۴۲۵٬۲۲۵
ویرایش
جز
جایگزینی متن - 'رده:فیلسوفان، آ–ی' به 'رده:کتابهای فیلسوفان، آ–ی'
جز (جایگزینی متن - 'هل' به 'هل') |
جز (جایگزینی متن - 'رده:فیلسوفان، آ–ی' به 'رده:کتابهای فیلسوفان، آ–ی') برچسبها: ویرایش همراه ویرایش از وبگاه همراه |
||
| (۱۰ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱۱: | خط ۱۱: | ||
| زبان =فارسی | | زبان =فارسی | ||
| کد کنگره =BBR 1166 /ص9 | | کد کنگره =BBR 1166 /ص9 | ||
| موضوع =فلسفه | | موضوع =فلسفه اسلامى - متون قدیمی تا قرن 14 | ||
مشاغل - متون قدیمی تا قرن 14 | مشاغل - متون قدیمی تا قرن 14 | ||
| خط ۱۹: | خط ۱۹: | ||
کسب و کار - متون قدیمی تا قرن 14 | کسب و کار - متون قدیمی تا قرن 14 | ||
| ناشر =بوستان کتاب قم (انتشارات دفتر تبليغات | | ناشر =بوستان کتاب قم (انتشارات دفتر تبليغات اسلامى حوزه علميه قم) | ||
| مکان نشر =ايران - قم | | مکان نشر =ايران - قم | ||
| خط ۲۸: | خط ۲۸: | ||
| شابک =978-964-548-936-4 | | شابک =978-964-548-936-4 | ||
| تعداد جلد =1 | | تعداد جلد =1 | ||
| کتابخانۀ دیجیتال نور = | | کتابخانۀ دیجیتال نور =13925 | ||
| کتابخوان همراه نور =13925 | |||
| کد پدیدآور =05907 | | کد پدیدآور =05907 | ||
| پس از = | | پس از = | ||
| خط ۴۰: | خط ۴۱: | ||
==گزارش محتوا== | ==گزارش محتوا== | ||
از میان نثرهاى علمى دوره صفویه آنچه مربوط به نشر دعوت و بیان اصول عقاید شیعه است بسیار ساده و عوام فهم و کاملاً زیر (تحت) تأثیر صرف و نحو عربى است. در کنار این نوع نثر علمى، کتبى هم دیده میشود که شیوه علمى و قدیم و سبک موجز و پخته و | از میان نثرهاى علمى دوره صفویه آنچه مربوط به نشر دعوت و بیان اصول عقاید شیعه است بسیار ساده و عوام فهم و کاملاً زیر (تحت) تأثیر صرف و نحو عربى است. در کنار این نوع نثر علمى، کتبى هم دیده میشود که شیوه علمى و قدیم و سبک موجز و پخته و عبارتپردازى درست فارسى و استعمال فعلهاى قدیم هریک بهجای خود تحریر شده است که کتاب رساله الصناعیه [[میرفندرسکی، ابوالقاسم|ابوالقاسم میرفندرسکی]] از این نوع است که تا اندازهاى به شیوه بابا افضل نوشته شده است. کتابهایى که به نثر علمى نوشته میشوند، معمولاً از صنایع لفظى چون موازنه، سجع و مترادفات خالى است. در مجموع کتب علمى از نظر محدودیت در موضوع بحث، ناگزیر جز به اصطلاحات نمىتوانند توجه کنند و معمولاً سادگى و روانى را در پیش مىگیرند. رساله صناعیه هم از این مسئله مستثنا نیست؛ ولى بهگونهای نثر علمى دورههاى پیشین را به ذهن میآورد.<ref>ر.ک: همان، ص55</ref> | ||
برخی | برخی ویژگیهاى نثر رساله صناعیه عبارت است از: | ||
# بارزترین ویژگى نثر این رساله کوتاهى جملات است. | # بارزترین ویژگى نثر این رساله کوتاهى جملات است. | ||
# جابهجایى ارکان دستورى جمله معمولاً فعلها در جاى اصلى خود نیامدهاند و این شاید به دلیل تأثیرى باشد که از عربى پذیرفته است. | # جابهجایى ارکان دستورى جمله معمولاً فعلها در جاى اصلى خود نیامدهاند و این شاید به دلیل تأثیرى باشد که از عربى پذیرفته است. | ||
| خط ۵۱: | خط ۵۲: | ||
