جامع الأفكار و ناقد الأنظار: تفاوت میان نسخه‌ها

| عنوان =جامع الافکار و ناقد الانظار

[[نراقی، مهدی بن ابی‌ذر]] (نويسنده)

| کد اتوماسیون =AUTOMATIONCODE3669AUTOMATIONCODE

| تعداد جلد =2

'''جامع الافكار و ناقد الانظار'''، مفصل‌ترين و كامل‌ترين كتاب نراقى است كه دربارۀ توحيد نوشته شده است. نراقى اين كتاب را در سال 1193ق؛ يعنى در اوج اقتدار علمى و توان نويسندگى خود نگاشته است، از اين‌رو آراء حكماء و متكلمين متقدم؛ همچون [[فارابی، محمد بن محمد|فارابى]]، شيخ و [[بهمنیار بن مرزبان|بهمنيار]]، [[سهروردی، یحیی بن حبش|شيخ اشراق]]، خواجۀ طوسى، [[قوشچی، علی بن محمد|قوشجى]]، خضرى و نسفى را مورد نقد و بررسى قرار داده است.

فصل اول: در اين فصل قدرت الهى ثابت و آراء متكلمين و حكماء مورد بحث و بررسى واقع شده است. مؤلف ذيل همين بحث يكى از مسائل مهم كلامى؛ يعنى حدوث عالم را نيز مطرح و آراء مختلف را در اين مورد به تفصيل ذكر و بررسى مى‌كند، همچنين از كيفيت ربط حادث به قديم كه يكى از مباحث دقيق كلامى و حكمى است، بحث مى‌كند.

بحث دوم در كيفيت علم حق تعالى به اشياء مى‌باشد. از آن جا كه اين بحث يكى از قديمى‌ترين بحث‌هاى الهيات است، مؤلف آراء تمام حكماء را به ترتيب از افلاطون، فرفوريوس، تالس و...تا حكماء و متكلمين اسلامى؛ همچون شيخ، [[بهمنیار بن مرزبان|بهمنيار]]، اشاعره، معتزله و... بيان كرده و ايرادات سخن آنها را روشن نموده و در نهايت نظر خود را در كيفيت علم حق تعالى به اشياء بيان مى‌كند.

فصل ششم: اثبات كلام حضرت حق نزد اديان و مذاهب مختلف. از قديم الايام در مورد حقيقت كلام و تكلم حضرت حق بحث بوده و هر كس تكلم الهى را به نحوى تاويل مى‌كرده است. مؤلف در اين فصل، آراء و تاويلات مختلف را در اين زمينه بيان و آنها را مورد نقد و بررسى قرار مى‌دهد. مؤلف در ادامه از قرآن و حقيقت وحى الهى و كيفيت كلام الهى بودن قرآن بحث مى‌كند.

فصل اول: نفى تركيب از حضرت حق تعالى. مؤلف در اين فصل طى سه بحث تركيب حضرت حق از وجود و ماهيت، تركيب از ذات و صفات و تركيب از اجزاء خارجيه و عقليه را نفى مى‌كند و با براهين متعدد توحيد حضرت بارى تعالى را اثبات مى‌كند.

فصل دوم: نفى شريك از حضرت حق جل جلاله. در اين فصل براهين وحدت واجب‌الوجود را بيان كرده و به شبهات آن جواب مى‌دهد.

به طورى كه 330 صفحه از كتاب تنها به بحث قدرت اختصاص يافته است و 350 صفحۀ آن به بحث علم پرداخته است. اين دو بحث به تنهايى حدود 60 درصد از حجم كتاب را دربر گرفته و از بقيۀ صفات ثبوتيه و صفات سلبيه تنها در 250 صفحه بحث شده است. شايد اين ناهمگونى معلول مصائبى است كه مؤلف به آنها گرفتار شده است و در خاتمه به آنها اشاره مى‌كند «و قد وقع اتمامه فى اول يوم من شهر الربيع‌الاول من شهور سنة 1193 من الهجرة المباركة النبوية و قد كان ذلك عند تراكم الهموم و الاحزان و تفاقم الغموم و الاشجان و فرط الملال و ضيق البال من هجوم المصائب و المحن و تواتر النوائب و الفتن...»[1]

2-برهانى بودن شيوۀ نراقى: مؤلف در اكثر مباحث و موضوعات براى اثبات مطالب به برهان استناد نموده است. او بيش از همۀ روش‌هاى فلسفى به روش مشاء تمايل دارد و از [[ابن‌سینا، حسین بن عبدالله|شيخ الرئيس]] و پيروان او مطالب بيشترى نقل مى‌كند و از آنها با القابى فاخر ياد مى‌نمايد.