۱۴۸٬۱۷۳
ویرایش
جز
جایگزینی متن - ' '''' به '''''
جز (جایگزینی متن - ' ابو ' به ' ابو') |
Hbaghizadeh (بحث | مشارکتها) جز (جایگزینی متن - ' '''' به ''''') برچسبها: ویرایش همراه ویرایش از وبگاه همراه |
||
| (۳۰ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۶ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات کتاب | |||
| تصویر =NUR01999J1.jpg | |||
| عنوان =فتح القدیر | |||
| عنوانهای دیگر =الجامع بین فنی الروایه و الدرایه من علم التفسیر | |||
| پدیدآوران = | |||
[[شوکانی، محمد]] (نویسنده) | |||
| | | زبان =عربی | ||
| کد کنگره =BP 97/5 /ش9ف2 | |||
| موضوع = | |||
| | تفاسیر اهل سنت - قرن 13ق. | ||
|زبان | |||
|کد کنگره | |||
|موضوع | |||
تفاسیر ماثوره | تفاسیر ماثوره | ||
| ناشر = | |||
|ناشر | دار ابن کثير | ||
| مکان نشر =دمشق - سوریه | |||
| سال نشر = 1414 ق یا 1994 م | |||
|مکان نشر | |||
|سال نشر | |||
| کد اتوماسیون =AUTOMATIONCODE01999AUTOMATIONCODE | |||
| چاپ =1 | |||
| تعداد جلد =6 | |||
| کتابخانۀ دیجیتال نور =01999 | |||
| کد پدیدآور = | |||
| پس از = | |||
| پیش از = | |||
}} | |||
'''فتح القدير الجامع بين فنّي الرواية و الدراية من علم التفسير''' تأليف [[شوکانی، محمد|محمد بن على بن محمد شوكانى]] (متوفى 1250ق) تفسير كامل قرآن به زبان عربى و به روش روايى و اجتهادى (درايى) مىباشد كه در نوع خود كمنظير است. | '''فتح القدير الجامع بين فنّي الرواية و الدراية من علم التفسير''' تأليف [[شوکانی، محمد|محمد بن على بن محمد شوكانى]] (متوفى 1250ق) تفسير كامل قرآن به زبان عربى و به روش روايى و اجتهادى (درايى) مىباشد كه در نوع خود كمنظير است. | ||
شوكانى در مقدمه خود در تبيين انگيزه تأليف تفسير متذكر مىشود كه، چون تفسير جايگاه بالايى دارد و در بين علوم مختلف ممتاز است، و نيز مفسرين غالباً به دو گروه تقسيم شدهاند: عدهاى فقط روايت را در نظر گرفته و از بحثهاى ديگر اجتناب كردهاند و عدهاى نيز فقط بحثهاى آلى مانند لغت، معانى، بيان و... را مطرح نموده، روايات تفسيرى پيامبر(ص) و صحابه و تابعين را مدنظر نداشتهاند، هر كدام از اين دو گروه، كارى ناقص انجام دادهاند؛ بنا به ضرورت جمع بين اين دو شيوه، تصميم گرفتم تفسيرى تأليف نمايم <ref>ر.ك. مقدمه مؤلف، ص14</ref> | [[شوکانی، محمد|شوكانى]] در مقدمه خود در تبيين انگيزه تأليف تفسير متذكر مىشود كه، چون تفسير جايگاه بالايى دارد و در بين علوم مختلف ممتاز است، و نيز مفسرين غالباً به دو گروه تقسيم شدهاند: عدهاى فقط روايت را در نظر گرفته و از بحثهاى ديگر اجتناب كردهاند و عدهاى نيز فقط بحثهاى آلى مانند لغت، معانى، بيان و... را مطرح نموده، روايات تفسيرى پيامبر(ص) و صحابه و تابعين را مدنظر نداشتهاند، هر كدام از اين دو گروه، كارى ناقص انجام دادهاند؛ بنا به ضرورت جمع بين اين دو شيوه، تصميم گرفتم تفسيرى تأليف نمايم<ref>[https://www.noorlib.ir/view/fa/book/bookview/text/12476/1/14 ر.ك. مقدمه مؤلف، ص14]</ref> | ||
