جناتی، محمدابراهیم: تفاوت میان نسخه‌ها

    از ویکی‌نور
    بدون خلاصۀ ویرایش
    جز (جایگزینی متن - ' ،' به '،')
     
    (۳۱ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۴ کاربر نشان داده نشد)
    خط ۱: خط ۱:
    <div class="wikiInfo">
    {{جعبه اطلاعات زندگی‌نامه
    [[پرونده:NUR00182.jpg|بندانگشتی|]]
    | عنوان = محمدابراهیم جناتی
    {| class="wikitable aboutAuthorTable" style="text-align:Right" |+ |
    | تصویر = NUR00182.jpg
    |-
    | اندازه تصویر =
    ! نام!! data-type="authorName" |جناتي، محمد ابراهيم
    | توضیح تصویر =
    | نام کامل = محمدابراهیم جناتی
    | نام‌های دیگر =
    | لقب =
    | تخلص =
    | نسب =
    | نام پدر =
    | ولادت = ۱۳۱۱ش
    | محل تولد = روستای تاش، شاهرود
    | کشور تولد = ایران
    | محل زندگی = شاهرود، مشهد، قم، نجف
    | رحلت = 26 اسفند 1404ش
    | شهادت =
    | مدفن =
    | طول عمر =
    | نام همسر =
    | فرزندان =
    | خویشاوندان =
    | دین = اسلام
    | مذهب = تشیع
    | پیشه = عالم دینی، نویسنده، مدرس حوزه
    | درجه علمی = اجتهاد
    | دانشگاه =
    | علایق پژوهشی = فقه تطبیقی، اصول، علوم قرآن، حدیث، مسائل مستحدثه
    | منصب =
    | پس از =
    | پیش از =
    | اساتید = {{فهرست جعبه عمودی | [[بروجردی، حسین|آیت‌الله بروجردی]] | [[موسوی خمینی، سید روح‌الله|امام خمینی]] | [[حسینی شاهرودی، محمود|آیت‌الله شاهرودی]] | [[حکیم، سید محسن|آیت‌الله حکیم]] | [[خویی، سید ابوالقاسم|آیت‌الله خویی]]}}
    | مشایخ =
    | معاصرین =
    | شاگردان =
    | اجازه اجتهاد از =
    | آثار = {{فهرست جعبه عمودی | [[ادوار فقه و کیفیت بیان آن]] | [[منابع اجتهاد از دیدگاه مذاهب اسلامی]] | [[تطور اجتهاد در حوزه استنباط]] | [[دروس في الفقه المقارن]] | [[مجمع المسائل (جناتی)|مجمع المسائل]]}}
    | سبک نوشتاری =
    | وبگاه =
    | امضا =
    | کد مؤلف = AUTHORCODE00182AUTHORCODE
    }}
    {{کاربردهای دیگر|جناتی (ابهام‌زدایی)}}
    '''محمدابراهیم جناتی''' (۱۳۱۱-1404ش) عالم و نویسنده شیعی، دارای آراء و نظرات جدید در رابطه با مسائل مستحدثه و موضوعاتی چون هنر و موسیقی. کتاب «[[تطور اجتهاد در حوزه استنباط]]» از جمله آثار ایشان است. در سال ۱۳۱۱ش در روستای تاش از توابع شاهرود متولد شد. در شش سالگی به اشاره پدر به فراگیری قرآن و ادبیات فارسی پرداخت و در یازده‌سالگی وارد مدرسه علمیه شاهرود شد و در مدت چهار سال مقدمات و مقداری از سطح عالی را به پایان رساند. پیش از ۱۸ سالگی سطوح عالیه فقه و اصول را به ضمیمه منظومه سبزواری به پایان رساند و به مشهد هجرت کرد و از درس‌های اساتید آن حوزه بهره برد. سپس به قم رفت و در درس خارج فقه [[بروجردی، حسین|آیت‌الله بروجردی]] و خارج اصول [[موسوی خمینی، سید روح‌الله|امام خمینی]] شرکت کرد. پس از آن به نجف اشرف مهاجرت نمود و بیست و پنج سال در آن مرکز علمی اقامت گزید و از محضر آیات عظام [[حسینی شاهرودی، سید محمود|سید محمود حسینی شاهرودی]]، [[حکیم، سید محسن|سید محسن طباطبائی حکیم]]، [[حسینی شیرازی، عبدالهادی|سید عبدالهادی شیرازی]]، [[حلی، حسین|حسین حلی]]، [[زنجانی، محمدباقر|محمدباقر زنجانی]] و  [[خویی، سید ابوالقاسم|سید ابوالقاسم خویی]] بهره برد. به موازات تحصیل، به تدریس رسائل و شرح لمعه و تألیف روی آورد. یازده سال در جامعة النجف، کتاب‌های سطح عالی (رسائل، مکاسب و کفایه) را در سه دوره تدریس کرد و در سال‌های آخر اقامت در نجف، در مدرسه آخوند خراسانی، خارج اصول تدریس می‌نمود. در نجف کتاب‌های بسیاری تألیف کرد از جمله تقریرات درس خارج فقه آیت‌الله شاهرودی را در مجموعه‌ای پنج‌جلدی منتشر ساخت. در سال ۱۳۵۸ش به ایران بازگشت و در قم اقامت گزید و به تدریس و تألیف ادامه داد. وی نخستین شخصیت علمی است که فقه، اصول، علوم حدیث و علوم قرآن را در حوزه علمیه قم به صورت تطبیقی، از دیدگاه بیست و دو مذهب از یکصد و سی و هشت مذهب فقهی که در تاریخ فقه اسلام وجود دارد، تدریس نمود. این درس‌ها در مجموعه‌هایی گردآوری شده که بخشی از آنها مانند «فقه مقارن»، «منابع اجتهاد»، «ادوار اجتهاد»، «ادوار فقه» و «مناسک حج از دیدگاه مذاهب اسلامی» چاپ شده است. آراء و نظرات نوینی از ایشان مطرح شده از جمله: نقش زمان و مکان در اجتهاد، جواز تصدی منصب قضاوت توسط زنان، جواز تصدی مقام مرجعیت و همه وظایف سیاسی اجتماعی توسط زنان، طهارت ذاتی مطلق انسان، حلیت ذبایح اهل کتاب، جواز میقات از ادنی الحل، جواز مجسمه‌سازی به عنوان فن و هنر، معین نبودن سن خاص در بلوغ دختران (تنها نشانه بلوغ، عادت ماهانه است) و نظرات جدید درباره مسائلی چون موسیقی، هنر و حجاب. از آثار او می‌توان به «[[ادوار فقه و کیفیت بیان آن]]»، «[[منابع اجتهاد از دیدگاه مذاهب اسلامی]]»، «[[تطور اجتهاد در حوزه استنباط]]»، «دروس في الفقه المقارن»، «[[مجمع المسائل (جناتی)|مجمع المسائل]]»، «کتاب الحج»، «علوم قرآن از دیدگاه مذاهب اسلامی»، «حجاب از دیدگاه فقه اجتهادی»، «نظریه تحول اجتهاد با تحول زمان و شرایط آن»، «المساجد و أحکامها في التشریع الإسلامي»، «تاریخ تحولات و کیفیت بیان فقه»، «توازن ثروت در حکومت اسلامی» و «رساله توضیح المسائل» اشاره کرد.


