صائب، محمدعلی: تفاوت میان نسخهها
Hbaghizadeh (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
Hbaghizadeh (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۴۲: | خط ۴۲: | ||
| کد مؤلف = AUTHORCODE07140AUTHORCODE | | کد مؤلف = AUTHORCODE07140AUTHORCODE | ||
}} | }} | ||
'''میرزا محمدعلی صائب تبریزی''' (حدود ۱۰۰۰-۱۰۸۶ق)، شاعر شیعی و سرشناسترین غزلسرای قرن یازدهم هجری و از شاعران بنام ایران در سبک هندی است. او لقب «ملکالشعرایی» را از شاه عباس دوم دریافت کرد و واژه «صائب» (به معنای راست، درست و رسا) را بهعنوان تخلص خویش برگزید. درباره سال ولادت او اختلاف نظر وجود دارد و در حدود سال ۱۰۰۰ق دانسته شده است. زادگاه او نیز مورد بحث است؛ برخی تبریز و برخی اصفهان را زادگاه وی میدانند، اما میتوان او را «تبریزی المولد و اصفهانی الموطن و المدفن» معرفی کرد. پدرش میرزا عبدالرحیم از بازرگانان معتبر بود و خانواده شاعر از هزار خانواری بودند که به دستور شاه عباس اول پس از فتح تبریز به سال ۱۰۱۲ق به اصفهان کوچیدند و در محله عباسآباد سکونت کردند. صائب در اصفهان به تحصیل علوم متداول پرداخت و در روزگار جوانی به سفر حج و سپس به مشهد مقدس مشرف شد. در سال ۱۰۳۴ق راهی هند شد و چند سالی را با ظفرخان متخلص به «احسن» (که خود شاعر و ادیب بود) در شهر کابل به سر برد و از او محبت بسیار دید. نخستین دیوانش را به درخواست وی سامان بخشید. با عزل ظفرخان در سال ۱۰۳۷ق، صائب هم همراه وی به آگره، لاهور، برهانپور و کشمیر رفت و سرانجام در سال ۱۰۴۲ق به همراه پدر پیر خود که برای دیدار فرزند به هند آمده بود، به ایران بازگشت و در اصفهان مقیم شد. صائب بیش از هشتاد سال عمر کرد و تا اواخر عمر دست بر قلم داشت. آرامگاه وی سالها متروک بود تا اینکه توسط استاد جلالالدین همایی در سال ۱۳۱۷ش یافت شد و ساخت آن در سال ۱۳۴۲ آغاز و در سال ۱۳۴۶ به انجام رسید. از آثار او میتوان به | '''میرزا محمدعلی صائب تبریزی''' (حدود ۱۰۰۰-۱۰۸۶ق)، شاعر شیعی و سرشناسترین غزلسرای قرن یازدهم هجری و از شاعران بنام ایران در سبک هندی است. او لقب «ملکالشعرایی» را از شاه عباس دوم دریافت کرد و واژه «صائب» (به معنای راست، درست و رسا) را بهعنوان تخلص خویش برگزید. درباره سال ولادت او اختلاف نظر وجود دارد و در حدود سال ۱۰۰۰ق دانسته شده است. زادگاه او نیز مورد بحث است؛ برخی تبریز و برخی اصفهان را زادگاه وی میدانند، اما میتوان او را «تبریزی المولد و اصفهانی الموطن و المدفن» معرفی کرد. پدرش میرزا عبدالرحیم از بازرگانان معتبر بود و خانواده شاعر از هزار خانواری بودند که به دستور شاه عباس اول پس از فتح تبریز به سال ۱۰۱۲ق به اصفهان کوچیدند و در محله عباسآباد سکونت کردند. صائب در اصفهان به تحصیل علوم متداول پرداخت و در روزگار جوانی به سفر حج و سپس به مشهد مقدس مشرف شد. در سال ۱۰۳۴ق راهی هند شد و چند سالی را با ظفرخان متخلص به «احسن» (که خود شاعر و ادیب بود) در شهر کابل به سر برد و از او محبت بسیار دید. نخستین دیوانش را به درخواست وی سامان بخشید. با عزل ظفرخان در سال ۱۰۳۷ق، صائب هم همراه وی به آگره، لاهور، برهانپور و کشمیر رفت و سرانجام در سال ۱۰۴۲ق به همراه پدر پیر خود که برای دیدار فرزند به هند آمده بود، به ایران بازگشت و در اصفهان مقیم شد. صائب بیش از هشتاد سال عمر کرد و تا اواخر عمر دست بر قلم داشت. آرامگاه وی سالها متروک بود تا اینکه توسط استاد [[همایی، جلالالدین|جلالالدین همایی]] در سال ۱۳۱۷ش یافت شد و ساخت آن در سال ۱۳۴۲ آغاز و در سال ۱۳۴۶ به انجام رسید. از آثار او میتوان به «[[دیوان صائب تبریزی]]» و «مجموعه اشعار ولایی و آیینی صائب تبریزی» اشاره کرد. | ||
==نام، لقب و تخلص== | ==نام، لقب و تخلص== | ||
نسخهٔ کنونی تا ۲۰ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۲۲:۲۸
| میرزا محمدعلی صائب تبریزی | |
|---|---|
 آرامگاه صائب تبریزی در خیابان صائب و داخل باغ تکیه اصفهان | |
| نام کامل | میرزا محمدعلی صائب تبریزی |
| نامهای دیگر | صائب تبریزی |
| لقب | ملکالشعرا |
| تخلص | صائب |
| نام پدر | میرزا عبدالرحیم |
| ولادت | حدود ۱۰۰۰ قمری |
| محل تولد | تبریز (یا اصفهان)، ایران |
| محل زندگی | اصفهان، کابل، آگره، لاهور، برهانپور، کشمیر |
| رحلت | ۱۰۸۶ یا ۱۰۸۷ قمری |
| مدفن | خیابان صائب، باغ تکیه، اصفهان |
| طول عمر | بیش از ۸۰ سال |
| دین | اسلام |
| مذهب | شیعه |
| پیشه | شاعر، ملکالشعرا |
| منصب | ملکالشعرای دربار شاه عباس دوم |
| اطلاعات علمی | |
| علایق پژوهشی | شعر فارسی، غزلسرایی |
| سبک نوشتاری | سبک هندی |
| معاصرین | ظفرخان (احسن)، ناصرعلی سرهندی |
| برخی آثار | |
میرزا محمدعلی صائب تبریزی (حدود ۱۰۰۰-۱۰۸۶ق)، شاعر شیعی و سرشناسترین غزلسرای قرن یازدهم هجری و از شاعران بنام ایران در سبک هندی است. او لقب «ملکالشعرایی» را از شاه عباس دوم دریافت کرد و واژه «صائب» (به معنای راست، درست و رسا) را بهعنوان تخلص خویش برگزید. درباره سال ولادت او اختلاف نظر وجود دارد و در حدود سال ۱۰۰۰ق دانسته شده است. زادگاه او نیز مورد بحث است؛ برخی تبریز و برخی اصفهان را زادگاه وی میدانند، اما میتوان او را «تبریزی المولد و اصفهانی الموطن و المدفن» معرفی کرد. پدرش میرزا عبدالرحیم از بازرگانان معتبر بود و خانواده شاعر از هزار خانواری بودند که به دستور شاه عباس اول پس از فتح تبریز به سال ۱۰۱۲ق به اصفهان کوچیدند و در محله عباسآباد سکونت کردند. صائب در اصفهان به تحصیل علوم متداول پرداخت و در روزگار جوانی به سفر حج و سپس به مشهد مقدس مشرف شد. در سال ۱۰۳۴ق راهی هند شد و چند سالی را با ظفرخان متخلص به «احسن» (که خود شاعر و ادیب بود) در شهر کابل به سر برد و از او محبت بسیار دید. نخستین دیوانش را به درخواست وی سامان بخشید. با عزل ظفرخان در سال ۱۰۳۷ق، صائب هم همراه وی به آگره، لاهور، برهانپور و کشمیر رفت و سرانجام در سال ۱۰۴۲ق به همراه پدر پیر خود که برای دیدار فرزند به هند آمده بود، به ایران بازگشت و در اصفهان مقیم شد. صائب بیش از هشتاد سال عمر کرد و تا اواخر عمر دست بر قلم داشت. آرامگاه وی سالها متروک بود تا اینکه توسط استاد جلالالدین همایی در سال ۱۳۱۷ش یافت شد و ساخت آن در سال ۱۳۴۲ آغاز و در سال ۱۳۴۶ به انجام رسید. از آثار او میتوان به «دیوان صائب تبریزی» و «مجموعه اشعار ولایی و آیینی صائب تبریزی» اشاره کرد.