== روش تفسيرى == | == روش تفسيرى == | ||
| خط ۵۰: | خط ۳۴: | ||
مفسر در توضيح روش خود مىنويسد: «من در تفسير چند امر را انجام دادهام: 1-ترجيح بين تفاسير متعارض، 2-بيان معانى لغوى، اعرابى و بيانى، 3-نقل روايت تفسيرى از پيامبر(ص)، صحابه، تابعين، تابعين آنها و مفسرين معتبر». ايشان ادامه مىدهند كه: «برخى روايات ضعيف را به دو دليل آوردهام: 1-قرينه مقايسه بر تقويت آن وجود داشته باشد. 2-موافق معناى عربى باشد». | مفسر در توضيح روش خود مىنويسد: «من در تفسير چند امر را انجام دادهام: 1-ترجيح بين تفاسير متعارض، 2-بيان معانى لغوى، اعرابى و بيانى، 3-نقل روايت تفسيرى از پيامبر(ص)، صحابه، تابعين، تابعين آنها و مفسرين معتبر». ايشان ادامه مىدهند كه: «برخى روايات ضعيف را به دو دليل آوردهام: 1-قرينه مقايسه بر تقويت آن وجود داشته باشد. 2-موافق معناى عربى باشد». | ||
ايشان معتقد است تفسير «درالمنثور» [[سيوطى]] مشتمل بر غالب رواياتى است كه در تفاسير گذشتگان موجود است؛ كه شامل روايات تفسيرى پيامبر(ص)، تفسير صحابه و تابعين پس از آنهاست. شوكانى با حذف تكرارها و اتحادهاى لفظى (كه | ايشان معتقد است تفسير «درالمنثور» [[سيوطى]] مشتمل بر غالب رواياتى است كه در تفاسير گذشتگان موجود است؛ كه شامل روايات تفسيرى پيامبر(ص)، تفسير صحابه و تابعين پس از آنهاست. [[شوکانی، محمد|شوكانى]] با حذف تكرارها و اتحادهاى لفظى (كه با «مثله» يا «نحوه» مشخص شده است) مقدارى روايت از آنچه در تفاسير علماء روايت يافته يا در تصحيح، تحسين، تضعيف و جمع و ترجيح به آن رسيده، به آن اضافه كرده است. | ||
برخى اسانيد روايت را بهخاطر وجود آنها در كتب و منابع تفسيرى مانند طبرى، سيوطى، [[ابن کثیر، اسماعیل بن عمر|ابن كثير]]، قرطبى و... حذف نموده و در اين باب خواننده را به منبع اصلى رجوع مىدهد. | برخى اسانيد روايت را بهخاطر وجود آنها در كتب و منابع تفسيرى مانند طبرى، سيوطى، [[ابن کثیر، اسماعیل بن عمر|ابن كثير]]، قرطبى و... حذف نموده و در اين باب خواننده را به منبع اصلى رجوع مىدهد. | ||
تسلط شوكانى بر علوم مختلف مانند لغت، نحو، صرف، بلاغت، اصول فقه، توحيد، اسباب النزول، قصص، ناسخ و منسوخ، احاديث نبوى و فقه، از او مفسرى توانا ساخته و سبب شده جمع او بين روايت و درايت در تفسير بر محمد بن يحيى بن بهران كه قبل از او چنين كارى را تجربه كرده است، بهتر و مفيدتر و بسيطتر انجام گيرد. ايشان در مقدمه خود اشارهاى به فضل قرآن، فوايد معرفت به احكام آن، و آشنايى با سور مكى و مدنى دارد. | تسلط [[شوکانی، محمد|شوكانى]] بر علوم مختلف مانند لغت، نحو، صرف، بلاغت، اصول فقه، توحيد، اسباب النزول، قصص، ناسخ و منسوخ، احاديث نبوى و فقه، از او مفسرى توانا ساخته و سبب شده جمع او بين روايت و درايت در تفسير بر محمد بن يحيى بن بهران كه قبل از او چنين كارى را تجربه كرده است، بهتر و مفيدتر و بسيطتر انجام گيرد. ايشان در مقدمه خود اشارهاى به فضل قرآن، فوايد معرفت به احكام آن، و آشنايى با سور مكى و مدنى دارد. | ||
