فیض کاشانی، محمد بن شاه‌مرتضی: تفاوت میان نسخه‌ها

| عنوان = محمد بن مرتضی فیض کاشانی

| تصویر = NUR00464.jpg

| اندازه تصویر =

| توضیح تصویر = مرقد فیض کاشانی در کاشان

| فرزندان = [[علم‌الهدی، محمد بن محسن|محمد بن محسن (علم‌الهدی)]]

| اساتید = {{فهرست جعبه عمودی | [[صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم|ملاصدرا]] | [[شیخ بهایی، محمد بن حسین|شیخ بهایی]] | [[میرداماد، سید محمدباقر بن محمد|میرداماد]] | [[میرفندرسکی، ابوالقاسم|میرفندرسکی]] | [[مجلسی، محمدتقی|محمدتقی مجلسی]]}}

| مشایخ =

| معاصرین =

| شاگردان = {{فهرست جعبه عمودی | [[مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی|محمدباقر مجلسی]] | [[قاضی سعید قمی، محمدسعید بن محمدمفید|قاضی سعید قمی]] | [[جزایری، نعمت‌الله بن عبدالله|نعمت‌الله جزایری]] | علم‌الهدی (فرزند)}}

| اجازه اجتهاد از =

| آثار = {{فهرست جعبه عمودی | [[تفسير الصافي]] | [[الوافي]] | [[المحجة البيضاء في تهذيب الإحياء]] | [[مفاتيح الشرائع (تحقیق رجایی)|مفاتيح الشرائع]] | [[علم اليقين في أصول‌الدين]] | [[عين اليقين]] | [[الأصفى في تفسير القرآن]] | [[الشافي في العقائد و الأخلاق و الأحكام]] | [[نوادر الأخبار]] | [[ديوان فیض کاشانی]]}}

| امضا =

| کد مؤلف = AUTHORCODE00464AUTHORCODE

{{کاربردهای دیگر|کاشانی (ابهام‌زدایی)}}

{{کاربردهای دیگر|فیض کاشانی (ابهام‌زدایی)}}

{{کاربردهای دیگر|محدث (ابهام زدایی)}}

'''محمّد بن مرتضى فیض کاشانی'''  (۱۰۰۷-۱۰۹۱ق)، معروف به ملامحسن فیض، محدث، مفسر، فقیه، حکیم و شاعر برجسته عصر صفوی بود. وی در چهاردهم صفر سال ۱۰۰۷ق در کاشان متولد شد. پدرش رضی‌الدین شاه مرتضی، فقیه و مفسر و مادرش زهرا خاتون، بانویی عالم و شاعر بود. در دو سالگی پدر را از دست داد و تحت سرپرستی دایی و عمویش قرار گرفت. مقدمات علوم را در کاشان فراگرفت و در بیست سالگی برای ادامه تحصیل به اصفهان مهاجرت کرد و از محضر استادان بزرگی چون [[شیخ بهایی، محمد بن حسین|شیخ بهایی]]، [[میرداماد، سید محمدباقر بن محمد|میرداماد]]، [[میرفندرسکی، ابوالقاسم|میرفندرسکی]] و [[مجلسی، محمدتقی|محمدتقی مجلسی]] بهره برد. سپس برای کسب علم نزد سید ماجد بحرانی به شیراز رفت و دو سال به تکمیل علم حدیث پرداخت. پس از حج، به همراه [[لاهیجی، عبدالرزاق بن علی|عبدالرزاق لاهیجی]] به کهک قم نزد [[صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم|ملاصدرا]] رفت و هشت سال مونس تنهایی او بود و در همین دوران با دختر ملاصدرا ازدواج کرد. سپس همراه ملاصدرا به شیراز رفت و پس از دو سال به کاشان بازگشت و به تدریس، تبلیغ و تألیف مشغول گردید. فیض گرایش به مکتب اخباری در فقه داشت و نزدیک به دویست جلد کتاب در علوم مختلف تألیف کرد. از مهم‌ترین آثار او می‌توان به تفسیر «الصافی»، «الوافی» (جامع‌ترین مجموعه احادیث شیعه تا زمان خود)، «المحجة البیضاء فی تهذیب الإحیاء» (در اخلاق)، «مفاتیح الشرائع» (در فقه)، «علم الیقین» (در عقاید) و «دیوان فیض کاشانی» اشاره کرد. او شاگردان برجسته‌ای چون [[مجلسی، محمدباقر|محمدباقر مجلسی]]، [[قاضی سعید قمی، محمدسعید بن محمدمفید|قاضی سعید قمی]] و [[جزایری، نعمت‌الله بن عبدالله|نعمت‌الله جزایری]] را تربیت کرد. فیض سرانجام در ۲۲ ربیع‌الثانی ۱۰۹۱ق در ۸۴ سالگی در کاشان درگذشت و در قبرستانی که در زمان حیاتش زمین آن را خریداری و وقف کرده بود، به خاک سپرده شد.

