حکیم، سید محسن: تفاوت میان نسخه‌ها

| عنوان = سید محسن حکیم

| تصویر = NUR00102.jpg

| اندازه تصویر =

| نام کامل = سید محسن بن سید مهدی طباطبایی حکیم

| نام‌های دیگر = آیت‌الله حکیم؛ طباطبائی حکیم، محسن؛ Muhsin al-Hakim

| لقب =

| تخلص =

| نسب = از خاندان «میر سید علی حکیم» (طبیب)

| نام پدر = سید مهدی حکیم

| ولادت = ۱۳۰۶ق / ۱۲۶۸ش / ۱۸۸۹م

| محل تولد = نجف

| کشور تولد = عراق

| محل زندگی = نجف اشرف

| رحلت = ۲۷ ربیع‌الاول ۱۳۹۰ق / ۱۳۴۹ش / ۱۹۷۰م

| طول عمر = ۸۴ سال

| نام همسر =

| فرزندان = ۱۰ پسر (از جمله: [[حکیم، محمدباقر|سید محمدباقر حکیم]]، [[حکیم، سید عبدالصاحب|سید عبدالصاحب حکیم]]، سید یوسف، سید محمدرضا، سید مهدی، سید کاظم، سید عبدالهادی، سید علاءالدین، سید محمدحسین، سید عبدالعزیز) و ۴ دختر

| خویشاوندان =

| دین = اسلام

| مذهب = تشیع

| پیشه = فقیه، اصولی، مرجع تقلید

| درجه علمی = اجتهاد

| دانشگاه =

| علایق پژوهشی = فقه، اصول

| منصب = مرجع بزرگ شیعیان عراق پس از [[اصفهانی، سید ابوالحسن|سید ابوالحسن اصفهانی]]

| پس از =

| پیش از =

| اساتید = {{فهرست جعبه عمودی | [[آخوند خراسانی، محمدکاظم بن حسین|آخوند خراسانی]] | [[عراقی، ضیاءالدین|آقا ضیاءالدین عراقی]] | [[نائینی، محمدحسین|آیت‌الله نائینی]] | سید محمدسعید حبوبی | سید محمد حکیم (برادر)}}

| شاگردان =

| اجازه اجتهاد از =

| آثار = {{فهرست جعبه عمودی | [[مستمسک العروة الوثقی]] | [[حقائق الأصول]] | [[دلیل الناسک]] | [[نهج الفقاهة]] | [[منهاج الصالحین (حسینی حائری)|منهاج الصالحین]]}}