    |-
    == ولادت ==
    |نام‌های دیگر
    محمدابراهیم جناتی، در سال 1311ش، در روستای تاش از توابع شاهرود متولد شد.<ref> [https://noorlib.ir/book/view/93117?pageNumber=416 ر.ک: جناتی، محمدابراهیم، ج1، ص416]</ref>
    | data-type="authorOtherNames" |
    |-
    |نام پدر
    | data-type="authorfatherName" |


    |-
    ==تحصیل در شاهرود==
    |متولد
    در شش سالگى به اشاره پدر به فراگیرى قرآن مجید و ادبیات فارسى پرداخته و در یازده‌سالگی وارد مدرسه علمیه شاهرود گردیده و در مدت چهار سال موفق به اتمام مقدمات و مقدارى از سطح عالى شد. هنوز هیجده بهار از عمر ایشان نگذشته بود که سطوح عالیه فقه و اصول را به‌ضمیمه منظومه سبزوارى به پایان رسانده و به‌منظور گذراندن مراحل بعدى به مشهد هجرت کرده و از درس‌‌‌هاى اساتید آن حوزه علمى بهره فراوان برد.<ref> [https://noorlib.ir/book/view/93117?pageNumber=417 ر.ک: جناتی، محمدابراهیم، ج1، ص417]</ref>
    | data-type="authorbirthDate" |1312ش / 1932م


