جغرافيای تاريخی شهرستان قم: تفاوت میان نسخه‌ها

'''جغرافیای تاریخی شهرستان قم''' اثر مؤلفی ناشناخته است که به کوشش [[ابوالفضل عرب‌زاده]] منتشر شده است. این کتاب مجموعه‌ای است درباره تاریخ و جغرافیای استان قم که وقایع تاریخی قم از قدیم‎ترین ایام تا سال 1342شمسی را شامل شده و علاوه بر جغرافیای تاریخی علت و چگونگی بروز فتنه‌ها، آشوب‌ها و حوادث تاریخی و برخی از زوایای فکری، روحی و سیاسی مردم قم را گزارش می‌کند.

بخش اول درباره جغرافیای شهرستان قم است. دراین بخش به تفصیل به اوضاع طبیعی و سازمان اداری قم  پرداخته شده است. نویسنده در فصل اول به موقعیت و حدود شهرستان قم، ارتفاعات، رودها و برخی دیگر از مظاهر طبیعی آن  اشاره کرده <ref> ر.ک: متن کتاب، ص33- 46</ref> سپس در فصل دوم به سازمان اداری قم پرداخته و از جمعیت و تقسیمات داخلی این شهر و بخش‌ها و توابع آن، راههای مواصلاتی، وضعیت کشاورزی این شهر سخن گفته است <ref> ر.ک: همان، ص47- 74</ref>.

بخش دوم به جغرافیای تاریخی شهرستان قم اختصاص یافته است. فصل اول این بخش ابتدا تاریخچه تمدن قم را شرح می‌دهد و ضمن اشاره به قم پیش از اسلام و چگونگی پیدایش آن، از نام و القاب این شهر و تاریخ آبادانی و عمران آن سخن به میان آورده است <ref> ر.ک: همان، ص75- 83</ref>. محلات قدیمی شهر قم که این شهر را تشکیل داده و امروزه تغییر نام داده‌اند از دیگر مطالب مطرح شده در این فصل است که در ضمن آن به معرفی برخی از محل‌ها نظیر چهل اختران، محله مسجد جامع، دروازه ری، سیدا، عربستان، و...پرداخته شده است. <ref> ر.ک: همان، ص84- 91</ref>. در فصل دوم به شهر قم بعد از اسلام اختصاص یافته است. نویسنده نخست به فتح قم اشاره کرده و بیان می‌کند  که قم توسط اشعریون، که اولین اعراب مهاجر بودند، به صورت یک شهر مذهبی مستقل درآمد. وی همچنین به عهدنامه‌ای که میان اعراب اشعری با اهالی قم بسته شده و علت توجه عربها به قم و... اشاره کرده است.<ref> ر.ک: همان، ص92- 107</ref>. جریان هجرت حضرت فاطمه معصومه (س) و ورود ایشان به قم و دفن ایشان در باغ بابلان، همچنین ذکر نام برخی از بانوان و امام‌زادگان مدفون در جوار ایشان از دیگر مطالب مطرح شده است. نویسنده در ادامه به چگونگی توسعه قم اشاره کرده است <ref> ر.ک: همان، ص108- 118</ref>.  در فصل سوم به تاریخ استقلال قم و تجزیه آن از اصفهان اشاره شده است <ref> ر.ک: همان، ص118- 126</ref>. در فصل چهارم به تاریخ رودخانه و تأمین آب قم پرداخته شده و مساله نایابی آب پس از تسلط عربها و احداث سیستم‌های قنوات برای کشاورزی و زندگی شهری، اهمیت حیاتی رودخانه قم‌رود و تقسیم آب آن در دوره صفویه و افاغنه، نهرها و سهام رودخانه یاد شده و پل‌های آن ذکر شده است<ref> ر.ک: همان، ص127- 150</ref>.

بخش سوم درباره بناهای تاریخی شهرستان قم  است.  فصل اول این بخش به بناهای مهم آستانه مقدسه حضرت معصومه (س) می‌پردازد. تاریخ بنای حرم پس از وفات حضرت معصومه(س)  و تعمیرات و تغییرات صورت گرفته در وضع بنای آستانه مقدسه به اضافه معرفی و توصیف بناهای آن اعم از صحن‌ها، رواق‌ها، درها  و  بناهای تاریخی مانند مسجد اعظم و مقبره‌های سلطنتی مانند مقبره شاه عباس ثانی و فتحعلی شاه قاجار از مطالب این فصل است. <ref> ر.ک: همان، ص151- 189</ref>. در فصل دوم به سایر بناهای تاریخی قم و بارگاه‌های امامزادگان نظیر مرقدعلی بن جعفر، مزار احمد بن قاسم، بنای باغ سبز، مسجد میدان، مسجد جمعه و....اشاره شده است.<ref> ر.ک: همان، ص190- 193</ref>

 

[[رده:مقالات بازبینی نشده2]]