میرزای قمی، ابوالقاسم بن محمدحسن: تفاوت میان نسخهها
جز (جایگزینی متن - 'محمد حسن' به 'محمدحسن') |
Hbaghizadeh (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (۴۷ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۶ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات زندگینامه | |||
| عنوان = ابوالقاسم بن محمدحسن میرزای قمی | |||
| تصویر = NUR01655.jpg | |||
| | | اندازه تصویر = | ||
| توضیح تصویر = مقبره میرزای قمی در قبرستان شیخان قم | |||
| | | نام کامل = میرزا ابوالقاسم بن محمدحسن بن نظرعلی گیلانی شفتی رشتی قمی | ||
| | | نامهای دیگر = محقق قمی، میرزای قمی، ابوالقاسم بن حسن، فاضل قمی، گیلانی، ابوالقاسم، ابوالقاسم بن محمدحسن گیلانی | ||
| | | لقب = صاحب قوانین | ||
| تخلص = | |||
| نسب = | |||
| نام پدر = محمدحسن | |||
| ولادت = ۱۱۵۰ تا ۱۱۵۳ قمری | |||
| محل تولد = روستای «دره باغ»، منطقه جابلاق (جاپلق)، اطراف ازنا (لرستان) | |||
| کشور تولد = ایران | |||
| محل زندگی = جاپلق، خوانسار، کربلا، قم، اصفهان، شیراز | |||
| رحلت = ۱۲۳۱ قمری | |||
| شهادت = | |||
| مدفن = قبرستان شیخان قم (کنار زکریا بن آدم) | |||
| طول عمر = حدود ۸۰ سال | |||
| نام همسر = خواهر سید حسین خوانساری (محقق خوانساری) | |||
| فرزندان = دامادهایش: میرزا ابوالطالب و میرزا علی رضا حسینی | |||
| خویشاوندان = همسرش از خاندان خوانساری. نوادهاش: [[نراقی، ابوالقاسم بن محمد|ابوالقاسم بن محمد نراقی کاشانی]]. | |||
| دین = اسلام | |||
| مذهب = شیعه دوازده امامی | |||
| پیشه = فقیه، اصولی، مرجع تقلید | |||
| درجه علمی = مجتهد محقق مدقق، علامه | |||
| دانشگاه = | |||
| علایق پژوهشی = فقه، اصول فقه، کلام | |||
| منصب = مرجع تقلید، امام جمعه و جماعت قم، مجدد حوزه علمیه قم پس از صفویه | |||
| پس از = | |||
| پیش از = | |||
| اساتید = {{فهرست جعبه عمودی | [[بهبهانی، محمدباقر بن محمداکمل]] (وحید بهبهانی) | [[محقق خوانساری، حسین بن محمد]] (سید حسین خوانساری) | شیخ محمد مهدی فتونى عاملى | آقا محمدباقر هزارجریبى نجفى | پدرش ملا محسن}} | |||
| مشایخ = | |||
| معاصرین = [[طباطبایی کربلایی، علی بن محمدعلی]] (صاحب ریاض)، [[نوری، علی بن جمشید]] (ملا علی نوری)، فتحعلی شاه قاجار | |||
| شاگردان = {{فهرست جعبه عمودی | شیخ اسدالله تستری (صاحب مقابیس) | سید محسن اعرجی (صاحب المحصول) | [[کرباسی، محمدابراهیم بن محمدحسن]] (صاحب اشارات) | سید عبدالله شبّر | [[حسینی عاملی، محمدجواد بن محمد]] (صاحب مفتاح الکرامة) | [[نراقی، احمد بن محمدمهدی]] (صاحب مستند) | شیخ محمدحسین قمی (صاحب توضیح القوانین)}} | |||
| اجازه اجتهاد از = [[بهبهانی، محمدباقر بن محمداکمل|وحید بهبهانی]] | |||
| آثار = {{فهرست جعبه عمودی | [[قوانین الأصول (طبع قدیم)]] | [[غنایم الایام فی مسایل الحلال و الحرام]] | [[مناهج الاحکام (کتاب الصلاة)]] | [[جامع الشتات فی اجوبه السؤالات]] | [[رسائل الميرزا القمي]] | مرشد العوام (فارسی) | رساله در اصول دین (فارسی) | دیوان شعر فارسی}} | |||
| سبک نوشتاری = | |||
| وبگاه = | |||
| امضا = | |||
| کد مؤلف = AUTHORCODE01655AUTHORCODE | |||
}} | |||
{{کاربردهای دیگر|ابوالقاسم قمى (ابهامزدایی)}} | |||