شيوه شوكانى چنين است كه در آغاز، آيات را ذكر مىكند و تفسيرى معقول از آن ارائه مىدهد. آنگاه به روايات تفسيرى گذشتگان مىپردازد. به تناسب بين آيات عنايت ندارد و آن را بىفايده دانسته و تكلفى دور از انصاف بر اساس رأى | شيوه [[شوکانی، محمد|شوكانى]] چنين است كه در آغاز، آيات را ذكر مىكند و تفسيرى معقول از آن ارائه مىدهد. آنگاه به روايات تفسيرى گذشتگان مىپردازد. به تناسب بين آيات عنايت ندارد و آن را بىفايده دانسته و تكلفى دور از انصاف بر اساس رأى شخصى، محسوب مىكند<ref>[https://www.noorlib.ir/view/fa/book/bookview/text/12476/1/85 متن كتاب، ج 1، ص 85 ذيل آيات 40 تا 42 بقره]</ref> | ||
اعتماد وى در لغت بيشتر به مبرّد، ابوعبيده و فرّاء است. كمتر به اختلاف قرائتها اشاره مىكند و در حدّ لزوم به آنها مىپردازد. ذيل آيات احكام، اختلاف آراى فقهى مذاهب را با ذكر دلايلشان يادآور مىشود و با آزادى نظر كامل و استنباط شخصى درباره آنها به داورى مىنشيند. اهتمام شوكانى بيشتر به نحاس، ابن عطيه دمشقى، ابن عطيه اندلسى، قرطبى، [[زمخشری، محمود بن عمر|زمخشرى]] و [[سيوطى]] بوده است. | اعتماد وى در لغت بيشتر به مبرّد، ابوعبيده و فرّاء است. كمتر به اختلاف قرائتها اشاره مىكند و در حدّ لزوم به آنها مىپردازد. ذيل آيات احكام، اختلاف آراى فقهى مذاهب را با ذكر دلايلشان يادآور مىشود و با آزادى نظر كامل و استنباط شخصى درباره آنها به داورى مىنشيند. اهتمام [[شوکانی، محمد|شوكانى]] بيشتر به نحاس، ابن عطيه دمشقى، ابن عطيه اندلسى، قرطبى، [[زمخشری، محمود بن عمر|زمخشرى]] و [[سيوطى]] بوده است. | ||
تفسير شوكانى بسيار متأثر از آراى اعتقادى اوست. چنانكه در هر كجا مناسبتى يافته به نكوهش تقليد و مقلدان پرداخته و معتقد است مقلّدان با تقليد از ديگران، كتاب خدا و سنّت رسولش را ترك مىكنند؛ مانند: ج 1، ص 193 ذيل آيه 170 سوره بقره. خصوصاً ذيل آيه 31 سوره توبه و آيه 28 سوره اعراف. | تفسير [[شوکانی، محمد|شوكانى]] بسيار متأثر از آراى اعتقادى اوست. چنانكه در هر كجا مناسبتى يافته به نكوهش تقليد و مقلدان پرداخته و معتقد است مقلّدان با تقليد از ديگران، كتاب خدا و سنّت رسولش را ترك مىكنند؛ مانند: ج 1، ص 193 ذيل آيه 170 سوره بقره. خصوصاً ذيل آيه 31 سوره توبه و آيه 28 سوره اعراف. | ||
