نظیره‌های غنایی منظوم: تفاوت میان نسخه‌ها

'''نظیره‌های غنایی منظوم: شامل هشت‌بهشت، جمشید و خورشید، همای و همایون، یوسف و زلیخا و فرهاد و شیرین''' تألیف سیدمرتضی میرهاشمی؛ این کتاب گزیده‌ای است از پنج منظومه غنایی و عاشقانه برجسته فارسی که به عنوان «نظیره» (آثار متأثر و همسان) بر شاهکارهای نظامی گنجوی سروده شده‌اند. نویسنده با ارائه چکیده‌ای از هر داستان و تحلیل مختصر آن، کوشیده است تا خواننده را با مهم‌ترین نمونه‌های نظیره‌سرایی در ادبیات کلاسیک فارسی—که عمدتاً در قرون هفتم تا نهم هجری و توسط شاعرانی چون امیرخسرو دهلوی، خواجوی کرمانی، سلمان ساوجی، جامی و وحشی بافقی پدید آمده‌اند—آشنا سازد. کتاب ضمن مرور تاریخچه نظیره‌گویی و تأثیر پذیری شاعران از نظامی، به بررسی سیر تحول این گونه ادبی و تفاوت‌های آن با آثار متقدم می‌پردازد.

کتاب نظیره‌های غنایی منظوم: شامل هشت‌بهشت، جمشید و خورشید، همای و همایون، یوسف و زلیخا و فرهاد و شیرین نوشته سیدمرتضی میرهاشمی، به معرفی و بررسی پنج نمونه از برجسته‌ترین منظومه‌های عاشقانه فارسی می‌پردازد که در زمره «نظیره»های آثار نظامی گنجوی قرار می‌گیرند. نویسنده در مقدمه، مفهوم «نظیره» در ادبیات فارسی—که به آثار متأثری گفته می‌شود که با نظر به اثر برجسته پیشینی خلق شده—را توضیح داده و رونق این سنت به ویژه در حوزه داستان‌سرایی غنایی از قرن هفتم به بعد را مرور می‌کند. او خاطرنشان می‌سازد که شاعران بسیاری، به ویژه پس از نظامی، کوشیده‌اند تا با سرودن آثاری همسان یا مجموعه‌هایی مانند خمسه و هفت اورنگ، راه او را ادامه دهند.

ساختار کتاب بدین شکل است که هر بخش به یک منظومه خاص اختصاص یافته و در آغاز هر بخش، چکیده‌ای از داستان ارائه شده تا خواننده پیش‌زمینه لازم را کسب کند؛ سپس به تحلیل و بررسی آن اثر پرداخته می‌شود. بخش اول به منظومه «هشت‌بهشت» سروده امیرخسرو دهلوی (قرن هفتم) اختصاص دارد. امیرخسرو نخستین شاعری بود که با تقلید از خمسه نظامی، مجموعه‌ای پنج‌گانه شامل «هشت‌بهشت» (به جای مخزن‌الاسرار) و آثاری مانند «شیرین و خسرو» و «لیلی و مجنون» پدید آورد. بخش دوم، «جمشید و خورشید» اثر سلمان ساوجی (قرن هشتم) را بررسی می‌کند. اگرچه این داستان ابداعی سلمان است، ولی تأثیرپذیری از شیوه داستان‌پردازی نظامی در آن آشکار است.

بخش سوم به منظومه «همای و همایون» خواجوی کرمانی (قرن هشتم) می‌پردازد. خواجو نیز از جمله شاعرانی است که با سرودن آثاری مانند «همای و همایون» و «گل و نوروز» به تقلید از نظامی روی آورد. بخش چهارم، «یوسف و زلیخا» سروده عبدالرحمن جامی (قرن نهم) را معرفی می‌کند. این اثر بخشی از مجموعه هفت‌گانه «هفت اورنگ» جامی است و به عنوان نظیره‌ای بر داستان‌های عاشقانه نظامی قابل بررسی است. سرانجام، بخش پنجم منظومه «فرهاد و شیرین» وحشی بافقی (قرن دهم)—که پس از مرگ شاعر توسط وصال شیرازی تکمیل شد—را مورد تحلیل قرار می‌دهد. این اثر نیز آشکارا متأثر از «خسرو و شیرین» نظامی است.