{{کاربردهای دیگر|قمی (ابهامزدایی)}} | |||
{{کاربردهای دیگر|رشتی (ابهامزدایی)}} | |||
'''ميرزا ابوالقاسم بن محمدحسن بن نظر على جيلانى شفتى رشتى قمى''' (۱۱۵۰-۱۲۳۱ق)، معروف به ميرزاى قمى، فقیه، اصولی، از مراجع تقلید قرن دوازدهم و سیزدهم صاحب کتاب مشهور [[قوانين الأصول (طبع قديم)|قوانین]]، | |||
[[نراقی، ابوالقاسم بن محمد|ابوالقاسم بن محمد نراقى كاشانى]] از نوادگان او است. | |||
==ولادت== | == ولادت == | ||
او بين سالهاى 1150 تا 1153 در روستاى «دره باغ» از منطقۀ جابلاق (جاپلق) در اطراف شهرستان ازنا (استان لرستان) به دنيا آمد. | |||
(در رجال شيخ و نظاير آن [[ابن قولویه، جعفر بن محمد|ابن قولويه]] نيز به [[ابوالقاسم قمى (ابهامزدایی)|ابوالقاسم القمى]] كنيه آورده شده كه نبايد با ميرزاى قمى اشتباه شود.) | |||
(در رجال شيخ و نظاير آن ابن قولويه نيز به ابوالقاسم القمى كنيه آورده شده كه نبايد با ميرزاى قمى اشتباه شود.) | |||
ميرزاى قمى در جابلاق (جاپلق) به دنيا آمده است، اما به خاطر سكونتش در قم، به ميرزاى قمى و محقق قمى معروف شده و به واسطۀ كتاب گرانمايهاش قوانين، به عنوان «صاحب قوانين» شهرت يافته است. | ميرزاى قمى در جابلاق (جاپلق) به دنيا آمده است، اما به خاطر سكونتش در قم، به ميرزاى قمى و محقق قمى معروف شده و به واسطۀ كتاب گرانمايهاش قوانين، به عنوان «صاحب قوانين» شهرت يافته است. | ||
| خط ۵۰: | خط ۶۱: | ||
ميرزاى قمى در اوان كودكى ادبيات را نزد پدر بزرگوارش، آخوند ملا محسن آموخته و پس از رسيدن به سن جوانى به خوانسار رفته و نزد سيد حسين | ميرزاى قمى در اوان كودكى ادبيات را نزد پدر بزرگوارش، آخوند ملا محسن آموخته و پس از رسيدن به سن جوانى به خوانسار رفته و نزد [[محقق خوانساری، حسین بن محمد|سيد حسين خوانسارى]]، جد مؤلف كتاب [[روضات الجنات في أحوال العلماء و السادات|روضات الجنات]] چند سالى فقه و اصول را گذراند. | ||
او با خواهر سيد حسين خوانسارى ازدواج كرده و در سال 1174 قمرى به عراق مهاجرت كرد. | او با خواهر سيد حسين خوانسارى ازدواج كرده و در سال 1174 قمرى به عراق مهاجرت كرد. | ||
ميرزا پس از ورود به كربلا نزد آیتالله | ميرزا پس از ورود به كربلا نزد [[بهبهانی، محمدباقر بن محمداکمل|آیتالله محمدباقربهبهانى]] ([[بهبهانی، محمدباقر بن محمداکمل|وحيد بهبهانى]]) كه از مراجع عاليقدر جهان تشيع بود ادامۀ تحصيل داد تا اينكه پس از گرفتن اجازۀ نقل روايت از ايشان، به سوى وطنش روستاى «دره باغ» در حوالى شهرستان ازنا رفت. | ||
در اين روستاى كوچك، گذراندن زندگى براى ميرزا مشكل بود، | در اين روستاى كوچك، گذراندن زندگى براى ميرزا مشكل بود، بنابراین به خواهش يكى از متدينين سرشناس و ثروتمند منطقۀ جاپلق به نام محمد سلطان، كه به او علاقۀ وافرى داشت به روستاى «قلعه بابو» رفته و با حمايتهاى او در آن منطقه به تدريس و تبليغ مشغول شد. | ||
ميرزا كه مىديد در آن روستاى كوچك ارزش علمى او پاس داشته نمىشود به اصفهان رفته و در مدرسۀ كاسهگران مشغول تدريس شد. | ميرزا كه مىديد در آن روستاى كوچك ارزش علمى او پاس داشته نمىشود به اصفهان رفته و در مدرسۀ كاسهگران مشغول تدريس شد. | ||
| خط ۷۳: | خط ۸۴: | ||
==خصوصيات ميرزا== | ==خصوصيات ميرزا== | ||
