیعى کوشش نسبتاً موفقى بوده است، ولذا محور تنظیم صنایع بدیعى در این کتاب، بر اساس روش پیشنهادى ایشان با مقدارى دخل و تصرف است. | ||
# اکثر کتب بلاغى براى ارائه مثال به یک جمله و گاهى نیمى از یک جمله اکتفا کردهاند که در این نوشته براى ارائه زیبایى معنا در کنار جمال تعبیر، جملهها بهصورت کامل و در مورد لزوم همراه با ذکر جمله قبل از آن آمده است. | # اکثر کتب بلاغى براى ارائه مثال به یک جمله و گاهى نیمى از یک جمله اکتفا کردهاند که در این نوشته براى ارائه زیبایى معنا در کنار جمال تعبیر، جملهها بهصورت کامل و در مورد لزوم همراه با ذکر جمله قبل از آن آمده است. | ||
# براى استفاده بیشتر خوانندگان پس از ذکر مثالها، ترجمه فارسى آنها نیز آورده شده است و براى رعایت هماهنگى منبع نقل ترجمهها، ترجمه دلنشین و خوشآهنگ [[سید جعفر شهیدى]] مورد استفاده قرار گرفته است. | # براى استفاده بیشتر خوانندگان پس از ذکر مثالها، ترجمه فارسى آنها نیز آورده شده است و براى رعایت هماهنگى منبع نقل ترجمهها، ترجمه دلنشین و خوشآهنگ [[شهیدی، سید جعفر|سید جعفر شهیدى]] مورد استفاده قرار گرفته است. | ||
# هرچند ذکر منابع و مراجع هر بحث، بهویژه در بخش بدیع مناسبت داشت، اما انجام این کار در پاورقىهاى [[ | # هرچند ذکر منابع و مراجع هر بحث، بهویژه در بخش بدیع مناسبت داشت، اما انجام این کار در پاورقىهاى دکتر [[میر لوحی، علی|میرلوحى]] بر کتاب [[بديع القرآن]] «[[ابن ابیاصبع مصری، عبدالعظیم بن عبدالواحد|ابن ابىالاصبع مصرى]]» کافى مىنمود. | ||
# در بین شروح متعدد | # در بین شروح متعدد [[نهجالبلاغة (صبحی صالح)|نهجالبلاغه]]، سه شرح از «[[ابن ابیالحدید، عبدالحمید بن هبةالله|ابن ابىالحدید معتزلى]]»، «[[ابن میثم، میثم بن علی|ابن میثم بحرانى]]» و «[[هاشمی خویی، سید حبیبالله|میرزا حبیبالله خویى]]» بیشتر مورد استفاده قرار گرفته است<ref>ر.ک: همان، ص63-66</ref>. | ||
==جنبههای بلاغی | ==جنبههای بلاغی نهجالبلاغه== | ||
نظر نویسنده درباره میزان اهتمام شارحان | نظر نویسنده درباره میزان اهتمام شارحان نهجالبلاغه به افقهای بلاغت در کلام [[امام علی(ع)]] به این شرح است: | ||
# [[شرح ابن ابىالحدید]]، شرحى تاریخى و کلامى است، اما گهگاه بهمناسبتِ مصداقى زیبا و شایان توجه از یکى از مسائل علم بیان یا بدیع، بابى تحت آن عنوان گشوده و به ذکر مثالهاى متعددى از قرآن، حدیث، شعر و کتب ادبى مىپردازد. | # [[شرح نهجالبلاغة (ابن ابیالحديد)|شرح ابن ابىالحدید]]، شرحى تاریخى و کلامى است، اما گهگاه بهمناسبتِ مصداقى زیبا و شایان توجه از یکى از مسائل علم بیان یا بدیع، بابى تحت آن عنوان گشوده و به ذکر مثالهاى متعددى از قرآن، حدیث، شعر و کتب ادبى مىپردازد. | ||
# [[شرح | # [[شرح نهجالبلاغة (ابن میثم)|شرح نهجالبلاغه ابن میثم بحرانى]]، نمودارى از تبحّر او در تمام فنون اسلامى و ادبى و حکمى و اسرار عرفانى است. ابن میثم در مقدمه شرح خود از بیان ابواب مختلف بلاغت صرفاً در مجاز و استعاره بحث کرده که بحثى مستقل از