ذخیره خوارزمشاهی (تصحیح سعیدی سیرجانی): تفاوت میان نسخه‌ها

| تصویر =NUR28472J1.jpg

| عنوان =ذخیره خوارزمشاهی

| عنوان‌های دیگر =

| پدیدآوران =  

[[جرجانی، اسماعیل بن حسن]] (نویسنده)

| زبان =فارسی

| کد کنگره =‏R‎‏ ‎‏128‎‏/‎‏3‎‏ ‎‏/‎‏ج‎‏4‎‏ذ‎‏3‎‏ ‎‏1380‎‏الف

| موضوع =

پزشکی اسلامی - متون قدیمی تا قرن 14

| ناشر =

بنياد فرهنگ ايران

| مکان نشر =تهران - ایران

| سال نشر = 1355 ش  

'''ذخيره خوارزمشاهى'''، تأليف [[جرجانی، اسماعیل بن حسن|سيد اسماعيل جرجانى]]، به زبان فارسى و در موضوع طب است. مؤلف، كتاب را به تشويق امير دانشورى چون قطب‌الدين محمد خوارزمشاه به رشته تحرير درآورده است.

كتاب ششم، مشتمل بر 21 گفتار است كه به ترتيب مشتمل اند بر 5 جزو (كه خود به ترتيب داراى 7، 7، 4، 8 و 21 باب مى‌باشند)، 7 جزو (كه خود به ترتيب مشتمل اند بر 7، 29، 3، 13، 10، 5 و 11 باب)، 9 باب، 10 باب، 3 جزو (كه هريك مشتملند بر 10 باب)، 2 جزو (كه خود به ترتيب مشتمل اند بر 5 و 4 باب)، 15 باب، 6 باب، 10 باب، 6 جزو (كه خود به ترتيب مشتملند بر 3، 7، 5، 6 6 و 6 باب)، 3 جزو (كه خود به ترتيب مشتملند بر 11، 6 و 6 باب)، 4 باب، 2 جزو (كه خود به ترتيب مشتمل اند بر 9 و 6 باب)، 3 جزو (كه خود به ترتيب مشتملند بر 5 باب، 4 باب كه باب اول آن 4 فصل و باب دوم 5 فصل دارد، 4 باب كه باب نخست آن 3 فصل دارد)، 7 باب، 3 باب، 10 باب، 4 جزو (كه خود به ترتيب مشتمل اند بر 15، 8، 7 و 5 باب)، 3 جزو (كه خود به ترتيب مشتملند بر 10، 4 و 25 باب)، 3 جزو (كه خود به ترتيب مشتمل اند بر 3، 15 و 10 باب)، 10 باب.

كتاب سوم، درباره تدبير نگاه داشتن تندرستى، تدبير هوا و مسكن و شناختن احوال آنها، تدبير طعام و شراب، تدبيرخواب و بيدارى، تدبير حركت و سكون و شناختن احوال كسوت‌ها، عطرها و اسفرم‌ها و به كار داشتن روغن‌ها و تدبير قى كردن و داروى مسهل خوردن، تدبير خون گرفتن، حجامت و زالو انداختن و حقنه، شياف، تدبير امراض نفسانى، چون شادى و اندوه و انديشه‌هاى گوناگون و غيره و همچنين تدبير حال‌هايى كه اندر تن مردم پديد آيد و تدبير پروردن اطفال و تدبير پيران و مسافران است.

كتاب چهارم، درباره شناخت بيمارى‌ها و پيشرفت و بحران و پيش‌بينى آينده بيمارى است.

كتاب پنجم، درباره تب‌ها و علت و نشانه‌ها و انواع و اقسام آن و روش درمان آنهاست.

كتاب ششم، درباره انواع درمان‌ها و بيمارى‌هاى هر عضوى از اعضاى بدن از فرق سر تا ناخن پاى است.

كتاب هفتم، درباره آماس‌ها و ريش‌ها و تدبير شكافتن و داغ كردن و علاج تباه شدن اندام و تدبير شكستگى و آزردگى و زخم‌هاست.

كتاب هشتم، درباره تدابير پاکيزگى و آراستگى ظاهر بشره مردم است كه آن را زينت گويند.

كتاب نهم، درباره زهرها و آنچه زيان‌كار باشد، اعم از خارج بدن و داخل بدن و بيان پادزهرهاست.

كتاب دهم، درباره منافع اعضاى حيوانات است.

كتاب يازدهم، درباره قرابادين است.

ذخيره خوارزمشاهى بدون شك، حاوى مطالبى از تأليفات على بن ربن طبرى، رازى، اهوازى، اخوينى، [[ابن سینا، حسین بن عبدالله|ابن سينا]] و ديگر پزشکانى است كه تا اواسط قرن پنجم هجرى تأليف گرديده و جرجانى از آنها استفاده فراوانى برده و تمام تلاش او بر اين بوده كه به شيوه‌اى نگارش يابد كه درخور فهم فارسى‌زبانان آن روز، اعم از خاص و عام باشد و نيازهاى طبى و بهداشتى همگان را برآورده كند. خوشبختانه با كوشش فراوان و دانش بسيار، توفيق، رفيق راه او بود و اثرى از خود به جاى گذاشت كه ازنقطه نظر ادبى در نثر درى، كم‌نظير و ازنظر طبى، در حقيقت، يك دوره كامل دائرةالمعارف طبى است كه حاوى همه موضوعات در رشته‌هاى پزشکى، از كليات طب، تشريح، فيزيولوژى، علل بيمارى و انواع درمان‌ها گرفته تا مسائل بهداشتى، از قبيل تعريف تندرستى، بيمارى، بهداشت بدن، دستور غذايى و آشاميدنى و امورى كه بايد شخص در فصول مختلف سال انجام دهد يا اعمال طبى، از قبيل خون گرفتن و امثال آن، بهداشت كودكان و پيران و مسافران، پروراندن كودك، علامات بيمارى‌ها و درمان آنها، اعمال جراحى و بهداشت، پوست و به كار بردن وسايل زينت، شناساندن زهرها و سم‌ها و درمان گزيدگى‌هاى حيوانى و مسموميت‌ها بر اثر مواد و گياهان و داروشناسى و داروسازى مى‌باشد.

[[ذخیره خوارزمشاهی]]