#شايد مهمترين نكته در خصوصيات ميرزاى قمى تأثير اخلاقى و وعظ و نصيحت و ارشاد آن بزرگوار باشد. او حتى در نامهاى به فتحعلى شاه قاجار به ارشاد و راهنمايى او پرداخته، كه از آن به ارشاد نامۀ ميرزاى قمى تعبير شده است. در ابتداى اين نامه چنين آمده: «راه گم كردۀ بيابان خطايا و جرائم! و كشتى شكست خوردۀ طوفان درياى مآثم!... به عرض اعلى مىرساند...». | #شايد مهمترين نكته در خصوصيات ميرزاى قمى تأثير اخلاقى و وعظ و نصيحت و ارشاد آن بزرگوار باشد. او حتى در نامهاى به فتحعلى شاه قاجار به ارشاد و راهنمايى او پرداخته، كه از آن به ارشاد نامۀ ميرزاى قمى تعبير شده است. در ابتداى اين نامه چنين آمده: «راه گم كردۀ بيابان خطايا و جرائم! و كشتى شكست خوردۀ طوفان درياى مآثم!... به عرض اعلى مىرساند...». | ||
#نكتۀ ديگر، تواضع او در تحصيل ملكات اخلاقى است، آن بزرگوار از آقا محمد بيدآبادى اصفهانى خواست تا مقدمات سلوك الهى را | #نكتۀ ديگر، تواضع او در تحصيل ملكات اخلاقى است، آن بزرگوار از آقا محمد بيدآبادى اصفهانى خواست تا مقدمات سلوك الهى را برایش بيان كند. آقا محمد نيز، در جواب مطالبى را نوشت كه بعدها به صورت كتابى با عنوان «رسالة في السير و السلوك» منتشر شد. | ||
#در زمان ميرزا، رفته رفته شهر قم، كه پس از فتنۀ افاغنه تهى از علماى دين شده بود، رونق پيشين خود را باز يافت. از اين جهت ميرزا را مىتوان مجدِّد حوزۀ علميّۀ قم بعد از صفويه ناميد، حوزهاى كه تا امروز نيز باقى است و جهان تشيع از بركات آن استفاده مىكند. | #در زمان ميرزا، رفته رفته شهر قم، كه پس از فتنۀ افاغنه تهى از علماى دين شده بود، رونق پيشين خود را باز يافت. از اين جهت ميرزا را مىتوان مجدِّد حوزۀ علميّۀ قم بعد از صفويه ناميد، حوزهاى كه تا امروز نيز باقى است و جهان تشيع از بركات آن استفاده مىكند. | ||
#از ديگر خصوصيات ميرزاى قمى، ارادۀ جدى او در ايام تحصيل براى مطالعه و تحقيق بود. | #از ديگر خصوصيات ميرزاى قمى، ارادۀ جدى او در ايام تحصيل براى مطالعه و تحقيق بود. | ||
| خط ۹۵: | خط ۱۰۵: | ||
در قصص العلماء عناوينى همچون: علامة، فهامة، مقنن القوانين و ناهج مناهج الصدق و اليقين، قدوة العلماء العاملين و أسوة الفقهاء الراسخين و رئيس الدنيا والدين، أزهد أهل زمانه و أورع المتورعين و أعلم و أفقه المعاصرين، را براى او برشمرده است. | در قصص العلماء عناوينى همچون: علامة، فهامة، مقنن القوانين و ناهج مناهج الصدق و اليقين، قدوة العلماء العاملين و أسوة الفقهاء الراسخين و رئيس الدنيا والدين، أزهد أهل زمانه و أورع المتورعين و أعلم و أفقه المعاصرين، را براى او برشمرده است. | ||
شاگرد او، شيخ | شاگرد او، شيخ اسدالله (صاحب مقابيس) اين طور مىگويد: | ||
«الشيخ المعظم، العالم العلم المقدم، مسهل سبيل التدقيق و التحقيق، مبين قوانين الأصول و مناهج الفروع... الأجل الأمجد الأعبدالأزهد الأورع...» | «الشيخ المعظم، العالم العلم المقدم، مسهل سبيل التدقيق و التحقيق، مبين قوانين الأصول و مناهج الفروع... الأجل الأمجد الأعبدالأزهد الأورع...» | ||
سيد عبدالله بن سيد | سيد عبدالله بن سيد محمدرضا حسينى دربارۀ او مىگويد: | ||
«الشيخ المعظم و العلم المقدم، مسهل سبيل التدقيق و التحقيق.» | «الشيخ المعظم و العلم المقدم، مسهل سبيل التدقيق و التحقيق.» | ||
| خط ۱۰۵: | خط ۱۱۵: | ||
