المخارج في الحيل: تفاوت میان نسخهها
Hbaghizadeh (بحث | مشارکتها) جز (جایگزینی متن - 'حـ' به 'ح') |
Hbaghizadeh (بحث | مشارکتها) جز (جایگزینی متن - 'کـ' به 'ک') |
||
(۶ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
خط ۳۰: | خط ۳۰: | ||
بخش دوم کتاب برگرفتهشده از «[[المبسوط (سرخسی)|المبسوط]]» [[سرخسی، محمد بن احمد|سرخسی]] است. از عنوان آن چنین برمیآید که «مخارج الحيل»، کتاب مستقلی نیست، بلکه بخشی از آثار ششگانه فقهی و مشهور [[شیبانی، محمد بن حسن|شیبانی]] است که با عنوان «كُتب ظاهر الرواية» شناخته شده و اصلالاصول مذهب [[ابوحنیفه، نعمان بن ثابت|ابوحنیفه]] خوانده میشود. محمد بن محمد حنفی مشهور به «الحاكم الشهيد» این کُتب را در «الكافي» خود گرد آورده، سپس سرخسی الكافي را در کتابی با عنوان «المبسوط» شرحنمودهاست<ref>ر.ک: المغربي، عبدالقادر، ص181-180</ref>. [[سرخسی، محمد بن احمد|سرخسی]] خود نیز در مقدمهاش درباره انتساب کتاب به شیبانی بحث میکند. در روایت او انواع چارهجوییها دربابهای اجاره، وکالت، صلح، مسائل متفرقه، ایمان، بیع و شرا و استخلاف توضیح داده شده است<ref>ر.ک: متن کتاب، ص142-92</ref>. | بخش دوم کتاب برگرفتهشده از «[[المبسوط (سرخسی)|المبسوط]]» [[سرخسی، محمد بن احمد|سرخسی]] است. از عنوان آن چنین برمیآید که «مخارج الحيل»، کتاب مستقلی نیست، بلکه بخشی از آثار ششگانه فقهی و مشهور [[شیبانی، محمد بن حسن|شیبانی]] است که با عنوان «كُتب ظاهر الرواية» شناخته شده و اصلالاصول مذهب [[ابوحنیفه، نعمان بن ثابت|ابوحنیفه]] خوانده میشود. محمد بن محمد حنفی مشهور به «الحاكم الشهيد» این کُتب را در «الكافي» خود گرد آورده، سپس سرخسی الكافي را در کتابی با عنوان «المبسوط» شرحنمودهاست<ref>ر.ک: المغربي، عبدالقادر، ص181-180</ref>. [[سرخسی، محمد بن احمد|سرخسی]] خود نیز در مقدمهاش درباره انتساب کتاب به شیبانی بحث میکند. در روایت او انواع چارهجوییها دربابهای اجاره، وکالت، صلح، مسائل متفرقه، ایمان، بیع و شرا و استخلاف توضیح داده شده است<ref>ر.ک: متن کتاب، ص142-92</ref>. | ||
حیله در معنای عام، «چارهجویی» است و گاهی از راه حل مسائل دشوارِ دینی و شرعی به حیله تعبیر شده است. بسیاری از حنفیان حیل را بهگونهای مثبت، یعنی «چارهجویی برای رهایی از تنگناهای شرعی» یا «روشهای رهایی از حرام و دستیابی به حلال» تعریف کردهاند. سرخسی سخن شیبانی را در اینباره چنین نقل میکند: «حیلهای که هدف از آن گریختن از حرام یا رسیدن به حلال باشد اشکال ندارد، اما حیلهای که به کمک آن حقی را | حیله در معنای عام، «چارهجویی» است و گاهی از راه حل مسائل دشوارِ دینی و شرعی به حیله تعبیر شده است. بسیاری از حنفیان حیل را بهگونهای مثبت، یعنی «چارهجویی برای رهایی از تنگناهای شرعی» یا «روشهای رهایی از حرام و دستیابی به حلال» تعریف کردهاند. سرخسی سخن شیبانی را در اینباره چنین نقل میکند: «حیلهای