فقه الحدیث (راهکارها و نمونه‌ها)

فقه الحدیث (راهکارها و نمونه‌ها)
پدیدآوران	نقی‌زاده، حسن (نويسنده) جلالی، مهدی (ويراستار)
ناشر	افغانستان اکادیمی. انجمن تاریخ و ادب
مکان نشر	ایران - تهران ** ایران - مشهد مقدس
سال نشر	1390ش
چاپ	1
موضوع	حدیث - علم الدرایه - حدیث
زبان	فارسی
تعداد جلد	1
کد کنگره	BP ۱۰۹/ن۷۶/ف۷
نورلایب	مطالعه و دانلود pdf

فقه الحدیث (راهکارها و نمونه‌ها)، اثر حسن نقی‌زاده (معاصر) نویسنده و پژوهشگر و استاد دانشگاه فردوسی مشهد است. این کتاب، با هدف ارائه یک درک صحیح و روشمند از حدیث، به بررسی قواعد و راهکارهای لازم برای فهم و تطبیق احادیث می‌پردازد و نمونه‌هایی از روایات را برای تبیین عملی این روش‌ها ارائه می‌دهد.

ساختار

کتاب در یک جلد و در دو بخش اصلی تدوین شده است.

سبک نگارش

شیوه نگارش کتاب دارای سه ویژگی کلیدی است:

1. رویکرد تحلیلی و تبیینی: نویسنده با ارائه تعاریف و تبیین جایگاه فقه الحدیث در علوم اسلامی، قواعد ضروری این علم را مشخص می‌کند و سپس به بررسی نمونه‌های روایی می‌پردازد. این رویکرد تحلیلی، به خواننده کمک می‌کند تا با اصول و مبانی فقه الحدیث آشنا شود.
2. جامعیت و نقدگرایی: کتاب، ضمن تلاش برای پوشش جامع مسائل مرتبط با فهم حدیث، رویکردی انتقادی نسبت به میراث حدیثی و فرهنگی را نیز در پیش می‌گیرد و به نقاط ضعف و چالش‌های موجود در این حوزه اشاره دارد. این جامعیت به‌همراه نقد، به تعمیق درک خواننده کمک می‌کند.
3. تحلیل معنایی دقیق: در مواجهه با احادیث، نویسنده به تحلیل دقیق واژگان، عبارات و ترکیبات حدیثی می‌پردازد و اهمیت تشخیص معنای دقیق کلمات و زبان حدیث را در هر مورد برجسته می‌کند. این دقت در تحلیل معنایی، فهم عمیق‌تری از پیام احادیث را ممکن می‌سازد.

گزارش محتوا

بخش اول (آشنایی با کلیات و مفاهیم): این بخش، در فصل اول، به معرفی مفاهیم بنیادی فقه الحدیث و ارتباط آن با سایر دانش‌های علوم انسانی می‌پردازد. ابتدا "فقه" از نظر لغوی و اصطلاحی تعریف شده، سپس کاربرد آن در قرآن و زبان معصومان مورد بررسی قرار می‌گیرد. سپس مفهوم "حدیث" و "سنت" و پیشینه تاریخی و نقش آنها در فرهنگ اسلامی تبیین می‌شود. ارتباط فقه الحدیث با علوم انسانی دیگر مانند تاریخ، اخلاق، فلسفه، کلام، عرفان، ادبیات و هنر نیز مورد بحث قرار می‌گیرد و جایگاه و اهمیت آن در درک اصول دین و حل مسائل اعتقادی، کلامی، اجتماعی و سیاسی برجسته می‌شود. در ادامه، پیش‌نیازهای ضروری برای فهم صحیح حدیث، از جمله آشنایی با زبان حدیث، آشنایی با قرآن، درک شرایط و فضای صدور حدیث و آشنایی با علم درایه یا مصطلح الحدیث مطرح می‌شود. همچنین، پیش‌نیازهای روحی و معنوی مانند طهارت نفس و شرح صدر برای فهم عمیق احادیث مورد تأکید قرار می‌گیرد. در پایان فصل اول، منابع اصلی فقه الحدیث از دیدگاه شیعه و اهل سنت معرفی می‌شوند.

در فصل دوم، ضابطه ها و راهکارهای فهم حدیث مطرح می‌گردد و از عدم تصحیف، محرف نبودن متن، عدم اندراج، عدم اضطراب متن و... سخن به میان می‌آید.

بخش دوم (بررسی تطبیقی و ارائه چند نمونه حدیثی): این بخش، به کاربرد عملی راهکارهای فقه الحدیث بر روی نمونه‌های واقعی از روایات می‌پردازد. در این بخش، ده روایت مهم، مشخص شده و هرکدام به‌صورت جداگانه و دقیق تحلیل ‌شده‌اند. ساختار تحلیل هر روایت شامل موارد زیر است: ابتدا متن اصلی حدیث آورده می‌شود. سپس ترجمه دقیق حدیث ارائه می‌گردد. در ادامه، معرفی مختصری از باب یا موضوعی که حدیث از آن انتخاب شده است، شامل محتوا و اهمیت آن ارائه می‌گردد. در هر مورد، وضعیت سند حدیث نیز بررسی شده تا اعتبار آن مشخص شود. بخش "واژگان" به تحلیل لغوی کلمات کلیدی حدیث می‌پردازد. سپس در قسمت "توضیح حدیث"، محتوای کامل و پیام‌های حدیث به‌تفصیل شرح داده می‌شود و نکات و برداشت‌های مهم از آن ارائه می‌گردد. این تحلیل‌ها شامل بحث‌هایی در مورد معنی، مفهوم، ارتباط با آیات قرآن و کاربرد حدیث در مسائل فقهی، اخلاقی، کلامی و اجتماعی است. هدف این بخش، آموزش عملی روش‌های فقه الحدیث از طریق ارائه مثال‌های کاربردی است.

منابع مقاله

متن کتاب.