حتى ميرزا عبدالنبى نيشابورى، مشهور به اخبارى، كه از مخالفين سرسخت ميرزاى قمى است از او چنين تعبير مىكند: | حتى ميرزا عبدالنبى نيشابورى، مشهور به اخبارى، كه از مخالفين سرسخت ميرزاى قمى است از او چنين تعبير مىكند: | ||
«فقيه، أصولي، مجتهد، مصوب، معاصر، يروي عن شيخنا | «فقيه، أصولي، مجتهد، مصوب، معاصر، يروي عن شيخنا محمدباقرالبهبهاني» و از او به معتبر الحديث نيز ياد مىكند و اين نشان از عظمت علمى ميرزا دارد، اگر چه هيچكدام از علماء شيعه قائل به تصويب نبودهاند. | ||
==اساتيد == | |||
#پدر بزرگوارش به عنوان اولين استاد او مطرح است. | #پدر بزرگوارش به عنوان اولين استاد او مطرح است. | ||
#سيد حسين خوانسارى، كه در خوانسار از او كسب فيض كرده است. | #سيد حسين خوانسارى، كه در خوانسار از او كسب فيض كرده است. | ||
#حاج | #حاج محمدحسین الأصبهانى معروف به نيل فروش | ||
#استاد اعظم،[[ | #استاد اعظم، [[بهبهانی، محمدباقر بن محمداکمل|وحيد بهبهانى حائرى]] | ||
#شيخ محمد مهدى فتونى عاملى | #شيخ محمد مهدى فتونى عاملى | ||
#آقا | #آقا محمدباقرهزار جريبى نجفى | ||
==شاگردان== | ==شاگردان== | ||
| خط ۱۲۲: | خط ۱۳۰: | ||
از جمله پرورش يافتگان محضر درس ميرزاى قمى مىتوان اين بزرگان را نام برد: | از جمله پرورش يافتگان محضر درس ميرزاى قمى مىتوان اين بزرگان را نام برد: | ||
#شيخ | #شيخ اسدالله تسترى، صاحب المقابيس. او از ميرزاى قمى روايت مىكرده است. | ||
#سيد محسن اعرجى، صاحب المحصول | #سيد محسن اعرجى، صاحب المحصول | ||
#حاج [[کرباسی، محمدابراهیم بن محمدحسن|محمد ابراهيم كرباسى]]، صاحب اشارات | #حاج [[کرباسی، محمدابراهیم بن محمدحسن|محمد ابراهيم كرباسى]]، صاحب اشارات | ||
#سيد | #سيد محمدباقرموسوى شفتى، صاحب مطالع الأنوار | ||
#[[شبر، عبدالله|سيد عبدالله شبّر]] | #[[شبر، سید عبدالله|سيد عبدالله شبّر]] | ||
#سيد محمد مهدى خوانسارى، صاحب رسالة في أحوال | #سيد محمد مهدى خوانسارى، صاحب رسالة في أحوال أبيبصير. | ||
#:در روضات راجع به اين دو نفر چنين آمده: «إنه كان كثير العناية بهما، شديد المحبة لهما، كثير الاعتماد عليهما، مصرحا بفضلهما و اجتهادهما و تقدمهما على جميع تلاميذه... مصرحا ببلوغهما إلى درجة الاجتهاد.» | #:در روضات راجع به اين دو نفر چنين آمده: «إنه كان كثير العناية بهما، شديد المحبة لهما، كثير الاعتماد عليهما، مصرحا بفضلهما و اجتهادهما و تقدمهما على جميع تلاميذه... مصرحا ببلوغهما إلى درجة الاجتهاد.» | ||
#سيد على، شارح منظومۀ بحر العلوم | #سيد على، شارح منظومۀ بحر العلوم | ||
#[[حسینی عاملی، محمدجواد بن محمد| سيد جواد عاملى]]، صاحب [[مفتاح الكرامة في شرح قواعد العلامة|مفتاح الكرامة]] | #[[حسینی عاملی، محمدجواد بن محمد| سيد جواد عاملى]]، صاحب [[مفتاح الكرامة في شرح قواعد العلامة|مفتاح الكرامة]] | ||
#[[نراقی، احمد بن محمدمهدی|ملا احمد نراقى]]، صاحب المستند كه از محقق قمى روايت مىكرده است. | #[[نراقی، احمد بن محمدمهدی|ملا احمد نراقى]]، صاحب المستند كه از محقق قمى روايت مىكرده است. | ||
#شيخ | #شيخ محمدحسین قمى، صاحب توضيح القوانين | ||
#ميرزا ابوطالب و ميرزا على رضا حسينى، دامادهاى ميرزاى قمى | #ميرزا ابوطالب و ميرزا على رضا حسينى، دامادهاى ميرزاى قمى | ||
#آقا محمد جعفر، نوۀ [[ | #آقا محمد جعفر، نوۀ [[بهبهانی، محمدباقر بن محمداکمل|وحيد بهبهانى]] | ||