    ==هجرت به قم==
    پس از مدتى به قم رفته و با شرکت در درس خارج فقه [[بروجردی، حسین|آیت‌اللّه‌ بروجردى]] و خارج اصول [[موسوی خمینی، سید روح‌الله|امام خمینى(ره)]] به تحصیل ادامه داد. سپس به نجف اشرف مهاجرت نموده و بیست‌‌‌وپنج سال در آن مرکز علمى اقامت گزید، که بیشتر آن صرف استفاده از محضر پرفیض استادان آن حوزه علمیه مانند آیات عظام [[حسینی شاهرودی، سید محمود|سید محمود حسینی شاهرودی]]، [[حکیم، سید محسن|سید محسن طباطبائی حکیم]]،  [[حسینی شیرازی، عبدالهادی|سید عبدالهادی شیرازی]]، [[حلی، حسین|حسین حلی]]، [[زنجانی، محمدباقر|محمدباقر زنجانی]] و  [[خویی، سید ابوالقاسم|سید ابوالقاسم خویی]] گردید.<ref> [https://noorlib.ir/book/view/93117?pageNumber=417 ر.ک: جناتی، محمدابراهیم، ج1، ص417]</ref>


    |-
    ==تدریس و تحریر==
    |محل تولد
    به‌موازات تحصیل، به تدریس رسائل و شرح لمعه و نیز تألیف روى آورد. یازده سال در جامعة النجف، کتاب‌هاى سطح عالى حوزه (رسائل، مکاسب و کفایه) را جمعاً در سه دوره تدریس کرد و همچنین در سال‌‌‌هاى آخر اقامت در نجف اشرف، در مدرسه بزرگ مرحوم آخوند خراسانى، خارج اصول تدریس مى‌کرد. در نجف کتاب‌‌‌هاى بسیارى به رشته تحریر درآورد؛ از جمله تقریرات درس خارج فقه مرحوم آیت‌اللّه‌العظمى شاهرودى را به‌‌‌صورت مجموعه‌‌‌اى پنج جلدى، به تشنگان معارف فقهى عرضه کرد.<ref> [https://noorlib.ir/book/view/14404?pageNumber=30 ر.ک: جناتی، محمدابراهیم، تطور اجتهاد در حوزه استنباط، ج1، ص30]</ref>
    | data-type="authorBirthPlace" |


    |-
    ==بازگشت به وطن==
    |رحلت
    در سال ١٣٥٨ش، با مراجعت به ایران و اقامت در شهر قم، همچنان کار تدریس و تألیف کتب و مقالات علمى را پى گرفت. خارج فقه و اصول به گونه متداول در حوزه و نیز فقه، اصول، علوم قرآن و علوم حدیث به گونه تطبیقى، جملگى موضوعاتى بوده‌‌‌اند که همواره به تدریس آن‌ها در قم اشتغال داشته‌‌‌ است.<ref> [https://noorlib.ir/book/view/14404?pageNumber=31 ر.ک: جناتی، محمدابراهیم، تطور اجتهاد در حوزه استنباط، ج1، ص31]</ref>
    | data-type="authorDeathDate" |
    ش
    |-
    |اساتید
    | data-type="authorTeachers" |
    |-
    |برخی آثار
    | data-type="authorWritings" |


    |- class="articleCode"
    وی نخستین شخصیت علمى است که فقه، اصول، علوم حدیث و علوم قرآن را در حوزه علمیه قم به‌صورت تطبیقى، از دیدگاه بیست‌ودو مذهب از یک‌صدوسى‌‌‌وهشت مذهب فقهى که در تاریخ فقه اسلامى وجود دارد، تدریس نمود‌‌‌ه ‌‌‌است.<ref> [https://noorlib.ir/book/view/14404?pageNumber=31 ر.ک: جناتی، محمدابراهیم، تطور اجتهاد در حوزه استنباط، ج1، ص31]</ref> این درس‌‌‌ها در مجموعه‌‌‌هایى گردآورى شده که بخشى از آن‌ها مانند فقه مقارن، منابع اجتهاد، ادوار اجتهاد، ادوار فقه و مناسک حج از دیدگاه مذاهب اسلامى چاپ شده است.
    |کد مؤلف
    | data-type="authorCode" |AUTHORCODE00182AUTHORCODE
    |}
    </div>


    ==وفات==
    سرانجام در روز سه شنبه 26 اسفند 1404ش آیت‌الله محمدابراهیم جناتی شاهرودی، از علاقمندان راستین [[موسوی خمینی، سید روح‌الله|امام خمینی]] و از حامیان وفادار [[خامنه‌ای، سید علی|رهبر شهیدمان]] به رحمت حق پیوست.<ref> [https://www.hawzahnews.com/news/1361209 ر.ک: آیت‌الله محمدابراهیم جناتی شاهرودی به رحمت حق پیوست، خبرگزاری رسمی حوزه]</ref>