# بارها از واژه «اند» استفاده مىکند تا عددى را با ابهام بیان کند. | # بارها از واژه «اند» استفاده مىکند تا عددى را با ابهام بیان کند. | ||
# به کار بردن علامت جمع «ات». | # به کار بردن علامت جمع «ات». | ||
# به کار بردن واژه قدیمى «اندر» بهجای حرف اضافه «در» که | # به کار بردن واژه قدیمى «اندر» بهجای حرف اضافه «در» که بهنوعی باعث شده نثر رساله به متون کهن نزدیک شود. | ||
# کاربرد شکل قدیمى سوم که بهصورت سیم آمده است که از نشانههاى نثر متون کهن است. | # کاربرد شکل قدیمى سوم که بهصورت سیم آمده است که از نشانههاى نثر متون کهن است. | ||
# به کار بردن یک متمم با دو حرف اضافه که باز هم از | # به کار بردن یک متمم با دو حرف اضافه که باز هم از ویژگیهاى نثرهاى قدیمى است. | ||
# حذف فعل به قرینه لفظى. | # حذف فعل به قرینه لفظى. | ||
# به کار بردن نشانه «را» در معناى «براى». | # به کار بردن نشانه «را» در معناى «براى». | ||
| خط ۶۴: | خط ۶۵: | ||
او صناعت را اینگونه بازمیشناساند: صناعت همان پیشه است و پیشه، توانایى است که با فکر و اندیشه درست در موضوع تأثیر راسخ گذارد و موضوع هم به اقتضاى غرض و غایتى که در آن است، آن تأثیر را مىپذیرد. [[میرفندرسکی، ابوالقاسم|میرفندرسکی]] در تعریف خود تلاش مىکند با بهرهگیرى از روش تحلیلى، زوایاى گوناگون مسئله را بررسى کند: نخست هریک از واژهها را واشکافى مىکند و پس از تبیین واژگانى و آوردن اصل تعریف دوباره به تحلیل تعریف مىپردازد. بدین معنا که در گزینش تکتک واژهها انگیزهاى خاص نهان است. با توجه به آنچه وى در تعریف پیشه گفته است، در پیشه سه پایه بنیادى وجود دارد: 1-موضوع؛ همان چیزى که تأثیر مىپذیرد. 2-ذات؛ تأثیرپذیرى به اقتضاى هویت و غایتى است که در ذات آن چیز نهفته است. 3-فاعل-تأثیرگذار؛ همان چیزى که تأثیرگذارى از آن است.<ref>همان، ص58-59</ref> | او صناعت را اینگونه بازمیشناساند: صناعت همان پیشه است و پیشه، توانایى است که با فکر و اندیشه درست در موضوع تأثیر راسخ گذارد و موضوع هم به اقتضاى غرض و غایتى که در آن است، آن تأثیر را مىپذیرد. [[میرفندرسکی، ابوالقاسم|میرفندرسکی]] در تعریف خود تلاش مىکند با بهرهگیرى از روش تحلیلى، زوایاى گوناگون مسئله را بررسى کند: نخست هریک از واژهها را واشکافى مىکند و پس از تبیین واژگانى و آوردن اصل تعریف دوباره به تحلیل تعریف مىپردازد. بدین معنا که در گزینش تکتک واژهها انگیزهاى خاص نهان است. با توجه به آنچه وى در تعریف پیشه گفته است، در پیشه سه پایه بنیادى وجود دارد: 1-موضوع؛ همان چیزى که تأثیر مىپذیرد. 2-ذات؛ تأثیرپذیرى به اقتضاى هویت و غایتى است که در ذات آن چیز نهفته است. 3-فاعل-تأثیرگذار؛ همان چیزى که تأثیرگذارى از آن است.<ref>همان، ص58-59</ref> | ||
[[میرفندرسکی، ابوالقاسم|میر]] با اشاره به آیه قرآن: «قَالَ رَبُّنَا الَّذِي أَعْطَى کُلَّ شَيْءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدَى» ﴿طه، 50﴾، اینگونه نتیجه مىگیرد که هر پدیدهاى در آفرینش داراى دو گونه کمال است: 1-کمال در آفرینش؛ 2-کمال در جنبش و خیزش. خداوند کمالى را که شایسته هر پدیدهاى است در همان آغاز آفرینش، به همه پدیدهها بخشید؛ و کمال دیگرى نیز به پدیدهها داده شد و آن چیزى است که پدیدهها با جنبش و خیزش مىکوشند تا بدان دست یابند و به سخن آشکارتر رهنمون گردند. رهنمونى پدیدهها و به بار نشستن کمال دوم، خود بر سه گونه است: 1-طبیعت؛ 2-حس؛ 