سیره پیامبر اعظم صلی‌الله‌علیه‌وآله

سیره پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله
پدیدآوران	محرمی، غلامحسن (نويسنده)
ناشر	پرتو ولايت
مکان نشر	ایران - قم
سال نشر	1394ش
چاپ	4
شابک	‎978-600-6495-12-5
موضوع	محمد (ص)، پیامبر اسلام، 53 قبل از هجرت - 11ق. -- سرگذشتنامه - محمد (ص)، پیامبر اسلام، 53 قبل از هجرت - 11ق. - سیاست و حکومت - اسلام -- تاریخ -- از آغاز تا 11ق
زبان	فارسی
تعداد جلد	1
کد کنگره	9س3م 22/9 BP
نورلایب	مطالعه و دانلود pdf

سیره پیامبر اعظم(ص)، اثر غلامحسن محرمی (متولد 1347ش)، استادیار گروه تاریخ و تمدن پژوهشکده فرهنگ و مطالعات اجتماعی است. این کتاب به بررسی جامع و مستند زندگی حضرت محمد(ص)، پیامبر اسلام، از بدو تولد تا رحلت، با تمرکز بر ابعاد فردی، اجتماعی، سیاسی و حکومتی سیره ایشان می‌پردازد.

انگیزه نگارش

انگیزه نویسنده از تألیف این اثر، رفع نقص موجود در نگارش‌های جامع سیره نبوی توسط نویسندگان پیشین است. این کتاب تلاشی است برای ارائه گزارش‌های صحیح از سیره رسول خدا(ص) با سنجش آن‌ها با معیارهای عقلی و نقلی، با بهره‌گیری از منابع تاریخی متأثر از اهل بیت پیامبر(ص).

ساختار

کتاب، شامل یک مقدمه و یازده فصل اصلی است که هر فصل به چندین بخش و زیربخش تقسیم می‌شود.

سبک نگارش

1. روایت مستند: نویسنده بر اساس گزارش‌ها و روایات تاریخی معتبر و مستند، محتوای کتاب را بیان می‌کند.
2. تحلیل و سنجش: مطالب با رویکردی تحلیلی ارائه شده و گزارش‌های تاریخی با معیارهای عقلی و نقلی مورد سنجش قرار می‌گیرند تا صحت آن‌ها تأیید شود.
3. جامعیت تاریخی: تلاش شده تا جزئیات مختلف زندگی و سیره پیامبر اکرم(ص) از ابعاد گوناگون (فردی، اجتماعی، سیاسی و حکومتی) پوشش داده شود.
4. پرهیز از نادرستی: هدف نویسنده ارائه بیانی صحیح از سیره رسول خدا(ص) و جلوگیری از گسترش و تأیید گزارش‌های نادرست است.
5. زبان رسمی و علمی: متن کتاب با زبانی رسمی و علمی نگاشته شده که مناسب تحقیقات تاریخی و بیوگرافی است.

گزارش محتوا

مقدمه کتاب به تبیین مفهوم لغوی و اصطلاحی "سیره" می‌پردازد و سیره پیامبر اکرم(ص) را نه‌تنها به‌عنوان یک رویداد تاریخی، بلکه به‌عنوان یک الگوی جامع و راهنمای کامل برای زندگی بشر معرفی می‌کند. نویسنده در این بخش تأکید می‌کند که علی‌رغم اهمیت سیره نبوی، متون جامع و مستندی که درست و صحیح به بیان سیره پیامبر(ص) بپردازند، اندکند و این کتاب تلاشی برای پر کردن این خلأ با رویکردی تحلیلی و مستند است.

فصل اول (جزیرةالعرب، خاستگاه اسلام): این فصل، به بیان موقعیت جغرافیایی و وضعیت فرهنگی شبه‌جزیره عربستان پیش از ظهور اسلام می‌پردازد. شهرهای مهم مکه، مدینه و طائف و جایگاه آن‌ها در این جغرافیا مورد بررسی قرار می‌گیرد. همچنین، این فصل به میزان آشنایی مردم عرب با ظهور پیامبر(ص) و آداب و آیین‌های نیاکان آن حضرت پیش از بعثت اشاره می‌کند.