    ==آثار==
    تألیفات، آثار و نظرات علمى ایشان تاکنون در قالب ده‌‌‌ها کتاب و صدها مقاله، سخنرانى و مصاحبه در داخل و خارج کشور و به زبان‌‌‌هاى گوناگون منتشر شده ‌‌‌است.<ref> [https://noorlib.ir/book/view/14404?pageNumber=39 ر.ک: جناتی، محمدابراهیم، تطور اجتهاد در حوزه استنباط، ج1، ص39]</ref>


    '''محمدابراهیم جناتی'''، عالم و نویسنده شیعی در سال 1311ش، در شاهرود متولد شد. وی آراء و نظراتی جدید در رابطه با مسائل مستحدثه و موضوعاتی چون هنر و موسیقی دارد. تطور اجتهاد در حوزه استنباط از جمله آثار ایشان است.
    ایشان مسائل مستحدثه (مسائل جدید) بسیارى را مورد پژوهش مستمر قرار داد و آن‌ها را با توجه به شرایط زمان، مکان، عرف و نیاز جامعه و بر اساس مبانى فقه اجتهادى و عناصر اصلى استنباط به بحث گرفت و در محافل علمى و مراکز فرهنگى و مطبوعات مطرح ساخت.<ref> [https://noorlib.ir/book/view/93117?pageNumber=419 ر.ک: جناتی، محمدابراهیم، ج1، ص419-420]</ref> همین امر ایشان را چه در نجف و چه در قم در زمره مجتهدان برجسته‌‌‌اى جاى داد که با نظریات عمیق خود راهگشاى پژوهشگران عرصه فقاهت بوده و هستند.
     
    ==تحصیل در شاهرود==
    محمدابراهیم جناتی، به سال ١٣١١ش، در شاهرود دیده به جهان گشود. در شش سالگى به اشاره پدر به فراگیرى قرآن مجید و ادبیات فارسى پرداخته و در یازده‌سالگی وارد مدرسه علمیه شاهرود گردیده و در مدت چهار سال موفق به اتمام مقدمات و مقدارى از سطح عالى شد. هنوز هیجده بهار از عمر ایشان نگذشته بود که سطوح عالیه فقه و اصول را به‌ضمیمه منظومه سبزوارى به پایان رسانده و به‌منظور گذراندن مراحل بعدى به مشهد هجرت کرده و از درس‌‌‌هاى اساتید آن حوزه علمى بهره فراوان برد.


    ==هجرت به قم==
    آراء و نظرات نوینى چون نقش زمان و مکان در اجتهاد، جواز تصدى منصب قضاوت توسط زنان، جواز تصدى مقام مرجعیت و همه وظایف سیاسى اجتماعى توسط زنان، طهارت ذاتى مطلق انسان، حلیت ذبایح اهل کتاب، جواز میقات از ادنى الحل، جواز مجسمه‌‌‌سازى به‌عنوان فن و هنر، معین نبودن سن خاص در بلوغ دختران (تنها نشانه بلوغ دختران عادت ماهانه است) و نیز نظرات جدید ایشان درباره مسائلى چون موسیقى، هنر، حجاب و... از جمله آثار ایشان مى‌‌‌باشد.<ref> [https://noorlib.ir/book/view/93117?pageNumber=426 ر.ک: جناتی، محمدابراهیم، ج1، ص426]</ref>
    پس از مدتى به قم رفته و با شرکت در درس خارج فقه آیت‌اللّه‌العظمى بروجردى و خارج اصول امام خمینى(ره) به تحصیل ادامه داد. سپس به نجف اشرف مهاجرت نموده و بیست‌‌‌وپنج سال در آن مرکز علمى اقامت گزید، که بیشتر آن صرف استفاده از محضر پرفیض استادان آن حوزه علمیه مانند آیات عظام شاهرودى، حکیم، شیرازى، حلّى، زنجانى و خویى گردید.