شوكانى در تفسير خود با «توسل» به انبيا و اوليا سخت به معارضه برمىخيزد و معتقد است كه چنين توسلى روا نيست؛ مانند: آيه 49 سوره يونس و از آن روى كه در عقيده، سلفى است، متشابهات قرآن را بر ظاهر حمل مىكند و به تأويل و توجيه نمىپردازد؛ مانند «رؤيت خداوند در قيامت» ذيل آيه 55 سوره بقره، ج 1، ص 103 و نيز در مورد حيات شهدا ذيل آيه 169 سوره آل عمران و آيه 255 سوره بقره در معناى كرسى. | [[شوکانی، محمد|شوكانى]] در تفسير خود با «توسل» به انبيا و اوليا سخت به معارضه برمىخيزد و معتقد است كه چنين توسلى روا نيست؛ مانند: آيه 49 سوره يونس و از آن روى كه در عقيده، سلفى است، متشابهات قرآن را بر ظاهر حمل مىكند و به تأويل و توجيه نمىپردازد؛ مانند «رؤيت خداوند در قيامت» ذيل آيه 55 سوره بقره، ج 1، ص 103 و نيز در مورد حيات شهدا ذيل آيه 169 سوره آل عمران و آيه 255 سوره بقره در معناى كرسى. | ||
در ابتداى هر سوره نيز پس از ذكر نام آن به وجه تسميه اسامى سوره | در ابتداى هر سوره نيز پس از ذكر نام آن به وجه تسميه اسامى سوره مىپردازد، سپس بحث مكى و مدنى بودن آن را با استدلال بر هر ديدگاه متعرض گشته، اسباب نزول آن را بيان مىدارد. | ||
فضل سورهها را با نقل رواياتى از | فضل سورهها را با نقل رواياتى از بخارى، احمد، ابوداود و نسايى بازگو مىكند. ايشان در برخى موارد بعد از نقل روايت به تحليل آن پرداخته از تفاسيرى نظير طبرى مطالبى نقل مىنمايد. | ||
در اسناد روايت نيز دقت داشته معمولاً به ضعف يا حسن سند، اشاره دارد. در قرائت نيز سعى دارد، ريشه قرائت را كه به كدام لغت است، بازگو كند؛ مانند: ج 1، ص 28 آيه ''' «اهدنا الصراط المستقيم» '''. | در اسناد روايت نيز دقت داشته معمولاً به ضعف يا حسن سند، اشاره دارد. در قرائت نيز سعى دارد، ريشه قرائت را كه به كدام لغت است، بازگو كند؛ مانند: ج 1، ص 28 آيه''' «اهدنا الصراط المستقيم»'''. | ||
در بحثهاى فقهى ذيل آيات الاحكام، معمولاً ناسخ و منسوخ آنها را نيز مشخص مىكند؛ مانند: ج 1، ص 298 ذيل آيه 240 تا 242 سوره بقره. | در بحثهاى فقهى ذيل آيات الاحكام، معمولاً ناسخ و منسوخ آنها را نيز مشخص مىكند؛ مانند: ج 1، ص 298 ذيل آيه 240 تا 242 سوره بقره. | ||
شوكانى از آنجايى كه شيعه زيدى است، از كنار آياتى كه در شأن حضرت على(ع) نازل شده بهراحتى نمىگذرد و نسبت به رواياتى كه آن آيات را در شأن حضرت تفسير مىكند، روش كتمان را پيش نمىگيرد و با اينكه در تفسير برخى آيات به شكل عام معنا مىكند اما با ذكر روايت، مراد اصلى آيه را تبيين مىنمايد؛ مانند: آيه 55 و 67 سوره مائده. البته [[ذهبى]] در التفسير و المفسرون، ج 2، ص 288، اين امر را در نقد شوكانى ذكر مىكند، اما غافل از اينكه شوكانى خود علت نقل چنين رواياتى را (بر فرض قبول كلام [[ذهبى]]) بيان مىدارد. | [[شوکانی، محمد|شوكانى]] از آنجايى كه شيعه زيدى است، از كنار آياتى كه در شأن [[علی بن ابیطالب(ع)، امام اول|حضرت على(ع)]] نازل شده بهراحتى نمىگذرد و نسبت به رواياتى كه آن آيات را در شأن حضرت تفسير مىكند، روش كتمان را پيش نمىگيرد و با اينكه در تفسير برخى آيات به شكل عام معنا مىكند اما با ذكر روايت، مراد اصلى آيه را تبيين مىنمايد؛ مانند: آيه 55 و 67 سوره مائده. البته [[ذهبى]] در التفسير و المفسرون، ج 2، ص 288، اين امر را در نقد [[شوکانی، محمد|شوكانى]] ذكر مىكند، اما غافل از اينكه [[شوکانی، محمد|شوكانى]] خود علت نقل چنين رواياتى را (بر فرض قبول كلام [[ذهبى]]) بيان مىدارد. | ||