| سبک نوشتاری =

| وبگاه =

| امضا =

| کد مؤلف = AUTHORCODE00102AUTHORCODE

}}

{{کاربردهای دیگر|طباطبایی (ابهام‌‌زدایی)}}

{{کاربردهای دیگر|حکیم (ابهام‌زدایی)}}

'''سید محسن حكيم''' (۱۳۰۶-۱۳۹۰ق) فقیه، اصولی و از مراجع بزرگ تقلید شیعه در قرن چهاردهم هجری. وی از شاگردان [[آخوند خراسانی، محمدکاظم بن حسین|آخوند خراسانی]]، [[عراقی، ضیاءالدین|آقا ضیاءالدین عراقی]] و [[نائینی، محمدحسین|میرزای نائینی]] بود و پس از وفات [[اصفهانی، سید ابوالحسن|سید ابوالحسن اصفهانی]] به عنوان یکی از مراجع تقلید، اداره امور دینی و مذهبی شیعیان عراق را در دست گرفت. در سال ۱۳۰۶ق در نجف اشرف متولد شد. جد اعلاى او حدود چهار قرن پیش، طبیب حاذقی به نام «میر سید علی طبیب» بود که به سبب دانش و فضلش مورد احترام شاه عباس صفوی قرار گرفت و پس از سفر به نجف، در آنجا ساکن شد و به «میر سید علی حکیم» معروف گشت. در چهارمین نسل از این خاندان، سید مهدی حکیم پدر ایشان قرار دارد. در ۷ سالگی قرآن آموخت و در ۹ سالگی به تحصیل علوم اسلامی پرداخت. دروس مقدماتی را نزد برادر بزرگش «سید محمد حکیم» فراگرفت. در سال ۱۳۲۶ق به درس [[آخوند خراسانی، محمدکاظم بن حسین|آخوند خراسانی]] راه یافت و سه سال از محضرش بهره برد. پس از رحلت آخوند، در درس [[عراقی، ضیاءالدین|آقا ضیاءالدین عراقی]] حاضر شد و دو دوره اصول را نزد او فراگرفت و همزمان از درس [[نائینی، محمدحسین|آیت‌الله نائینی]] نیز بهره برد. از سال ۱۳۳۸ق حوزه درس خارج فقه و اصول خود را تشکیل داد. در مبارزات مردم عراق علیه اشغالگران انگلیسی نقش مهمی داشت و همراه استادش سید محمدسعید حبوبی به جبهه ناصریه رفت. با صدور فتواى «الشيوعية كفر و إلحاد» قدرت کمونیست‌ها را در عراق در هم شکست. در مسافرت‌های مکرر به کاظمین و کربلا در هنگام حوادث سیاسی، موجی از تظاهرات سراسر عراق را فرا می‌گرفت. سه سال قبل از وفاتش به حج مشرف شد و دولت عربستان از او تجلیل کرد. در اواخر عمر، ضریح حضرت ابوالفضل(ع) را با هزینه شخصی تعویض و ضریحی نفیس از اصفهان به کربلا منتقل کرد. تألیفات ارزشمندی از خود به جای گذاشت که مهمترین آنها «[[مستمسک العروة الوثقی]]» (شرح عروة الوثقی)، «[[حقائق الأصول]]» (شرح کفایة الاصول)، «[[دلیل الناسک]]» (شرح مناسک حج [[نائینی، محمدحسین|آیت‌الله نائینی]])، «[[نهج الفقاهة]]» (شرح مکاسب [[انصاری، مرتضی بن محمدامین|شیخ انصاری]])، «رسالة في إرث الزوجة من الزوج»، «شرح کتاب النافع» و «تعلیقه بر کتاب ریاض» است. همچنین کتابخانه بزرگ «مکتبة الإمام الحکیم» در نجف با بیش از یکصد شعبه در سراسر عراق از تأسیسات اوست. از ۱۰ پسر و ۴ دختر او، پنج تن از پسرانش (از جمله [[حکیم، محمدباقر|سید محمدباقر حکیم]] و [[حکیم، سید عبدالصاحب|سید عبدالصاحب حکیم]]) به شهادت رسیدند. سرانجام بر اثر رفتار ظالمانه رژیم بعث عراق و اندوه فراوان، به بستر بیماری افتاد و در روز سه‌شنبه ۲۷ ربیع‌الاول ۱۳۹۰ق در ۸۴ سالگی در نجف درگذشت و در مقبره مخصوص کنار مسجد هندی به خاک سپرده شد.

آیت‌الله سيد محسن حكيم پس از عمرى تلاش بى‌وقفه در راه اعتلاى اسلام و مسلمين، عاقبت بر اثر رفتار ظالمانۀ بعثى‌هاى عراق، از كثرت غصه و اندوه به بستر بيمارى افتاد. نزدیکانش جهت معالجه ايشان را به لندن بردند. پس از عودت به نجف، رژيم بعث پيوسته از ملاقات مريدانش با ايشان ممانعت مى‌نمود تا اينكه آن عالم وارسته در روز سه‌شنبه 27 ربيع الأول سال 1390 هجرى قمرى در نجف اشرف و در سن 84 سالگى به لقاء الله پيوست و پيكر پاک آن عالم نستوه در ميان حزن و اندوه يارانش در مقبرۀ مخصوص كنار مسجد هندى به خاک سپرده شد.

در سال 1331ق، هنگامى كه آیت‌الله حكيم نخستين اثر علمى خود را به نام «ميراث الزوجة» به دست استاد خود مرحوم سيد محمد حبوبى داد، او گفت: «ما تا كنون قدر تو را نمى‌دانستيم؛ اكنون مى‌توانيم بگوييم كه تو را مى‌شناسیم».

[[مباني ارث المنهاج]]