#ميرزا محمد اخبارى (مقتول معروف) | #ميرزا محمد اخبارى (مقتول معروف) | ||
#شيخ محمد على بن آقا | #شيخ محمد على بن آقا محمدباقرهزار جريبى مازندرانى نجفى | ||
#سيد محمدحسن بن محمد صالح حسينى نور بخشى، صاحب كتاب لؤلؤ و المرجان در اصول فقه | #سيد محمدحسن بن محمد صالح حسينى نور بخشى، صاحب كتاب لؤلؤ و المرجان در اصول فقه | ||
#محمد جعفر بن صفرخان همدانى كبودر آهنگى، صاحب مرآة الحق | #محمد جعفر بن صفرخان همدانى كبودر آهنگى، صاحب مرآة الحق | ||
== | ==وفات== | ||
عالم بزرگوار و محقق گرانقدر، ميرزا ابوالقاسم قمى، در حالى كه حدود 80 سال از عمر شريفش مىگذشت در سال 1231 يا 1233 هجرى قمرى درشهر مقدس قم وفات يافت. پیکرش در قبرستان شیخان قم در کنار زکریا بن آدم دفن شد. | |||
==آثار == | |||
از ميرزاى قمى كتب فراوانى به يادگار مانده كه به چند عنوان اشاره مىشود: | از ميرزاى قمى كتب فراوانى به يادگار مانده كه به چند عنوان اشاره مىشود: | ||
{{ستون-شروع|2}} | |||
#القوانين المحكمة في الأصول | #القوانين المحكمة في الأصول | ||
| خط ۱۶۴: | خط ۱۷۷: | ||
#ديوان شعر فارسى (حدود 5000 بيت) | #ديوان شعر فارسى (حدود 5000 بيت) | ||
#تراجم مشايخ الإجازة من الرواة المنصوصين من علماء الرجال | #تراجم مشايخ الإجازة من الرواة المنصوصين من علماء الرجال | ||
#حاشيه بر [[تهذيب الأحكام]] | #حاشيه بر [[تهذيب الأحكام]] [[طوسی، محمد بن حسن|شيخ طوسى]] | ||
#شرح حديث «أنا الطين» كه منسوب به اميرالمؤمنين عليهالسلام مىباشد. | #شرح حديث «أنا الطين» كه منسوب به اميرالمؤمنين عليهالسلام مىباشد. | ||
#الإرث | #الإرث | ||
| خط ۱۷۶: | خط ۱۸۹: | ||
#المسائل الركنية | #المسائل الركنية | ||
#مناسك الحج | #مناسك الحج | ||
{{پایان}} | |||
و كتب و رسالههاى فراوان ديگر. | و كتب و رسالههاى فراوان ديگر. | ||
== | {{میرزای قمی}} | ||
==وابستهها== | |||
{{وابستهها}} | |||
[[غنایم الایام فی مسایل الحلال و الحرام]] | [[غنایم الایام فی مسایل الحلال و الحرام]] | ||
[[مناهج الاحکام (کتاب الصلاة)]] | [[مناهج الاحکام (کتاب الصلاة)]] | ||
[[ | [[رسائل الميرزا القمي]] | ||
[[الحاشیة علی استصحاب القوانین]] | [[الحاشیة علی استصحاب القوانین]] | ||
| خط ۲۰۲: | خط ۲۱۱: | ||
[[خلاصة القوانین]] | [[خلاصة القوانین]] | ||
[[مهذب القوانین]] | |||
[[سه رساله در نقد عرفان]] | |||
[[الحاشیة علی قوانین الأصول (طارمی، جواد)]] | [[الحاشیة علی قوانین الأصول (طارمی، جواد)]] | ||
| خط ۲۰۹: | خط ۲۲۲: | ||
[[موضح القوانین]] | [[موضح القوانین]] | ||
[[جامع الشتات فی اجوبه | [[جامع الشتات فی اجوبه السؤالات]] | ||
[[مشارق | [[مشارق الأصول المتعلقة بالقوانين وبعض الفصول]] | ||
[[قوانین الاصول (خطی)]] | [[قوانین الاصول (خطی)]] | ||
| خط ۲۱۷: | خط ۲۳۰: | ||
[[رده:زندگینامه]] | [[رده:زندگینامه]] | ||
[[رده:مراجع تقلید]] | |||
نسخهٔ کنونی تا ۱ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۸:۰۷
| ابوالقاسم بن محمدحسن میرزای قمی | |
|---|---|
 مقبره میرزای قمی در قبرستان شیخان قم | |
| نام کامل | میرزا ابوالقاسم بن محمدحسن بن نظرعلی گیلانی شفتی رشتی قمی |
| نامهای دیگر | محقق قمی، میرزای قمی، ابوالقاسم بن حسن، فاضل قمی، گیلانی، ابوالقاسم، ابوالقاسم بن محمدحسن گیلانی |