    ==تدریس و تحریر==
    به‌موازات تحصیل، به تدریس رسائل و شرح لمعه و نیز تألیف روى آورد. یازده سال در جامعة النجف، کتاب‌هاى سطح عالى حوزه (رسائل، مکاسب و کفایه) را جمعاً در سه دوره تدریس کرد و همچنین در سال‌‌‌هاى آخر اقامت در نجف اشرف، در مدرسه بزرگ مرحوم آخوند خراسانى، خارج اصول تدریس مى‌کرد. در نجف کتاب‌‌‌هاى بسیارى به رشته تحریر درآورد؛ از جمله تقریرات درس خارج فقه مرحوم آیت‌اللّه‌العظمى شاهرودى را به‌‌‌صورت مجموعه‌‌‌اى پنج جلدى، به تشنگان معارف فقهى عرضه کرد.
    ==بازگشت به وطن==
    در سال ١٣٥٨ش، با مراجعت به ایران و اقامت در شهر قم، همچنان کار تدریس و تألیف کتب و مقالات علمى را پى گرفت. خارج فقه و اصول به گونه متداول در حوزه و نیز فقه، اصول، علوم قرآن و علوم حدیث به گونه تطبیقى، جملگى موضوعاتى بوده‌‌‌اند که همواره به تدریس آن‌ها در قم اشتغال داشته‌‌‌ است.
    وی نخستین شخصیت علمى است که فقه، اصول، علوم حدیث و علوم قرآن را در حوزه علمیه قم به‌صورت تطبیقى، از دیدگاه بیست‌ودو مذهب از یک‌صدوسى‌‌‌وهشت مذهب فقهى که در تاریخ فقه اسلامى وجود دارد، تدریس نمود‌‌‌ه ‌‌‌است. این درس‌‌‌ها در مجموعه‌‌‌هایى گردآورى شده که بخشى از آن‌ها مانند فقه مقارن، منابع اجتهاد، ادوار اجتهاد، ادوار فقه و مناسک حج از دیدگاه مذاهب اسلامى چاپ شده است.
    ==آثار==
    تألیفات، آثار و نظرات علمى ایشان تاکنون در قالب ده‌‌‌ها کتاب و صدها مقاله، سخنرانى و مصاحبه در داخل و خارج کشور و به زبان‌‌‌هاى گوناگون منتشر شده ‌‌‌است.
    ایشان تاکنون مسائل مستحدثه (مسائل جدید) بسیارى را مورد پژوهش مستمر قرار داده و آن‌ها را با توجه به شرایط زمان، مکان، عرف و نیاز جامعه و بر اساس مبانى فقه اجتهادى و عناصر اصلى استنباط به بحث گرفته و در محافل علمى و مراکز فرهنگى و مطبوعات مطرح ساخته‌‌‌ است. همین امر ایشان را چه در نجف و چه در قم در زمره مجتهدان برجسته‌‌‌اى جاى داد که با نظریات عمیق خود راهگشاى پژوهشگران عرصه فقاهت بوده و هستند.
    آراء و نظرات نوینى چون نقش زمان و مکان در اجتهاد، جواز تصدى منصب قضاوت توسط زنان، جواز تصدى مقام مرجعیت و همه وظایف سیاسى اجتماعى توسط زنان، طهارت ذاتى مطلق انسان، حلیت ذبایح اهل کتاب، جواز میقات از ادنى الحل، جواز مجسمه‌‌‌سازى به‌عنوان فن و هنر، معین نبودن سن خاص در بلوغ دختران (تنها نشانه بلوغ دختران عادت ماهانه است) و نیز نظرات جدید ایشان درباره مسائلى چون موسیقى، هنر، حجاب و... از جمله آثار ایشان مى‌‌‌باشد.
    از جمله آثار ایشان است:
    از جمله آثار ایشان است:
    # تطور اجتهاد در حوزه استنباط؛
    # تطور اجتهاد در حوزه استنباط؛
    خط ۷۴: خط ۸۶:


    ==منابع مقاله==
    ==منابع مقاله==
    # جناتی، محمد ابراهیم، دروس في الفقه المقارن، تهران - ایران: مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی. معاونت فرهنگی. پژوهشگاه مطالعات تقریبی، 1440 هجری قمری|2019 میلادی
    # جناتی، محمد ابراهیم، تطور اجتهاد در حوزه استنباط، تهران - ایران: اميرکبير، 1386ش
    # جناتی، محمدابراهیم، تطور اجتهاد در حوزه استنباط، تهران، انتشارات امیرکبیر، چاپ اول، 1386.
    # جناتی، محمدابراهیم، تطور اجتهاد در حوزه استنباط، تهران، انتشارات امیرکبیر، چاپ اول، 1386.
    # پایگاه اطلاع‌‌‌رسانی مرجع عالی‌‌‌قدر حضرت آیت‌‌‌الله‌‌‌العظمی جناتی، به آدرس اینترنتی:
    # [http://jannaati.ir/farsi/%d8%b2%d9%86%d8%af%da%af%db%8c-%d9%86%d8%a7%d9%85%d9%87/ پایگاه اطلاع‌‌‌رسانی مرجع عالی‌‌‌قدر حضرت آیت‌‌‌الله‌‌‌العظمی جناتی]
    http://jannaati.ir/farsi/%d8%b2%d9%86%d8%af%da%af%db%8c-%d9%86%d8%a7%d9%85%d9%87/
    # [https://www.hawzahnews.com/news/1361209 خبرگزاری رسمی حوزه: آیت‌الله محمدابراهیم جناتی شاهرودی به رحمت حق پیوست، سه‌شنبه ۲۶ اسفند ۱۴۰۴]
    ==وابسته‌ها==
    {{وابسته‌ها}}
     