نام، لقب و تخلص
او از جمله شعرایی است که لقب «ملکالشّعرایی» داشته و این منصب را شاه عباس دوم به وی بخشیده است. او، واژهی «صائب»، نعت فاعلی، از صواب به معنای راست، درست، رسا و رساننده را بهعنوان تخلص خویش برگزیده و در اغلب غزلها از آن بهره برده است. البته غزل را گاه بیتخلص و گاه با دو تخلص به پایان میرساند. گاه هم از «صائبا» با الف تفخیم و تکریم بهره برده است.
ناصرعلی سرهندی که خود، ملقّب به «صائب ثانی»، است در توصیف کلام «صائب» با همین لفظ از او یاد میکند و بیتی شنیدنی میآفریند:
| «علی»! به نشئه اشعار «صائبا» نرسد می | قسم به ساقی کوثر! که از شراب گذشتیم [۱] |
ولادت
زادروز صائب، معلوم و مکتوب نیست. پیرامون سال ولادتش هم با سالهایی مثل 1010 یا 1012 و 1016 مواجه میشویم. محمد قهرمان، با یک جمله که «در حدود سال 1000 هجری در تبریز زاده شد»، از کنار این مبحث میگذرد.
«صائب»، اصالتا اهل تبریز است، ولی هنوز بر سر زادگاهش که تبریز است یا اصفهان، بحث بوده و هست؛ موافقین هر دو نظر، شواهدی هم از اشعار خود او میآورند، ولی با تفاسیر گوناگون. محمد قهرمان و احمد گلچین معانی، تبریز را بهعنوان زادگاه وی پذیرفتهاند[۲]. در کل، نظر آنان که این افتخار را نصیب شهر تبریز دانستهاند، صائبتر جلوه میکند و او را در یک جمله میتوان «تبریزی المولد و اصفهانی الموطن و المدفن» معرفی کرد[۳].
خانواده
پدرش میرزا عبدالرّحیم از بازرگانان معتبر و خانواده شاعر از هزار خانواری بود که به دستور شاه عباس اوّل پس از فتح تبریز به سال 1012ق، به اصفهان کوچیدند و در محله عباسآباد سکونت کردند[۴].
تحصیلات
«صائب» در اصفهان، پایتخت آن زمان، به تحصیل علوم متداول پرداخت.
مسافرت
در روزگار جوانی، توفیق، رفیقش شد و به سفر حج و پس از آن به مشهد مقدّس مشرّف شد:
| للَّه الحمد! که بعد از سفر حج، «صائب»! | عهد خود تازه به سلطان خراسان کردم |
گویا «عهد خود تازه کردن»، اشاره به توفیق تشرّف قبلی به حریم ثامنالحجج(ع) دارد[۵].
وی در سال 1034ق، راهی هند شد و چند سالی را با ظفرخان متخلّص به «احسن» (که خود نیز شاعر و ادیب شعرشناس بود)، در شهر کابل به سر برد و از او محبت بسیار دید و در مدح وی قصایدی سرود. صائب، حتی نخستین دیوانش را به درخواست وی سر و سامان بخشید. با عزل ظفرخان در سال 1037ق و سپردن مأموریتهای دیگر به او، «صائب» هم همراه وی به آگره، لاهور، برهانپور و بعدها کشمیر رفت و سرانجام در سال 1042ق، بههمراه پدر پیر خود که برای دیدار فرزند به هند آمده بود، به ایران برگشت و در اصفهان مقیم شد[۶].
وفات
صائب بیش از هشتاد سال عمر کرده و گویا تا اواخر عمر، دست بر قلم داشته است. در مورد تاریخ وفات او اختلاف نظر است؛ برخی 1081ق، بعضی 1080، گروهی 1080 و دستهای 1088، دانستهاند.
جواد هاشمی در کتاب «مجموعه اشعار ولایی و آیینی صائب تبریزی»، درباره وفات صائب بهتفصیل، بحث و اقوال دیگران را نقد و بررسی کرده؛ وی معتقد است تاریخ صحیح درگذشت او را باید یکی از دو سال 1086 یا 1087 دانست[۷].
مقبره او سالها متروک بود تا اینکه توسط استاد جلالالدین همایی، «سنا»، در سال 1317ش، یافت شد و به همّت کسانی چون احمد گلچین معانی و سید کریم امیری فیروزکوهی و نیز همکاری و همیاری انجمن آثار ملی، ساخت آرامگاه در سال 1342 آغاز شد و در سال 1346 به انجام رسید و یک سال بعد در مهرماه 1347 مراسم افتتاح آرامگاه برگزار شد.
پانویس
منابع مقاله
هاشمی، جواد، «مجموعه اشعار ولایی و آیینی صائب تبریزی»، شرکت چاپ و نشر بینالملل، تهران، 1394ش.