| لقب | صاحب قوانین |
| نام پدر | محمدحسن |
| ولادت | ۱۱۵۰ تا ۱۱۵۳ قمری |
| محل تولد | روستای «دره باغ»، منطقه جابلاق (جاپلق)، اطراف ازنا (لرستان)، ایران |
| محل زندگی | جاپلق، خوانسار، کربلا، قم، اصفهان، شیراز |
| رحلت | ۱۲۳۱ قمری |
| مدفن | قبرستان شیخان قم (کنار زکریا بن آدم) |
| طول عمر | حدود ۸۰ سال |
| همسر | خواهر سید حسین خوانساری (محقق خوانساری) |
| فرزندان | دامادهایش: میرزا ابوالطالب و میرزا علی رضا حسینی |
| خویشاوندان | همسرش از خاندان خوانساری. نوادهاش: ابوالقاسم بن محمد نراقی کاشانی. |
| دین | اسلام |
| مذهب | شیعه دوازده امامی |
| پیشه | فقیه، اصولی، مرجع تقلید |
| منصب | مرجع تقلید، امام جمعه و جماعت قم، مجدد حوزه علمیه قم پس از صفویه |
| اطلاعات علمی | |
| اجازه اجتهاد از | وحید بهبهانی |
| درجه علمی | مجتهد محقق مدقق، علامه |
| علایق پژوهشی | فقه، اصول فقه، کلام |
| اساتید |
|
| معاصرین | طباطبایی کربلایی، علی بن محمدعلی (صاحب ریاض)، نوری، علی بن جمشید (ملا علی نوری)، فتحعلی شاه قاجار |
| شاگردان |
|
| برخی آثار |
|
برای دیگر کاربردها، ابوالقاسم قمى (ابهامزدایی) را ببینید.
برای دیگر کاربردها، قمی (ابهامزدایی) را ببینید.
برای دیگر کاربردها، رشتی (ابهامزدایی) را ببینید.
ميرزا ابوالقاسم بن محمدحسن بن نظر على جيلانى شفتى رشتى قمى (۱۱۵۰-۱۲۳۱ق)، معروف به ميرزاى قمى، فقیه، اصولی، از مراجع تقلید قرن دوازدهم و سیزدهم صاحب کتاب مشهور قوانین،
ابوالقاسم بن محمد نراقى كاشانى از نوادگان او است.
ولادت
او بين سالهاى 1150 تا 1153 در روستاى «دره باغ» از منطقۀ جابلاق (جاپلق) در اطراف شهرستان ازنا (استان لرستان) به دنيا آمد.
(در رجال شيخ و نظاير آن ابن قولويه نيز به ابوالقاسم القمى كنيه آورده شده كه نبايد با ميرزاى قمى اشتباه شود.)
ميرزاى قمى در جابلاق (جاپلق) به دنيا آمده است، اما به خاطر سكونتش در قم، به ميرزاى قمى و محقق قمى معروف شده و به واسطۀ كتاب گرانمايهاش قوانين، به عنوان «صاحب قوانين» شهرت يافته است.
هجرتها و تحصيلات
ميرزاى قمى در اوان كودكى ادبيات را نزد پدر بزرگوارش، آخوند ملا محسن آموخته و پس از رسيدن به سن جوانى به خوانسار رفته و نزد سيد حسين خوانسارى، جد مؤلف كتاب روضات الجنات چند سالى فقه و اصول را گذراند.
او با خواهر سيد حسين خوانسارى ازدواج كرده و در سال 1174 قمرى به عراق مهاجرت كرد.
ميرزا پس از ورود به كربلا نزد آیتالله محمدباقربهبهانى (وحيد بهبهانى) كه از مراجع عاليقدر جهان تشيع بود ادامۀ تحصيل داد تا اينكه پس از گرفتن اجازۀ نقل روايت از ايشان، به سوى وطنش روستاى «دره باغ» در حوالى شهرستان ازنا رفت.
در اين روستاى كوچك، گذراندن زندگى براى ميرزا مشكل بود، بنابراین به خواهش يكى از متدينين سرشناس و ثروتمند منطقۀ جاپلق به نام محمد سلطان، كه به او علاقۀ وافرى داشت به روستاى «قلعه بابو» رفته و با حمايتهاى او در آن منطقه به تدريس و تبليغ مشغول شد.
ميرزا كه مىديد در آن روستاى كوچك ارزش علمى او پاس داشته نمىشود به اصفهان رفته و در مدرسۀ كاسهگران مشغول تدريس شد.
او پس از مدتى اصفهان را به قصد شيراز ترك گفت و پس از مدت 2 يا 3 سال اقامت در آن شهر، با دريافت كمكى از شيخ عبدالمحسن يا پسرش شيخ مفيد كه از علاقمندان او بودند به اصفهان باز گشت.
