الإیضاح في أصول النحو

الإیضاح في أصول النحو
پدیدآوران	دیداری حسین‌آبادی، سجاد (نويسنده)
ناشر	مؤسسه انتشاراتی امام عصر (عج)
مکان نشر	ایران - قم
سال نشر	1401ش - 1442ق
چاپ	1
شابک	‎978-600-385-156-6
موضوع	زبان عربی - نحو
زبان	عربی
تعداد جلد	1
کد کنگره	9الف9د 6151 PJ
نورلایب	مطالعه و دانلود pdf

الإيضاح في أصول النحو، از آثار ادیب و پژوهشگر معاصر، سجاد دیداری حسین‌آبادی (متولد 1365ش)، است که سعی دارد علاقمندان را با قواعد و فنون اجتهادی در نحو برای درک عمیق‌تر اسلوب‌های حکیمانه قرآن کریم آشنا کند تا آن را اصل و مبنای تعلیم و تعلّم قواعد زبان عربی قرار دهند.

هدف و روش

• نویسنده در مقدمه کتاب، هدف اصلی خود را فراتر رفتن از تقلید و دستیابی به فنون اجتهادی در علم نحو بیان می‌کند تا پژوهشگر بتواند معانی لطیف و اسلوب‌های حکیمانه قرآن را درک کند. وی بر این باور است که: کتب پیشین مانند «الخصائص» ابن‌جنی و «لمع الأدلة» ابن‌انباری، با وجود ارزش علمی، در تنقیح برخی اصول مبنایی یا ارائه شواهد کافی از آیات و روایات دچار قصور بوده‌اند و فایده اصلی این علم، رهایی از حضیض تقلید و دستیابی به یقین در استنباط قواعد است.
• نویسنده هشت ویژگی اصلی برای روش تحقیق خود برمی‌شمارد:

استناد به احادیث فریقین (شیعه و سنی). تمسک به اقوال نحویان قدما. وارد کردن برخی مباحث اصول فقه در نحو (مانند جواز تمسک به عام در شبهه مصداقیه) توجه به ملاک‌های اسلوب‌شناختی و بافتار (سیاق) در گزینش الفاظ. ردّ برخی اصول رایج مانند «اجماع» و «استحسان» در نحو و عدم اعتبار آن‌ها. تلاش وافر برای تطبیق اصول نحوی بر آیات قرآن. فراوانی استشهاد به آیات قرآن کریم و نقد قواعدی که با لغت و سیاق آیات ناسازگار است حذف مباحث فاقد ثمره در تبیین کلام عرب.

ساختار و محتوا

• این کتاب پس از مدخل بحث (شامل معنای لَحن و تعریف و فایده اصول نحو)، در چهار فصل اصلی سازماندهی شده است:
• فصل اول: منابع سماع (قرآن کریم: بررسی تواتر قرائات و نقد برخی نحویان در برخورد با لغت قرآن، بررسی منهج نحویان در استشهاد به حدیث و اثبات فصاحت کلام معصومین (ع) به‌ویژه امام علی (ع) و بررسی صحت روایت، تدوین شعر و شرط مجهول نبودن قائل)
• فصل دوم: قیاس (تعریف قیاس، ارکان آن (مانند علت) و مراتب قیاس و استعمال)
• فصل سوم: اصول لفظی (اصالت عدم ترادف، اصالت حقیقت، اصالت عدم تقدیر و اصالت عدم زیاده، بحث مفصل درباره نیابت و ضوابط آن و مباحثی پیرامون نظریه عامل و معنای تضمین)
• فصل چهارم: اصول اسلوب‌شناختی قرآن (بررسی مناسبت بین سیاق آیات و انتخاب الفاظ، و تناسب بین اصوات و معانی در کلام وحی).

نمونه مباحث

• نویسنده بر مبنای اصالت عدم ترادف، به تبیین تفاوت کلماتی پرداخته که در ظاهر هم‌معنا به نظر می‌رسند ولی بر اساس اسلوب قرآنی، متفاوتند. مثلا تفاوت «الريح» و «الرياح»: ریاح در باب رحمت استفاده می‌شود و ریح در عذاب.

منابع مقاله

• مقدمه و متن کتاب.