الثغر الباسم في صناعة الكاتب و الكاتم: تفاوت میان نسخه‌ها

جز
جایگزینی متن - '↵↵ ' به ' '
جز (جایگزینی متن - 'رده:تیر (99)' به '')
جز (جایگزینی متن - '↵↵ ' به ' ')
 
(۴ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط یک کاربر دیگر نشان داده نشد)
خط ۹: خط ۹:
[[انس، اشرف محمد]] (محقق)
[[انس، اشرف محمد]] (محقق)


[[نصار، حسین]] (مصحح)
[[نصار، حسین]] (مصحح)


| زبان = عربي
| زبان = عربي
| کد کنگره = ‏‎/س3ث7 2483 PJA  
| کد کنگره = ‏‎/س3ث7 2483 PJA  
| موضوع =  
| موضوع =  
خط ۲۵: خط ۲۵:
| شابک =  
| شابک =  
| تعداد جلد = 2
| تعداد جلد = 2
| کتابخانۀ دیجیتال نور = 25752
| کتابخانۀ دیجیتال نور =16429
| کد پدیدآور =  
| کد پدیدآور =  
| پس از =  
| پس از =  
خط ۳۴: خط ۳۴:


==ساختار==
==ساختار==
کتاب، مشتمل بر مقدمه محقق، مقدمه نویسنده و سیزده قسم (بخش) است.
کتاب، مشتمل بر مقدمه محقق، مقدمه نویسنده و سیزده قسم (بخش) است.  


[[سحماوي، شمس الدين محمد|سحماوی]] بسیار زیاد و به‌گونه‌ای افراطی از دو کتاب «[[صبح الأعشی في صناعة الإنشاء|صبح الأعشی في صناعة الإنشا]]» و «[[ضوء الصبح المسفر]]» [[قلقشندی، احمد بن علی|قلقشندی]] استفاده کرده است. او همچنین از منابع شفاهی و مکاتبات دیوان انشا استفاده کرده است<ref>ر.ک: مقدمه محقق، ص27</ref>.  
[[سحماوي، شمس الدين محمد|سحماوی]] بسیار زیاد و به‌گونه‌ای افراطی از دو کتاب «[[صبح الأعشی في صناعة الإنشاء|صبح الأعشی في صناعة الإنشا]]» و «[[ضوء الصبح المسفر]]» [[قلقشندی، احمد بن علی|قلقشندی]] استفاده کرده است. او همچنین از منابع شفاهی و مکاتبات دیوان انشا استفاده کرده است<ref>ر.ک: مقدمه محقق، ص27</ref>.  
   
   
==گزارش محتوا==
==گزارش محتوا==
کتب دساتیر در عصر ممالیک، نوع مهمی از انواع مصادری است که محققان در تاریخ، برای آن مقطع تاریخی بر آنها اعتماد می‌کنند؛ خواه در حوزه تاریخی یا ادبی باشد. از جمله این آثار کتاب «[[صبح الأعشی في صناعة الإنشاء|صبح الأعشی في صناعة الإنشا]]» [[قلقشندی، احمد بن علی|قلقشندی]] است. محقق، کتاب «المقصد الرفيع المنشا الهادي لصناعة الإنشا» خالدی را ازآن‌رو برای تحقیق برگزیده تا سلسله مؤلفات بزرگ در دیوان انشا و صناعت آن - که از شهاب عمری آغاز شده و تا قلقشندی ادامه یافته - به‌واسطه آن تکمیل گردد<ref>ر.ک: همان، ص7</ref>‏.
کتب دساتیر در عصر ممالیک، نوع مهمی از انواع مصادری است که محققان در تاریخ، برای آن مقطع تاریخی بر آنها اعتماد می‌کنند؛ خواه در حوزه تاریخی یا ادبی باشد. از جمله این آثار کتاب «[[صبح الأعشی في صناعة الإنشاء|صبح الأعشی في صناعة الإنشا]]» [[قلقشندی، احمد بن علی|قلقشندی]] است. محقق، کتاب «المقصد الرفيع المنشا الهادي لصناعة الإنشا» خالدی را ازآن‌رو برای تحقیق برگزیده تا سلسله مؤلفات بزرگ در دیوان انشا و صناعت آن - که از شهاب عمری آغاز شده و تا قلقشندی ادامه یافته - به‌واسطه آن تکمیل گردد<ref>ر.ک: همان، ص7</ref>‏.  