ميرزا پس از مدتى مجددا به روستاى «قلعه بابو» برگشته و مدتى به تدريس فقه و اصول به طلاب آن منطقه مشغول شد، اما به علت نبودن علماء و فضلاء و كمى طلاب علوم دينى و مشكلات معيشتى، به قم رفته و تا آخر عمر در اين شهر باقى ماند و به تدريس و تأليف و تصنيف كتب مشغول شد.
امامت جمعه و جماعت و هدايت مردم قم از بركات اجتماعى اين وجود مقدس بود و در آن زمان مرجعيت شيعه به وى رسيد.
يكى از نكات مهم در زندگى علمى ميرزاى قمى اختلافات علمى و مباحثات بين او و سيد على طباطبائى حائرى، صاحب كتاب رياض المسائل در كربلا است.
در كتاب روضات الجنات از قول سيد صدرالدين موسوى عاملى مطالبى در اين خصوص نقل شده است.
از علمايى كه ميرزاى قمى با آنها ارتباط داشت ملا على نورى اصفهانى، حكيم الهى معروف است كه قسمتى از مكاتبات آنها در مسائل علمى در ضمن مسائل متفرقه به آخر كتاب جامع الشتاة اضافه شده است.
خصوصيات ميرزا
- شايد مهمترين نكته در خصوصيات ميرزاى قمى تأثير اخلاقى و وعظ و نصيحت و ارشاد آن بزرگوار باشد. او حتى در نامهاى به فتحعلى شاه قاجار به ارشاد و راهنمايى او پرداخته، كه از آن به ارشاد نامۀ ميرزاى قمى تعبير شده است. در ابتداى اين نامه چنين آمده: «راه گم كردۀ بيابان خطايا و جرائم! و كشتى شكست خوردۀ طوفان درياى مآثم!... به عرض اعلى مىرساند...».
- نكتۀ ديگر، تواضع او در تحصيل ملكات اخلاقى است، آن بزرگوار از آقا محمد بيدآبادى اصفهانى خواست تا مقدمات سلوك الهى را برایش بيان كند. آقا محمد نيز، در جواب مطالبى را نوشت كه بعدها به صورت كتابى با عنوان «رسالة في السير و السلوك» منتشر شد.
- در زمان ميرزا، رفته رفته شهر قم، كه پس از فتنۀ افاغنه تهى از علماى دين شده بود، رونق پيشين خود را باز يافت. از اين جهت ميرزا را مىتوان مجدِّد حوزۀ علميّۀ قم بعد از صفويه ناميد، حوزهاى كه تا امروز نيز باقى است و جهان تشيع از بركات آن استفاده مىكند.
- از ديگر خصوصيات ميرزاى قمى، ارادۀ جدى او در ايام تحصيل براى مطالعه و تحقيق بود.
حكايت شده هنگامى كه چشمانش را خواب مىگرفت، كاسهاى روى چراغ قرار مىداد و دستش را بر روى آن مىگذاشت و تا وقتى كاسه گرم نشده بود مىخوابيد، همين كه كاسه گرم مىشد، تحمل او هم تمام مىشد و از خواب بيدار مىگشت.
گفتار بزرگان
در أعيان الشيعة دربارۀ ميرزاى قمى اين طور آمده است:
«كان مجتهداً محققاً مدققاً فقيهاً أصولياً علامة رئيساً. ميرزا من علماء دولة السلطان فتح على شاه قاجار و اشتهر بين العلماء بالمحقق القمي.»
روضات الجنات او را چنين وصف كرده:
«كان محققاً في الأصول، مدققاً في المسائل النظرية، شأنه أجل من أن يوصف، ورعاً جليلاً كثير الخشوع غزير الدموع طيب المعاشرة جيد الخط بقسميه المشهورين.»
در قصص العلماء عناوينى همچون: علامة، فهامة، مقنن القوانين و ناهج مناهج الصدق و اليقين، قدوة العلماء العاملين و أسوة الفقهاء الراسخين و رئيس الدنيا والدين، أزهد أهل زمانه و أورع المتورعين و أعلم و أفقه المعاصرين، را براى او برشمرده است.
شاگرد او، شيخ اسدالله (صاحب مقابيس) اين طور مىگويد:
«الشيخ المعظم، العالم العلم المقدم، مسهل سبيل التدقيق و التحقيق، مبين قوانين الأصول و مناهج الفروع... الأجل الأمجد الأعبدالأزهد الأورع...»
سيد عبدالله بن سيد محمدرضا حسينى دربارۀ او مىگويد:
«الشيخ المعظم و العلم المقدم، مسهل سبيل التدقيق و التحقيق.»