    [[الحج]]
     
    [[ادوار فقه و کیفیت بیان آن]]
     
    [[منابع اجتهاد از دیدگاه مذاهب اسلامی]]
     
    [[تطور اجتهاد در حوزه استنباط]]
     
    [[مصادر اجتهاد از منظر فقیهان]]
     
    [[سیر تطور فقه اجتهادی در بستر زمان]]
     
    ‏[[حج از دیدگاه مذاهب اسلامی]]
     
    [[فقه و زمان]]


    [[المساجد و أحکامها في التشریع الإسلامي]]


    ==وابسته‌ها==
    [[الیهود، قدیما و حدیثا]]
     
    [[تاریخ تحولات و کیفیت بیان فقه]]
     
    [[توازن ثروت در حکومت اسلامی]]
     
    [[طهارة الكتابي في فتوي السيد الحكيم قدس‌سره]]
     
    [[مجمع المسائل (جناتی)]]
     
    [[مناسک الحج]]
     
    [[همبستگی ادیان و مذاهب اسلامی]]
     
    [[رساله توضیح المسائل (جناتی)]]




    [[رده:زندگی‌نامه]]
    [[رده:زندگی‌نامه]]
    [[رده:درگذشتگان ‍‍1404]]

    نسخهٔ کنونی تا ‏۲۵ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۶:۵۹

    محمدابراهیم جناتی
    NUR00182.jpg
    نام کاملمحمدابراهیم جناتی
    ولادت۱۳۱۱ش
    محل تولدروستای تاش، شاهرود، ایران
    محل زندگیشاهرود، مشهد، قم، نجف
    رحلت26 اسفند 1404ش
    دیناسلام
    مذهبتشیع
    پیشهعالم دینی، نویسنده، مدرس حوزه
    اطلاعات علمی
    درجه علمیاجتهاد
    علایق پژوهشیفقه تطبیقی، اصول، علوم قرآن، حدیث، مسائل مستحدثه
    اساتید
    برخی آثار

    محمدابراهیم جناتی (۱۳۱۱-1404ش) عالم و نویسنده شیعی، دارای آراء و نظرات جدید در رابطه با مسائل مستحدثه و موضوعاتی چون هنر و موسیقی. کتاب «تطور اجتهاد در حوزه استنباط» از جمله آثار ایشان است. در سال ۱۳۱۱ش در روستای تاش از توابع شاهرود متولد شد. در شش سالگی به اشاره پدر به فراگیری قرآن و ادبیات فارسی پرداخت و در یازده‌سالگی وارد مدرسه علمیه شاهرود شد و در مدت چهار سال مقدمات و مقداری از سطح عالی را به پایان رساند. پیش از ۱۸ سالگی سطوح عالیه فقه و اصول را به ضمیمه منظومه سبزواری به پایان رساند و به مشهد هجرت کرد و از درس‌های اساتید آن حوزه بهره برد. سپس به قم رفت و در درس خارج فقه آیت‌الله بروجردی و خارج اصول امام خمینی شرکت کرد. پس از آن به نجف اشرف مهاجرت نمود و بیست و پنج سال در آن مرکز علمی اقامت گزید و از محضر آیات عظام سید محمود حسینی شاهرودی، سید محسن طباطبائی حکیم، سید عبدالهادی شیرازی، حسین حلی، محمدباقر زنجانی و سید ابوالقاسم خویی بهره برد. به موازات تحصیل، به تدریس رسائل و شرح لمعه و تألیف روی آورد. یازده سال در جامعة النجف، کتاب‌های سطح عالی (رسائل، مکاسب و کفایه) را در سه دوره تدریس کرد و در سال‌های آخر اقامت در نجف، در مدرسه آخوند خراسانی، خارج اصول تدریس می‌نمود. در نجف کتاب‌های بسیاری تألیف کرد از جمله تقریرات درس خارج فقه آیت‌الله شاهرودی را در مجموعه‌ای پنج‌جلدی منتشر ساخت. در سال ۱۳۵۸ش به ایران بازگشت و در قم اقامت گزید و به تدریس و تألیف ادامه داد. وی نخستین شخصیت علمی است که فقه، اصول، علوم حدیث و علوم قرآن را در حوزه علمیه قم به صورت تطبیقی، از دیدگاه بیست و دو مذهب از یکصد و سی و هشت مذهب فقهی که در تاریخ فقه اسلام وجود دارد، تدریس نمود. این درس‌ها در مجموعه‌هایی گردآوری شده که بخشی از آنها مانند «فقه مقارن»، «منابع اجتهاد»، «ادوار اجتهاد»، «ادوار فقه» و «مناسک حج از دیدگاه مذاهب اسلامی» چاپ شده است. آراء و نظرات نوینی از ایشان مطرح شده از جمله: نقش زمان و مکان در اجتهاد، جواز تصدی منصب قضاوت توسط زنان، جواز تصدی مقام مرجعیت و همه وظایف سیاسی اجتماعی توسط زنان، طهارت ذاتی مطلق انسان، حلیت ذبایح اهل کتاب، جواز میقات از ادنی الحل، جواز مجسمه‌سازی به عنوان فن و هنر، معین نبودن سن خاص در بلوغ دختران (تنها نشانه بلوغ، عادت ماهانه است) و نظرات جدید درباره مسائلی چون موسیقی، هنر و حجاب. از آثار او می‌توان به «ادوار فقه و کیفیت بیان آن»، «منابع اجتهاد از دیدگاه مذاهب اسلامی»، «تطور اجتهاد در حوزه استنباط»، «دروس في الفقه المقارن»، «مجمع المسائل»، «کتاب الحج»، «علوم قرآن از دیدگاه مذاهب اسلامی»، «حجاب از دیدگاه فقه اجتهادی»، «نظریه تحول اجتهاد با تحول زمان و شرایط آن»، «المساجد و أحکامها في التشریع الإسلامي»، «تاریخ تحولات و کیفیت بیان فقه»، «توازن ثروت در حکومت اسلامی» و «رساله توضیح المسائل» اشاره کرد.