فصل دوم (زندگی پیامبر(ص) پیش از بعثت): این فصل، به شرح زندگانی پیامبر(ص) پیش از دوره بعثت او، اختصاص دارد و مباحث آن، از ولادت ایشان، حضور در جنگ فجار و شرکت در پیمان حلف‌الفضول آغاز شده و به ازدواج آن حضرت با خدیجه(س) می‌پردازد.

بخش قابل توجهی از این فصل، به دلایل و مصالح تعدد همسران پیامبر(ص) با انگیزه‌های سیاسی، اجتماعی، اخلاقی و غیر جنسی اختصاص دارد. همچنین، به ولادت امام علی(ع)، نصب حجرالاسود توسط پیامبر(ص)، شغل ایشان پیش از بعثت و آیین و اعتقادات آن حضرت قبل از رسالت پرداخته می‌شود.

فصل سوم (بعثت و دعوت): این فصل، با آغاز بعثت پیامبر اکرم(ص) شروع می‌شود و به مراحل اولیه دعوت ایشان به اسلام می‌پردازد؛ از جمله نخستین مسلمان، تشریع نماز و مراحل دعوت در مکه، از جمله اجتماع در خانه ارقم و دعوت خویشاوندان، در این فصل توضیح داده شده است. همچنین به ولادت حضرت فاطمه زهرا(س) در این دوره اشاره می‌شود.

فصل چهارم (دعوت عام و رویارویی قریش با پیامبر(ص)): این فصل، به بیان آغاز دعوت عمومی پیامبر(ص) و عکس‌العمل قریش نسبت به آن می‌پردازد. گفتگوهای سران قریش با ابوطالب و حمایت بی‌دریغ ابوطالب از پیامبر(ص) که مانع آزار مشرکان می‌شد، تشریح می‌گردد. همچنین، به تبیین شیوه‌های مقابله فرهنگی قریش با اسلام، از جمله اتهامات شاعری، ساحری و کاهنی، ادعای تعلیم‌یافتگی پیامبر، مناظرات و پرسش‌های علمی، داستان‌سرایی برای پراکنده کردن مردم و درخواست‌های غیر منطقی آن‌ها از پیامبر(ص) پرداخته می‌شود.

فصل پنجم (عداوت و دشمنی قریش): این فصل، به بیان اوج‌گیری دشمنی قریش با مسلمانان اختصاص دارد. آزار و شکنجه مسلمانان و هجرت به حبشه، از جمله مهم‌ترین حوادث این دوره است. محاصره بنی‌هاشم در شعب ابوطالب، رحلت ابوطالب و حضرت خدیجه(س) و آزار و اذیت‌های وارده بر پیامبر(ص) پس از فوت ابوطالب، از دیگر مباحث این فصل هستند. سفر پیامبر(ص) به طائف، واقعه اسرا و معراج، دعوت قبایل به اسلام و اسلام آوردن مردم یثرب (انصار) نیز مورد بحث قرار گرفته ‌است.

فصل ششم (هجرت پیامبر(ص) و مسلمانان به مدینه): این فصل، به تبیین دعوت انصار از پیامبر(ص) برای مهاجرت به مدینه و مهاجرت مسلمانان پیش از ایشان می‌پردازد. یاری و همدردی انصار با مهاجران و توطئه قتل پیامبر(ص) و هجرت مخفیانه ایشان به مدینه شرح داده شده است. دلایل پذیرش سریع اسلام در مدینه، پیشگویی یهودیان از بعثت پیامبر(ص)، درگیری‌های اوس و خزرج و سادگی آیین اسلام و نیز ویژگی‌های فرهنگی مردم مدینه که آن‌ها را برای پذیرش اسلام مستعد کرده بود، از دیگر مباحث این فصل است.