نهجالبلاغه است و به سخنان امام نیز در آن استشهاد نشده است. اما در متن شرح گهگاه برخى از مصادیق زیبایىهاى بیانى و بدیع را ذکر کرده است. | ||
# [[منهاج البراعة في شرح | # [[منهاج البراعة في شرح نهجالبلاغة (خویی)|منهاج البراعة في شرح نهجالبلاغة]]، به دلیل مقدمه مبسوط آن در توضیح ابواب بیان و بدیع، از نظر محتوا و تبویب این رساله بیشتر از شروح دیگر قابل توجه است، لیکن در موارد متعددى بهجاى استشهاد به کلمات [[امام علی(ع)]]، به مثالهاى قرآنى یا به اشعار عربى استناد شده و ازاینروى غایت مشروح در پیشگفتار این رساله را تأمین نمىکند و پس از اتمام مقدمه نیز خطبهها و نامهها از زاویه بلاغت مورد بررسى قرار نگرفتهاند و برخلاف شرح ابن میثم و شرح ابن ابىالحدید به مصادیق فنون علم بیان یا محسنات علم بدیع اشاره نشده است<ref>ر.ک: همان، ص59-62</ref>. | ||
==نمونه مطالب== | ==نمونه مطالب== | ||
| خط ۶۱: | خط ۶۱: | ||
==انتقادها و نوآوریها== | ==انتقادها و نوآوریها== | ||
به گفته [[محمد خاقانی]]، برخی از ابتکارات او در این کتاب عبارت است از: | به گفته [[محمد خاقانی]]، برخی از ابتکارات او در این کتاب عبارت است از: | ||
# ابطال نظر نویسنده [[منهاج البراعة في شرح نهج البلاغة (خویی)]] در مورد تقسیم ششگانه استعاره از نظر حسى بودن و عقلى بودن ارکان آن، با تأکید بر کلیت مفاهیم معقول<ref>ر.ک: همان، ص108</ref>. | # ابطال نظر نویسنده [[منهاج البراعة في شرح نهجالبلاغة (خویی)|منهاج البراعة في شرح نهج البلاغة (خویی)]] در مورد تقسیم ششگانه استعاره از نظر حسى بودن و عقلى بودن ارکان آن، با تأکید بر کلیت مفاهیم معقول<ref>ر.ک: همان، ص108</ref>. | ||
# تحقیق استعاره تعبیه در لام عاقبت<ref>ر.ک: همان، ص119</ref>. | # تحقیق استعاره تعبیه در لام عاقبت<ref>ر.ک: همان، ص119</ref>. | ||
# تحلیل مذهب «لاتشبیه و لاتنزیه» براى تبیین استعارات مربوط به صفات و افعال بارى تعالى و نارسا بودن واژههاى تشبیه و استعاره در این مورد<ref>ر.ک: همان، ص140</ref>. | # تحلیل مذهب «لاتشبیه و لاتنزیه» براى تبیین استعارات مربوط به صفات و افعال بارى تعالى و نارسا بودن واژههاى تشبیه و استعاره در این مورد<ref>ر.ک: همان، ص140</ref>. | ||
| خط ۸۲: | خط ۸۲: | ||
==منابع مقاله== | ==منابع مقاله== | ||
مقدمه و متن کتاب. | مقدمه و متن کتاب. | ||
{{نهجالبلاغه}} | |||
==وابستهها== | ==وابستهها== | ||
| خط ۹۲: | خط ۹۲: | ||
[[رده:ائمه اثنی عشر (دوازده امام)]] | [[رده:ائمه اثنی عشر (دوازده امام)]] | ||
[[رده:سرگذشتنامههای فردی]] | [[رده:سرگذشتنامههای فردی]] | ||
[[رده:مقالات بازبینی | [[رده:مقالات بازبینی شده2 اسفند 1401]] | ||
[[رده:مقاله نوشته شده در تاریخ اسفند 1401 توسط محمد خردمند]] | [[رده:مقاله نوشته شده در تاریخ اسفند 1401 توسط محمد خردمند]] | ||
[[رده:مقاله بازبینی شده در تاریخ اسفند 1401 توسط محسن عزیزی]] | [[رده:مقاله بازبینی شده در تاریخ اسفند 1401 توسط محسن عزیزی]] | ||
[[رده:امام علی(ع)]] | |||