    ولادت

    محمدابراهیم جناتی، در سال 1311ش، در روستای تاش از توابع شاهرود متولد شد.[۱]

    تحصیل در شاهرود

    در شش سالگى به اشاره پدر به فراگیرى قرآن مجید و ادبیات فارسى پرداخته و در یازده‌سالگی وارد مدرسه علمیه شاهرود گردیده و در مدت چهار سال موفق به اتمام مقدمات و مقدارى از سطح عالى شد. هنوز هیجده بهار از عمر ایشان نگذشته بود که سطوح عالیه فقه و اصول را به‌ضمیمه منظومه سبزوارى به پایان رسانده و به‌منظور گذراندن مراحل بعدى به مشهد هجرت کرده و از درس‌‌‌هاى اساتید آن حوزه علمى بهره فراوان برد.[۲]

    هجرت به قم

    پس از مدتى به قم رفته و با شرکت در درس خارج فقه آیت‌اللّه‌ بروجردى و خارج اصول امام خمینى(ره) به تحصیل ادامه داد. سپس به نجف اشرف مهاجرت نموده و بیست‌‌‌وپنج سال در آن مرکز علمى اقامت گزید، که بیشتر آن صرف استفاده از محضر پرفیض استادان آن حوزه علمیه مانند آیات عظام سید محمود حسینی شاهرودی، سید محسن طباطبائی حکیم، سید عبدالهادی شیرازی، حسین حلی، محمدباقر زنجانی و سید ابوالقاسم خویی گردید.[۳]

    تدریس و تحریر

    به‌موازات تحصیل، به تدریس رسائل و شرح لمعه و نیز تألیف روى آورد. یازده سال در جامعة النجف، کتاب‌هاى سطح عالى حوزه (رسائل، مکاسب و کفایه) را جمعاً در سه دوره تدریس کرد و همچنین در سال‌‌‌هاى آخر اقامت در نجف اشرف، در مدرسه بزرگ مرحوم آخوند خراسانى، خارج اصول تدریس مى‌کرد. در نجف کتاب‌‌‌هاى بسیارى به رشته تحریر درآورد؛ از جمله تقریرات درس خارج فقه مرحوم آیت‌اللّه‌العظمى شاهرودى را به‌‌‌صورت مجموعه‌‌‌اى پنج جلدى، به تشنگان معارف فقهى عرضه کرد.[۴]