وی، نام اصلی کتاب را «الثغر الباسم في صناعة الكاتب و الكاتم» دانسته است<ref>ر.ک: همان</ref>‏. او، از تحقیق دیگری از این اثر به سال 1988م، به قلم خلیل شحاده یاد کرده و مطالعه‌ای مقایسه‌ای بین تحقیقات خود و شحاده انجام داده است. او ملاحظات انتقادی خود را در این‌باره به دو بخش تقسیم کرده است: اول، مطالعه نسخه خطی توسط او و شیوه تحقیق وی؛ دوم، پیرامون شیوه تحقیق و جنبه‌های قصور نسبت به آن. محقق، معتقد است شحاده در مطالعه نسخه کتاب، آن را با مصادر پیش از آن، یعنی «التعريف» عمری و «التثقيف» ابن ناظر الجیش و «[[صبح الأعشی في صناعة الإنشاء|صبح الأعشی]]» [[قلقشندی، احمد بن علی|قلقشندی]] مقایسه کرده است، اما در کنار این مصادر به منابع مهم دیگری چون «[[الجوهر الثمين في سير الملوك و السلاطين|الجوهر الثمين]]» [[ابن دقماق، ابراهیم بن محمد|ابن دقماق]] و «المسالك و الممالك» عمری و «[[نهاية الأرب في فنون الأدب|نهاية الأرب]]» [[نویری، احمد بن عبدالوهاب|نویری]]، توجه نکرده است<ref>ر.ک: همان، ص8</ref>‏.
وی، نام اصلی کتاب را «الثغر الباسم في صناعة الكاتب و الكاتم» دانسته است<ref>ر.ک: همان</ref>‏. او، از تحقیق دیگری از این اثر به سال 1988م، به قلم خلیل شحاده یاد کرده و مطالعه‌ای مقایسه‌ای بین تحقیقات خود و شحاده انجام داده است. او ملاحظات انتقادی خود را در این‌باره به دو بخش تقسیم کرده است: اول، مطالعه نسخه خطی توسط او و شیوه تحقیق وی؛ دوم، پیرامون شیوه تحقیق و جنبه‌های قصور نسبت به آن. محقق، معتقد است شحاده در مطالعه نسخه کتاب، آن را با مصادر پیش از آن، یعنی «التعريف» عمری و «التثقيف» ابن ناظر الجیش و «[[صبح الأعشی في صناعة الإنشاء|صبح الأعشی]]» [[قلقشندی، احمد بن علی|قلقشندی]] مقایسه کرده است، اما در کنار این مصادر به منابع مهم دیگری چون «[[الجوهر الثمين في سير الملوك و السلاطين|الجوهر الثمين]]» [[ابن دقماق، ابراهیم بن محمد|ابن دقماق]] و «المسالك و الممالك» عمری و «[[نهاية الأرب في فنون الأدب|نهاية الأرب]]» [[نویری، احمد بن عبدالوهاب|نویری]]، توجه نکرده است<ref>ر.ک: همان، ص8</ref>‏.  


