نیر ممقانی، محمدتقی بن محمد: تفاوت میان نسخه‌ها

'''محمدتقی ممقانی''' (1247-1312ق)، فقیه، محدث، مجتهد، حکیم، عالم و شاعر آذربایجانی، متخلص به نیّر و مشهور به حجت‌الاسلام  و  از پیروان شیخیه بود. دیوان غزلیات و مثنوی آتشکده از جمله آثار اوست.  

پدرش آخوند ملا محمّد ممقانی، شاگرد [[احسائی، احمد بن زین‌الدین|شیخ احمد احسائی]] است. وی از جمله علمایی است که در مجلس مناظره میرزا علی‌محمّد باب در تبریز حاضر بوده، فتوی‎ به‎ کفر میرزا علی‌محمّد باب داده و حکم بر قتلش براند.  

وی مقدمات علوم را در شهر تبریز در خدمت پدر بزرگوارش و عده ای از اساتید دیگر فرا گرفته و سپس در سال 1270 قمری در سن بیست و دو سالگی جهت استفاده و استفاضه از محضر علمای اعلام و اساتید والامقام به عتبات عالیات به نجف اشرف عزیمت نمود و چنان که از آثار قلمی ایشان استفاده می‌شود مدت‌ها در عتبات عالیات مقیم بوده واز بحار علوم و ثمار فضائل بهره‌ای وافر به دست آورده و در تمام علوم عصر خویش به درجه ی اجتهاد نائل آمده و سپس به وطن خود شهر تبریز مراجعت فرموده است.  

آخوند میرزا محمّدتقی در بیست‌ودو سالگی برای‎ تکمیل‎ تحصیلات خود به نجف رفته و پس از کسب علم از محضر استادان و مشایخ آن سامان، به تبریز بازگشت. میرزا جعفر‎ سلطان‌القرائی زیر عنوان حجّت‌الاسلام محمّــدتقی بن محمد بن الحسینی‎ الشّریف‎ التبریزی‎ الممقانی، گوید: «او از شانزده سالگی مدت پنج سال نزد پدر خود به تحصیل فقه و حکمت اشتغال ورزیده، پس از مرگ پدر (١٢٦٩ق) در بیست‌ودوسالگی برای تکمیل تحصیلات به عراق عرب که مرکز‎ علم‎ بود، سفر کرد و مدتی در محضر علمای آن دیار کسب فواید علمیه نمود و به تبریز مراجعت کرد. در آن ایام حجّـت‌الاسلام میرزا حسین برادر بزرگش زنده و مرجع شیخیه بوده است‎. مع‎هذا پس از ورود به تبریز، امامت مسجد حجّت‌الاسلام به او محوّل شده و در آن مسجد اقامه جماعت می‌کرده است<ref>ر.ک: فرهمند، محمد، ص60؛ دهخدا، علی‌اکبر، ج5، ص7667</ref>‏.  

وی در‎ سه زبان فارسی، عربی و ترکی طبع‌آزمایی کرده و اشعار سروده است. مخصوصاًً اشعاری که در مراثی سروده پرسوز‎ و گداز‎ است‎. تخّلص وی در شعر «نیّر» است. از معاصرین او شخصی موسوم‎ به‎ اسماعیل و معروف به میرزا بزرگ علی‌آبادی که اشعار سست و بی‌مایه دارد نیز «نیر» تخلص‎ داشته‎ است‎ و نباید این دو را با هم اشتباه کرد.