    بازگشت به وطن

    در سال ١٣٥٨ش، با مراجعت به ایران و اقامت در شهر قم، همچنان کار تدریس و تألیف کتب و مقالات علمى را پى گرفت. خارج فقه و اصول به گونه متداول در حوزه و نیز فقه، اصول، علوم قرآن و علوم حدیث به گونه تطبیقى، جملگى موضوعاتى بوده‌‌‌اند که همواره به تدریس آن‌ها در قم اشتغال داشته‌‌‌ است.[۵]

    وی نخستین شخصیت علمى است که فقه، اصول، علوم حدیث و علوم قرآن را در حوزه علمیه قم به‌صورت تطبیقى، از دیدگاه بیست‌ودو مذهب از یک‌صدوسى‌‌‌وهشت مذهب فقهى که در تاریخ فقه اسلامى وجود دارد، تدریس نمود‌‌‌ه ‌‌‌است.[۶] این درس‌‌‌ها در مجموعه‌‌‌هایى گردآورى شده که بخشى از آن‌ها مانند فقه مقارن، منابع اجتهاد، ادوار اجتهاد، ادوار فقه و مناسک حج از دیدگاه مذاهب اسلامى چاپ شده است.

    وفات

    سرانجام در روز سه شنبه 26 اسفند 1404ش آیت‌الله محمدابراهیم جناتی شاهرودی، از علاقمندان راستین امام خمینی و از حامیان وفادار رهبر شهیدمان به رحمت حق پیوست.[۷]

    آثار

    تألیفات، آثار و نظرات علمى ایشان تاکنون در قالب ده‌‌‌ها کتاب و صدها مقاله، سخنرانى و مصاحبه در داخل و خارج کشور و به زبان‌‌‌هاى گوناگون منتشر شده ‌‌‌است.[۸]

    ایشان مسائل مستحدثه (مسائل جدید) بسیارى را مورد پژوهش مستمر قرار داد و آن‌ها را با توجه به شرایط زمان، مکان، عرف و نیاز جامعه و بر اساس مبانى فقه اجتهادى و عناصر اصلى استنباط به بحث گرفت و در محافل علمى و مراکز فرهنگى و مطبوعات مطرح ساخت.[۹] همین امر ایشان را چه در نجف و چه در قم در زمره مجتهدان برجسته‌‌‌اى جاى داد که با نظریات عمیق خود راهگشاى پژوهشگران عرصه فقاهت بوده و هستند.

    آراء و نظرات نوینى چون نقش زمان و مکان در اجتهاد، جواز تصدى منصب قضاوت توسط زنان، جواز تصدى مقام مرجعیت و همه وظایف سیاسى اجتماعى توسط زنان، طهارت ذاتى مطلق انسان، حلیت ذبایح اهل کتاب، جواز میقات از ادنى الحل، جواز مجسمه‌‌‌سازى به‌عنوان فن و هنر، معین نبودن سن خاص در بلوغ دختران (تنها نشانه بلوغ دختران عادت ماهانه است) و نیز نظرات جدید ایشان درباره مسائلى چون موسیقى، هنر، حجاب و... از جمله آثار ایشان مى‌‌‌باشد.[۱۰]

    از جمله آثار ایشان است:

    1. تطور اجتهاد در حوزه استنباط؛
    2. مجمع المسائل؛
    3. كتاب الحج؛
    4. دروس في الفقه المقارن؛
    5. منابع اجتهاد از دیدگاه مذاهب اسلامی؛
    6. ادوار فقه و کیفیت بیان آن؛
    7. علوم قرآن از دیدگاه مذاهب اسلامی؛
    8. حجاب از دیدگاه فقه اجتهادی؛
    9. نظریه تحول اجتهاد با تحول زمان و شرایط آن[۱۱]‏.

    پانویس

    منابع مقاله

    1. جناتی، محمد ابراهیم، دروس في الفقه المقارن، تهران - ایران: مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی. معاونت فرهنگی. پژوهشگاه مطالعات تقریبی، 1440 هجری قمری|2019 میلادی
    2. جناتی، محمد ابراهیم، تطور اجتهاد در حوزه استنباط، تهران - ایران: اميرکبير، 1386ش
    3. جناتی، محمدابراهیم، تطور اجتهاد در حوزه استنباط، تهران، انتشارات امیرکبیر، چاپ اول، 1386.
    4. پایگاه اطلاع‌‌‌رسانی مرجع عالی‌‌‌قدر حضرت آیت‌‌‌الله‌‌‌العظمی جناتی
    5. خبرگزاری رسمی حوزه: آیت‌الله محمدابراهیم جناتی شاهرودی به رحمت حق پیوست، سه‌شنبه ۲۶ اسفند ۱۴۰۴

    وابسته‌ها