شوكانى در برخى مسائل نيز رأيى مستقل از اهل سنت و معتزله بيان مىدارد و بيشتر مىنماياند كه با آزادى فكرى، آراء خود را انتخاب نموده است؛ مانند: بحث «خلق قرآن» ذيل آيه 2 سوره انبياء. | [[شوکانی، محمد|شوكانى]] در برخى مسائل نيز رأيى مستقل از اهل سنت و معتزله بيان مىدارد و بيشتر مىنماياند كه با آزادى فكرى، آراء خود را انتخاب نموده است؛ مانند: بحث «خلق قرآن» ذيل آيه 2 سوره انبياء. | ||
== نسخه شناسى == | == نسخه شناسى == | ||
| خط ۸۱: | خط ۶۵: | ||
اين تفسير بارها در قاهره و بيروت به چاپ رسيده است؛ از جمله در سال 1349ق در قاهره با 5 مجلد و در بيروت توسط دار المعرفة، دار احياء التراث العربى به شيوه افست تجديد چاپ شده است. چاپ ديگرى در قاهره، توسط دار الحديث به سال 1413ق در 6 جلد در قطع وزيرى با تصحيح و استخراج احاديث و تهيه فهرست به اهتمام ابوحفص سيد بن ابراهيم انجام گرفته است. | اين تفسير بارها در قاهره و بيروت به چاپ رسيده است؛ از جمله در سال 1349ق در قاهره با 5 مجلد و در بيروت توسط دار المعرفة، دار احياء التراث العربى به شيوه افست تجديد چاپ شده است. چاپ ديگرى در قاهره، توسط دار الحديث به سال 1413ق در 6 جلد در قطع وزيرى با تصحيح و استخراج احاديث و تهيه فهرست به اهتمام ابوحفص سيد بن ابراهيم انجام گرفته است. | ||
نسخه حاضر توسط دار [[ابن کثیر، اسماعیل بن عمر|ابن كثير]] و دار الكلم الطيب به شكل مشترك در بيروت و دمشق در 6 مجلد (5 مجلد آن تفسير و يك جلد فهرستهاى گوناگون)، چاپ اول خود را در سال 1414ق1994/م در قطع | نسخه حاضر توسط دار [[ابن کثیر، اسماعیل بن عمر|ابن كثير]] و دار الكلم الطيب به شكل مشترك در بيروت و دمشق در 6 مجلد (5 مجلد آن تفسير و يك جلد فهرستهاى گوناگون)، چاپ اول خود را در سال 1414ق1994/م در قطع وزيرى، عرضه نموده است. تحقيق اين نسخه توسط دفتر تحقيق علمى دار [[ابن کثیر، اسماعیل بن عمر|ابن كثير]] و دار الكلم الطيب انجام گرفته است. مقدمه تحقيق شامل شرح حال مفسر، كتب و تأليفات وى و بيان روش تفسيرى اوست. مؤلف نيز ضمن مقدمهاى روش خود را ضمن بيان فضل قرآن و تفسير و شيوههاى مفسرين، توضيح داده است. پاورقى اين نسخه محدود به آدرس آيات و معناى برخى كلمات مشكل است. فهرست مطالب به ترتيب تفسير آيات در پايان هر جلد راهنماى محققین مىباشد. | ||
برخى تحقيقات انجام شده درباره شوكانى و تفسيرش عبارتند از: | برخى تحقيقات انجام شده درباره شوكانى و تفسيرش عبارتند از: | ||
| خط ۹۵: | خط ۷۹: | ||
==وابستهها== | ==وابستهها== | ||
{{وابستهها}} | |||
[[رده:کتابشناسی]] | [[رده:کتابشناسی]] | ||
[[رده:اسلام، عرفان، غیره]] | [[رده:اسلام، عرفان، غیره]] | ||
[[رده:تفسیر]] | [[رده:تفسیر]] | ||
[[رده:متون تفاسیر]] | [[رده:متون تفاسیر]] | ||