فصل هفتم (حوادث و اقدامات اولیه پیامبر(ص) در مدینه): این فصل، به بیان اولین اقدامات پیامبر(ص) پس از ورود به مدینه می‌پردازد. بنای مسجد (مسجدالنبی)، حدیث سد ابواب (بستن درهای خانه‌های اصحاب به مسجد) و نگارش عهدنامه (عهدنامه مدینه)، از جمله اقدامات اولیه است. همچنین، پیمان برادری میان مهاجران و انصار، سرشماری مسلمانان، تعیین هجرت به‌عنوان مبدأ تاریخ، تشریع اذان، تغییر قبله، وجوب روزه ماه رمضان، افزایش رکعات نماز و تشریع زکات، در این فصل بررسی شده‌ است. همچنین، این فصل، به بیان نحوه برخورد پیامبر(ص) با یهودیان مدینه نیز اشاره می‌کند.

فصل هشتم (آغاز اقدامات نظامی، جنگ بدر، احد، بنی‌قینقاع و بنی‌نظیر): این فصل، به تبیین آغاز فعالیت‌های نظامی پیامبر(ص) و مسلمانان در مدینه می‌پردازد. اولین رزمایش‌های نظامی و سریه عبدالله بن جحش، پیش‌زمینه‌های جنگ بدر هستند. نبرد بدر و آثار پیروزی مسلمانان در آن، از مهم‌ترین مباحث این فصل است. همچنین، به غزوه بنی‌قینقاع، ولادت امام حسن(ع)، جنگ احد، غزوه بنی‌نضیر و ولادت امام حسین(ع) پرداخته شده است.

فصل نهم (جنگ خندق، بنی‌قریظه، بنی‌مصطلق و صلح حدیبیه): این فصل، شامل شرح وقایع مهم پس از جنگ احد است. جنگ خندق (احزاب)، جنگ بنی‌قریظه و غزوه بنی‌مصطلق، از نبردهای مهم این دوره هستند. همچنین، به فتنه منافقان، ماجرای افک و ماجرای ولید فاسق پرداخته می‌شود. صلح حدیبیه که نقش مهمی در گسترش اسلام داشت و واقعه عمرة القضاء نیز در این فصل مورد بررسی قرار می‌گیرد.

فصل دهم (دعوت حاکمان و پادشاهان، جنگ خیبر، فدک و فتح مکه): این فصل، به بیان دعوت حاکمان و پادشاهان دیگر سرزمین‌ها به اسلام می‌پردازد. نبردهای مهمی چون جنگ خیبر، جنگ مؤته و سریه ذات السلاسل در این دوره رخ دادند. همچنین، واقعه فدک و بخشیدن آن به حضرت فاطمه(س)، فتح مکه و جنگ حنین در این فصل بررسی شده است. گسترش اسلام پس از فتح مکه و مسلمان شدن مردم یمن توسط امام علی(ع)، از دیگر مباحث این فصل است.

فصل یازدهم (جنگ تبوک، حجةالوداع، غدیر خم و رحلت پیامبر(ص)): آخرین فصل کتاب، به بیان وقایع پایانی زندگی پیامبر(ص) اختصاص دارد. غزوه تبوک و مبحث جانشینی امام علی(ع) در این فصل مطرح شده‌ است. همچنین، اقدامات منافقان، ماجرای ابوذر غفاری، بازگشت از تبوک و اصحاب عقبه، ماجرای مسجد ضرار و بازگشت به مدینه و توبه متخلفان بررسی شده‌ است. این فصل، با شرح حجةالوداع، واقعه غدیر خم و معرفی امام علی(ع) به‌عنوان امام و نهایتاً رحلت پیامبر اکرم(ص) به پایان می‌رسد.

منابع مقاله

مقدمه و متن کتاب.