که هدف از آن گریختن از حرام یا رسیدن به حلال باشد اشکال ندارد، اما حیلهای که به کمک آن حقی را باطل یا باطلی را حق نمایانند و شبههای در حق ایجاد کنند، مکروه است». [[سرخسی، محمد بن احمد|سرخسی]] پس از توضیحی درباره حیل و استدلال بر جواز برخی از انواع حیله به مفهوم لغوی آن، معیار این تفصیل را چنین بیان میکند: «چکیده آنکه، آنچه شخص به کمک آن از حرام رهایی مییابد و یا از رهگذر آن به حلالی میرسد پسندیده است، اما در جایی حیله ناپسند است که کسی در مورد حق کسی دیگر حیلهای ورزد که آن حق را ابطال کند و یا در مورد باطلی حیله ورزد تا امر را در آن مشتبه سازد و یا در مورد حقی حیله کند و در آن شبهه به میان آورد. آنچه بر این طریق باشد، ناپسند است». او در اینباره، سخن [[شیبانی، محمد بن حسن|شیبانی]] را نیز گواه میآورد: «فرار از احکام شرعی از اخلاق مؤمنان نیست و ازاینروی فراهم آوردن سبب و زمینه فرار روا نیست»<ref>ر.ک: صابری، حسین، ص21-20</ref>. | ||
==پانویس == | ==پانویس == | ||
خط ۳۷: | خط ۳۷: | ||
==منابع مقاله== | ==منابع مقاله== | ||
# متن کتاب. | # متن کتاب. | ||
# المغربي، عبدالقادر، «المخارج في الحيل»، المجمع اللغة العربية بدمشق، المجلد الحادي عشر، آذار و نیسان 1931 - الجزء 3 و 4 | #[[:noormags:503972| المغربي، عبدالقادر، «المخارج في الحيل»، المجمع اللغة العربية بدمشق، المجلد الحادي عشر، آذار و نیسان 1931 - الجزء 3 و 4]]. | ||
#[[:noormags:59053| صابری، حسین، «حیلههای شرعی در دیدگاه مذاهب»، مشکوة، بهار 1380 - شماره 70]]. | |||
خط ۴۷: | خط ۴۶: | ||
[[رده:کتابشناسی]] | [[رده:کتابشناسی]] | ||
[[رده:اسلام، عرفان، غیره]] | |||
[[رده: فقه و اصول]] | |||
[[رده: مباحث خاص فقه]] | |||
[[رده:مقالات بازبینی | [[رده:مقالات بازبینی شده2 اسفند 1402]] | ||
[[رده:مقاله نوشته شده در تاریخ بهمن 1402 توسط سید حمید رضا حسینی هاشمی]] | [[رده:مقاله نوشته شده در تاریخ بهمن 1402 توسط سید حمید رضا حسینی هاشمی]] | ||
[[رده:مقاله بازبینی شده در تاریخ بهمن 1402 توسط محسن عزیزی]] | [[رده:مقاله بازبینی شده در تاریخ بهمن 1402 توسط محسن عزیزی]] |
نسخهٔ کنونی تا ۹ مارس ۲۰۲۴، ساعت ۲۳:۵۹
المخارج فی الحیل | |
---|---|
پدیدآوران | شیبانی، محمد بن حسن (نويسنده) |
ناشر | مکتبة الثقافة الدينية |
مکان نشر | مصر - قاهره |
سال نشر | 1419ق - 1999م |
چاپ | 1 |
شابک | 977-5250-37-4 |
زبان | عربی |
تعداد جلد | 1 |
کد کنگره | /ش۹م۳ 198 BP |
نورلایب | مطالعه و دانلود pdf |
المخارج في الحيل، نوشته محمد بن حسن شیبانی (درگذشته 189ق)، از فقهای برجسته اهل سنت و شاگرد ابوحنیفه است. این کتاب کهنترین اثر موجود در موضوع چارهجوییهای شرعی است که مستشرق آلمانی «یوسف شخت» (Josepf schacht) آن را بههمراه روایت دیگری از کتاب، از شمسالائمه محمد بن احمد بن ابیسهل سرخسی (درگذشته 490ق)، عرضه کرده است[۱].