در رابطه با بخش دوم نیز از جمله قصوراتش این است که به معرفی شخصیت‌‎های معروف و افرادی که گاه به سبب شهرت - مانند: خلفای راشدین - یا به جهت ذکر آن شخصیت‌ها در داخل کتاب – مانند: برخی از خلفای بنی‌امیه و بنی‌عباس - نیاز به معرفی ندارند، پرداخته و در مقابل برخی از شخصیت‌های غیر معروف، مانند: امراء و وزراء و غیر آنها را معرفی نکرده است<ref>ر.ک: همان، ص9</ref>‏. همچنین اماکن جغرافیایی و تاریخی فراوانی، به‌ویژه در مصر را معرفی ننموده است. دشوارتر آنکه از معرفی مسجد فکاهین و بازار شوایین غفلت کرده و این فراوان در اجزای نسخه اتفاق افتاده است<ref>ر.ک: همان، ص10</ref>‏.  
در رابطه با بخش دوم نیز از جمله قصوراتش این است که به معرفی شخصیت‌‎های معروف و افرادی که گاه به سبب شهرت - مانند: خلفای راشدین - یا به جهت ذکر آن شخصیت‌ها در داخل کتاب – مانند: برخی از خلفای بنی‌امیه و بنی‌عباس - نیاز به معرفی ندارند، پرداخته و در مقابل برخی از شخصیت‌های غیر معروف، مانند: امراء و وزراء و غیر آنها را معرفی نکرده است<ref>ر.ک: همان، ص9</ref>‏. همچنین اماکن جغرافیایی و تاریخی فراوانی، به‌ویژه در مصر را معرفی ننموده است. دشوارتر آنکه از معرفی مسجد فکاهین و بازار شوایین غفلت کرده و این فراوان در اجزای نسخه اتفاق افتاده است<ref>ر.ک: همان، ص10</ref>‏.  
خط ۶۰: خط ۶۰:
در بخش چهارم، وظایف دیوان و کاتب السر (نامه‌های محرمانه)، مانند: نوشتن نامه‌ها، توقیع‌ها، فرمان‌های حکومتی و دیگر کارهای دیوانی ذکر شده است<ref>ر.ک: همان، ص23-22</ref>‏.
در بخش چهارم، وظایف دیوان و کاتب السر (نامه‌های محرمانه)، مانند: نوشتن نامه‌ها، توقیع‌ها، فرمان‌های حکومتی و دیگر کارهای دیوانی ذکر شده است<ref>ر.ک: همان، ص23-22</ref>‏.


به علّت اینکه در‌ دیوان‌ انشا، اسـرار حکومت نگاشته می‌شود و کارکنان‌ آن از اسرار باخبرند،‌ بر رازداری‌ دبـیران‌ تأکید شده است. در مـورد بـقیه افراد دیوان نیز همین شرط را در‌ نظر‌ می‌گرفته‌اند و این به‌نوعی امور‌ محرمانه‌ و شاید‌ دفتر حراست یا‌ دفتر‌ حقوقی امروزی را در‌ این‌ دیوان نشان می‌دهد<ref>ر.ک: فقهی، عبدالحسین؛ قاسمی موسوی، سید اسماعیل، ص166</ref>‏.
به علّت اینکه در‌ دیوان‌ انشا، اسرار حکومت نگاشته می‌شود و کارکنان‌ آن از اسرار باخبرند،‌ بر رازداری‌ دبیران‌ تأکید شده است. در مورد بقیه افراد دیوان نیز همین شرط را در‌ نظر‌ می‌گرفته‌اند و این به‌نوعی امور‌ محرمانه‌ و شاید‌ دفتر حراست یا‌ دفتر‌ حقوقی امروزی را در‌ این‌ دیوان نشان می‌دهد<ref>ر.ک: فقهی، عبدالحسین؛ قاسمی موسوی، سید اسماعیل، ص166</ref>‏.


در بخش‌های پنجم، ششم و هفتم، صاحبان مشاغل مصر، شام و حجاز بررسی شده‌اند.  
در بخش‌های پنجم، ششم و هفتم، صاحبان مشاغل مصر، شام و حجاز بررسی شده‌اند.  
خط ۸۷: خط ۸۷:
#[[:noormags:912256|فقهی، عبدالحسین؛ قاسمی موسوی، سید اسماعیل، «بررسی مختصر ارکان دبیرخانه مرکزی دولت در عصر ممالیک بر اساس کتاب صبح الأعشی»، پایگاه مجلات تخصصی نور، مجله: ادب عربی، پاییز و زمستان 1388، شماره 1، صفحه 155 تا 178]].
#[[:noormags:912256|فقهی، عبدالحسین؛ قاسمی موسوی، سید اسماعیل، «بررسی مختصر ارکان دبیرخانه مرکزی دولت در عصر ممالیک بر اساس کتاب صبح الأعشی»، پایگاه مجلات تخصصی نور، مجله: ادب عربی، پاییز و زمستان 1388، شماره 1، صفحه 155 تا 178]].




== وابسته‌ها ==
== وابسته‌ها ==  


[[رده:کتاب‌شناسی]]
[[رده:کتاب‌شناسی]]