حتى ميرزا عبدالنبى نيشابورى، مشهور به اخبارى، كه از مخالفين سرسخت ميرزاى قمى است از او چنين تعبير مىكند:
«فقيه، أصولي، مجتهد، مصوب، معاصر، يروي عن شيخنا محمدباقرالبهبهاني» و از او به معتبر الحديث نيز ياد مىكند و اين نشان از عظمت علمى ميرزا دارد، اگر چه هيچكدام از علماء شيعه قائل به تصويب نبودهاند.
اساتيد
- پدر بزرگوارش به عنوان اولين استاد او مطرح است.
- سيد حسين خوانسارى، كه در خوانسار از او كسب فيض كرده است.
- حاج محمدحسین الأصبهانى معروف به نيل فروش
- استاد اعظم، وحيد بهبهانى حائرى
- شيخ محمد مهدى فتونى عاملى
- آقا محمدباقرهزار جريبى نجفى
شاگردان
از جمله پرورش يافتگان محضر درس ميرزاى قمى مىتوان اين بزرگان را نام برد:
- شيخ اسدالله تسترى، صاحب المقابيس. او از ميرزاى قمى روايت مىكرده است.
- سيد محسن اعرجى، صاحب المحصول
- حاج محمد ابراهيم كرباسى، صاحب اشارات
- سيد محمدباقرموسوى شفتى، صاحب مطالع الأنوار
- سيد عبدالله شبّر
- سيد محمد مهدى خوانسارى، صاحب رسالة في أحوال أبيبصير.
- در روضات راجع به اين دو نفر چنين آمده: «إنه كان كثير العناية بهما، شديد المحبة لهما، كثير الاعتماد عليهما، مصرحا بفضلهما و اجتهادهما و تقدمهما على جميع تلاميذه... مصرحا ببلوغهما إلى درجة الاجتهاد.»
- سيد على، شارح منظومۀ بحر العلوم
- سيد جواد عاملى، صاحب مفتاح الكرامة
- ملا احمد نراقى، صاحب المستند كه از محقق قمى روايت مىكرده است.
- شيخ محمدحسین قمى، صاحب توضيح القوانين
- ميرزا ابوطالب و ميرزا على رضا حسينى، دامادهاى ميرزاى قمى
- آقا محمد جعفر، نوۀ وحيد بهبهانى
- ميرزا محمد اخبارى (مقتول معروف)
- شيخ محمد على بن آقا محمدباقرهزار جريبى مازندرانى نجفى
- سيد محمدحسن بن محمد صالح حسينى نور بخشى، صاحب كتاب لؤلؤ و المرجان در اصول فقه
- محمد جعفر بن صفرخان همدانى كبودر آهنگى، صاحب مرآة الحق
وفات
عالم بزرگوار و محقق گرانقدر، ميرزا ابوالقاسم قمى، در حالى كه حدود 80 سال از عمر شريفش مىگذشت در سال 1231 يا 1233 هجرى قمرى درشهر مقدس قم وفات يافت. پیکرش در قبرستان شیخان قم در کنار زکریا بن آدم دفن شد.
آثار
از ميرزاى قمى كتب فراوانى به يادگار مانده كه به چند عنوان اشاره مىشود:
- القوانين المحكمة في الأصول
- شرح تهذيب علامه در اصول تا آخر بحث اوامر
- الغنائم
- المناهج في الطهارة و الصلاة و كثير من أبواب المعاملات
- جامع الشتات في أجوبة المسائل
- معين الخواص في فقه العبادات
- مرشد العوام لتقليد أولي الأفهام (فارسى)
- رسالة في الأصول الخمسة الاعتقادية و العقائد الحقة الإسلامية (فارسى)
- رسالة في قاعدة التسامح في أدلة السنن و الكراهة
- رسالة في جواز القضاء و التحليف بتقليد المجتهد
- رسالة في أبواب الفرائض و المواريث
- منظومة في البديع
- رسالة في القضاء و الشهادات
- رسالة في الطلاق
- رسالة في الوقف
- رسالة في الرد على الصوفية و الغلاة
- منظومة في المعاني و البيان
- ديوان شعر فارسى (حدود 5000 بيت)
- تراجم مشايخ الإجازة من الرواة المنصوصين من علماء الرجال
- حاشيه بر تهذيب الأحكام شيخ طوسى
- شرح حديث «أنا الطين» كه منسوب به اميرالمؤمنين عليهالسلام مىباشد.
- الإرث
- رسالهاى در اصول دين (فارسى)
- رسالة الجزية
- جوامع الرسائل
- الرد على القسورة
- رسالة في إخراج المؤون
- كتاب الصوم
- رسالة في الغنا
- المسائل الركنية
- مناسك الحج
و كتب و رسالههاى فراوان ديگر.