المخارج به شیوه گفتگو («قلت - قال») عرضه شده است و بیشتر، از گفتگوهای ابویوسف، شاگرد ابوحنیفه، با او و نقل قولهای شیبانی از ابوحنیفه حکایت میکند[۲]. نویسنده، بدون هیچ مقدمهای، وارد اصل بحث شده و از باب طلاق آغاز نموده و با بابهای اجاره، هبه، وکالت، صلح، خرید و فروش، قسم، نکاح، وصیت، شرکت، ضمان، کفالت، خوردن و نوشیدن، مضاربه، دین، حواله، شفعه و صلح در جنایات ادامه داده است[۳].
بخش دوم کتاب برگرفتهشده از «المبسوط» سرخسی است. از عنوان آن چنین برمیآید که «مخارج الحيل»، کتاب مستقلی نیست، بلکه بخشی از آثار ششگانه فقهی و مشهور شیبانی است که با عنوان «كُتب ظاهر الرواية» شناخته شده و اصلالاصول مذهب ابوحنیفه خوانده میشود. محمد بن محمد حنفی مشهور به «الحاكم الشهيد» این کُتب را در «الكافي» خود گرد آورده، سپس سرخسی الكافي را در کتابی با عنوان «المبسوط» شرحنمودهاست[۴]. سرخسی خود نیز در مقدمهاش درباره انتساب کتاب به شیبانی بحث میکند. در روایت او انواع چارهجوییها دربابهای اجاره، وکالت، صلح، مسائل متفرقه، ایمان، بیع و شرا و استخلاف توضیح داده شده است[۵].
حیله در معنای عام، «چارهجویی» است و گاهی از راه حل مسائل دشوارِ دینی و شرعی به حیله تعبیر شده است. بسیاری از حنفیان حیل را بهگونهای مثبت، یعنی «چارهجویی برای رهایی از تنگناهای شرعی» یا «روشهای رهایی از حرام و دستیابی به حلال» تعریف کردهاند. سرخسی سخن شیبانی را در اینباره چنین نقل میکند: «حیلهای که هدف از آن گریختن از حرام یا رسیدن به حلال باشد اشکال ندارد، اما حیلهای که به کمک آن حقی را باطل یا باطلی را حق نمایانند و شبههای در حق ایجاد کنند، مکروه است». سرخسی پس از توضیحی درباره حیل و استدلال بر جواز برخی از انواع حیله به مفهوم لغوی آن، معیار این تفصیل را چنین بیان میکند: «چکیده آنکه، آنچه شخص به کمک آن از حرام رهایی مییابد و یا از رهگذر آن به حلالی میرسد پسندیده است، اما در جایی حیله ناپسند است که کسی در مورد حق کسی دیگر حیلهای ورزد که آن حق را ابطال کند و یا در مورد باطلی حیله ورزد تا امر را در آن مشتبه سازد و یا در مورد حقی حیله کند و در آن شبهه به میان آورد. آنچه بر این طریق باشد، ناپسند است». او در اینباره، سخن شیبانی را نیز گواه میآورد: «فرار از احکام شرعی از اخلاق مؤمنان نیست و ازاینروی فراهم آوردن سبب و زمینه فرار روا نیست»[۶].
پانویس
منابع مقاله
- متن کتاب.
- المغربي، عبدالقادر، «المخارج في الحيل»، المجمع اللغة العربية بدمشق، المجلد الحادي عشر، آذار و نیسان 1931 - الجزء 3 و 4.
- صابری، حسین، «حیلههای شرعی در دیدگاه مذاهب»، مشکوة، بهار 1380 - شماره 70.