==ولادت==

پدر وی رضی‌الدین شاه مرتضی (۹۵۰-۱۰۰۹ق)، مردی فقیه، متکلّم، ادیب و مفسر بود و در کاشان حوزه تدریس داشت. مادر او زهرا خاتون، بانوی عالم و شاعر، دختر ضیاءالعرفاء رازی - از عالمان بزرگ شهر ری - بوده است. جد مرحوم فیض، تاج‌الدین شاه، عالم، عارف و شاعر و از نامداران دوران خویش در کاشان بوده و در همان دیار مدفون است.

وى در دو سالگى پدر خود را از دست داد و دایى و عمویش تربیت او را به‌عهده گرفتند.

ایشان مقدّمات علوم را تا سن بلوغ در کاشان و در نزد عمو و دایى فراگرفت. بیست ساله بود که براى ادامه تحصیل به اصفهان مهاجرت کرد و از اساتید برجسته آن دیار کسب فیض نمود. از جمله اساتید این عالم بزرگ عبارتند از: [[مجلسی، محمدتقی|ملا محمدتقى مجلسى]]، [[شیخ بهایی، محمد بن حسین|شیخ بهایى]]، [[میرداماد، سید محمدباقر بن محمد|میرداماد]]، [[میرفندرسکی، ابوالقاسم|میرفندرسکى]] و [[صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم|ملاصدرا]].  

ملامحسن پس از آن براى کسب علم از سید ماجد بحرانى به شیراز کوچ کرد و مدّت دو سال به تکمیل علم حدیث و روایت پرداخت و بار دیگر به اصفهان بازگشت. بعد از آن براى انجام فریضه حج به مکه مشرف شده و در آنجا به ملاقات شیخ محمد زین‌الدین عاملى رفته و از آن بزرگوار نیز کسب فیض نمود. پس از مراجعت از مکه، وقتى ملاصدرا از شیراز به شهر مقدّس قم مهاجرت کرد و در روستاى کهک اقامت گزید، ملامحسن و [[لاهیجی، عبدالرزاق بن علی|عبدالرّزاق لاهیجى]] نیز به آنجا رفته و مدّت هشت سال مونس تنهایى او بودند و در همین دوران بود که ملاصدرا دو دختر فاضل و عالم خود را به آن دو تزویج کرد. سپس ملامحسن فیض کاشانى همراه ملاصدرا به شیراز رفت و بعد از دو سال به کاشان بازگشت و به امر تدریس، تعلیم، تبلیغ و تألیف و تصنیف مشغول گردید. ملامحسن کاشانى در دوران زندگى پربار خود شاگردانى را تقدیم جهان تشیع کرد. از جمله‌ آن بزرگواران عبارتند از: علم‌الهدى فرزند خود فیض، معین‌الدین فرزند دیگر فیض، عبدالغفور برادر فیض، شاه مرتضى دوم پسر برادر فیض، ضیاءالدین محمد، ملا شاه فضل‌الله، ملا محمدباقر مجلسى، [[جزایری، نعمت‌الله بن عبدالله|سید نعمت‌الله جزایرى]]، [[قاضی سعید قمی، محمدسعید بن محمدمفید|قاضى سعید قمى]]، ملا محمدصادق خضرى، شمس‌الدین محمد قمى، شیخ محمدمحسن عرفان شیرازى و بسیارى از علماى دیگر.  

==وفات==  

سرانجام ملامحسن فیض در سن ۸۴ سالگى، در ۲۲ ربیع‌الثانى سال ۱۰۹۱ در شهر کاشان از دنیا رفت و در قبرستانى که در زمان حیاتش زمین آن را خریدارى و وقف نموده بود، به خاک سپرده شد.  

بنابر آنچه نقل شده مرحوم فیض نزدیک به دویست جلد کتاب ارزشمند در علوم و فنون مختلف تألیف کرده است. برخى از تألیفات این مرد بزرگ عبارتند از: [[تفسير الصافي|تفسیر صافى]]، [[الوافي]]، [[الشافي في العقائد و الأخلاق و الأحكام|الشافي]]، النوادر، [[المحجة البيضاء في تهذيب الإحياء|المحجة البيضاء]]، [[مفاتيح الشرائع (تحقیق رجایی)|مفاتيح الشرائع،]] [[أصول المعارف]]، [[علم اليقين في أصول‌الدين|علم اليقين]]، حقّ اليقين، [[عين اليقين]]، ضياء القلب، الفت‌نامه، زاد السالك، [[شوق مهدی(عج)|شوق المهدي]] و [[كلیات علامه ملا محمدمحسن فیض کاشانی (دیوان فیض کاشانی)|دیوان قصائد]]

==منابع مقاله==

StringDocument، صفحه ۱.

 

[[علم اليقين في أصول‌الدين]]  

[[نوادر الأخبار فيما يتعلق بأصول‌الدين]]

 

 

[[الوافي]]

[[بشارة الشیعة]]

[[مجموعه رسائل (فیض)]]  

[[الفهرست و بذيله نضد الإيضاح|نضد الايضاح]]