تصوف و ساختار شکنی: یک پژوهش تطبیقی

تصوف و ساختار شکنی: یک پژوهش تطبیقی
پرونده:NURتصوف و ساختار شکنی.JPG
پدیدآوران	آلموند، یان (نویسنده)
ناشر	کتاب پارسه
مکان نشر	تهران
سال نشر	1390
شابک	‎978-600-5733-36-5
موضوع	ابن عربی، 560-638ق.
زبان	فارسی
تعداد جلد	1
کد کنگره	BP 279/2/الف2آ7 1390

تصوف و ساختار شکنی: یک پژوهش تطبیقی تألیف یان آلموند؛ این کتاب پژوهشی است تطبیقی که به مقایسه آرای دو متفکر برجسته از دو سنت فکری متفاوت—ابن عربی، عارف نامدار مسلمان، و ژاک دریدا، فیلسوف ساختارشکن فرانسوی—می‌پردازد. نویسنده در این اثر نمی‌خواهد ابن عربی را به عنوان یک ساختارشکن پیشامدرن معرفی کند، بلکه هدفش درک بهتر هر دو سنت (تصوف و ساختارشکنی) از طریق مقایسه مفاهیم کلیدی مانند حیرت، نسبیت متن، هرمنوتیک و نقد عقلانیت در اندیشه آن دو است. کتاب با این پرسش محوری پیش می‌رود که چگونه می‌توان اصطلاحات و استراتژی‌های این دو اندیشمند را در کنار هم قرار داد و آیا این مقایسه می‌تواند به خوانشی متفاوت از دریدا با کمک ابن عربی، یا بالعکس، بینجامد. در این مسیر، چهره‌های دیگری مانند مایستر اکهارت نیز به عنوان پل‌های ارتباطی میان دو سنت مورد توجه قرار می‌گیرند.

ساختار

این کتاب در یک جلد و در چهار فصل اصلی به همراه یک خاتمه سازمان یافته است.

گزارش کتاب

تصوف و ساختار شکنی: یک پژوهش تطبیقی نوشته یان آلموند، تحقیقی است نوآورانه که می‌کوشد با مقایسه نظام فکری ابن عربی، عارف وحدت‌وجودگرای مسلمان قرن هفتم، و ژاک دریدا، فیلسوف ساختارشکن قرن بیستم، افق‌های جدیدی برای درک هر دو سنت بگشاید. نویسنده در مقدمه تصریح می‌کند که قصد ندارد ابن عربی را به عنوان یک مابعدساختارگرای قرون وسطایی بازنمایی کند، بلکه هدف اصلی، نشان دادن مرحله‌ای از ساختارشکنی در اندیشه او و نیز روشن‌سازی مشترکات و تفاوت‌های این دو اندیشه در مواجهه با مسائلی مانند عقلانیت، متن، تفسیر و حیرت است. فصل اول با عنوان قیود عقل، به مخالفت صوفیانه و ساختارشکنانه با عقلانیت جزمی و متافیزیک حضور می‌پردازد. نویسنده نشان می‌دهد که هم ابن عربی و هم دریدا، اگرچه از مواضع مختلف، نسبت به عقل فلسفی سنتی بدگمان هستند و بر محدودیت‌های زبان و عقل در دستیابی به حقیقت تأکید دارند. فصل دوم با عنوان لذات حیرت، نظریه هر دو اندیشمند درباره حیرت و سردرگمی به مثابه وضعیتی معرفت‌زا را بررسی می‌کند. از نظر ابن عربی، حیرت ناشی از مشاهده تجلی حق در کثرات است، و از نظر دریدا، حیرت محصول تعلیق معنای نهایی متن. در فصل سوم با عنوان فرزانگان کتاب، معنای ابدیت و زمان در هرمنوتیک صوفیانه و ساختارشکنی تحلیل می‌شود. نویسنده به شباهت‌های رویکرد ابن عربی و دریدا به متن، یکی با تأکید بر تأویل باطنی و دیگری با تمرکز بر تفاوت و تعلیق معنا، می‌پردازد. فصل چهارم با عنوان چشیدن طعم سرّ، به مفهوم سرّ یا راز در اندیشه ابن عربی و مفهوم ژرفنا یا عمق در تفکر دریدا توجه کرده و نشان می‌دهد که هر دو بر ناپیدایی و غیرقابل تقلیل بودن لایه‌های معنا تأکید دارند. در خاتمه کتاب، نویسنده با عنوان مابعد ساختارشکنی، فنا، سه موضع نوافلاطونی را در مرکز اندیشه دریدایی بررسی می‌کند و ارتباط آن را با مفهوم فنا در عرفان ابن عربی می‌سنجد. در این میان، چهره مایستر اکهارت، عارف مسیحی، به عنوان پل مشترکی که هم با ابن عربی اشتراکات عرفانی دارد و هم دریدا را تحت تأثیر قرار داده، همواره در کتاب حاضر است. نویسنده همچنین در بخش پایانی نگاهی گذرا به آرای دیگر اندیشمندان غربی مانند موریس بلانشو، میشل فوکو و والتر بنیامین دارد. این کتاب با رویکردی تطبیقی و بدون ادعای همسان‌سازی، ابزاری مفهومی برای گفت‌وگوی بینافرهنگی بین سنت عرفانی اسلام و فلسفه پستمدرن غرب فراهم می‌آورد.

منابع مقاله

پایگاه کتابخانه تخصصی ادبیات