3-عقل. وى هیچیک از این سه خاستگاه کمال دومى را تعریف نمىکند؛ بلکه به | [[میرفندرسکی، ابوالقاسم|میر]] با اشاره به آیه قرآن: «قَالَ رَبُّنَا الَّذِي أَعْطَى کُلَّ شَيْءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدَى» ﴿طه، 50﴾، اینگونه نتیجه مىگیرد که هر پدیدهاى در آفرینش داراى دو گونه کمال است: 1-کمال در آفرینش؛ 2-کمال در جنبش و خیزش. خداوند کمالى را که شایسته هر پدیدهاى است در همان آغاز آفرینش، به همه پدیدهها بخشید؛ و کمال دیگرى نیز به پدیدهها داده شد و آن چیزى است که پدیدهها با جنبش و خیزش مىکوشند تا بدان دست یابند و به سخن آشکارتر رهنمون گردند. رهنمونى پدیدهها و به بار نشستن کمال دوم، خود بر سه گونه است: 1-طبیعت؛ 2-حس؛ 3-عقل. وى هیچیک از این سه خاستگاه کمال دومى را تعریف نمىکند؛ بلکه به تعریفهاى پیشینیان بسنده کرده و از آن درمىگذرد. سپس مىگوید: بخشى از پدیدهها تنها برخوردار از رهنمونى طبیعى هستند و آن گیاهانند. بخشى از پدیدهها، افزون بر طبیعت خود، برخوردار از حساند و آن جانورانند. بخشى از پدیدهها، افزون بر طبیعت خود و حس، از نیروى عقل نیز برخوردارند و آن انسان است. | ||
خاصیت یا کارکرد عقل در گام نخست آن نیست که به امر جزئى و ریز بپردازد؛ بلکه عقل در پى آن است که: نخست تمامى هستى را انسجام بخشد و به سامان کند. در گام دوم آن است که امور انسانها را به سامان کند. در گام سوم آن است که امور شخص و فرد انسان را به سامان کند... بر خلاف برخى که کلى را امرى موجود و جداى از افراد خود مىپندارند، به نظر مىرسد [[میرفندرسکی، ابوالقاسم|میرفندرسکی]] بر این باور است که کلى در ضمن افراد و مصادیق خود فقط مىتواند تحقق بیابد... او ما را توجه مىدهد که هدف و غرض سوم عقل، هدف و غرض نخست طبیعت و حس است. حس و طبیعت در گیاهان، جانداران و انسان، براى این است که به سود و زیانهاى فردى و شخصى آنها بپردازد؛ همان کارى که عقل در مرحله سوم بدانها خواهد پرداخت و زنهار مىدهد که عقل غرض سوم را جایگزین غرض نخست خود سازد؛ بهجای پرداختن به امور جهانى، در پى سود شخصى و فردى باشد. | خاصیت یا کارکرد عقل در گام نخست آن نیست که به امر جزئى و ریز بپردازد؛ بلکه عقل در پى آن است که: نخست تمامى هستى را انسجام بخشد و به سامان کند. در گام دوم آن است که امور انسانها را به سامان کند. در گام سوم آن است که امور شخص و فرد انسان را به سامان کند... بر خلاف برخى که کلى را امرى موجود و جداى از افراد خود مىپندارند، به نظر مىرسد [[میرفندرسکی، ابوالقاسم|میرفندرسکی]] بر این باور است که کلى در ضمن افراد و مصادیق خود فقط مىتواند تحقق بیابد... او ما را توجه مىدهد که هدف و غرض سوم عقل، هدف و غرض نخست طبیعت و حس است. حس و طبیعت در گیاهان، جانداران و انسان، براى این است که به سود و زیانهاى فردى و شخصى آنها بپردازد؛ همان کارى که عقل در مرحله سوم بدانها خواهد پرداخت و زنهار مىدهد که عقل غرض سوم را جایگزین غرض نخست خود سازد؛ بهجای پرداختن به امور جهانى، در پى سود شخصى و فردى باشد. | ||
نکته دیگرى که [[میرفندرسکی، ابوالقاسم|میرفندرسکی]] در همین باب بدان مىپردازد، رابطه نظام کل با افراد و اجزاست. او بر این باور است که نظام کل در ضمن افراد و اشخاص و اجزاى خود تحقق مىیابد؛ زیرا پوشیدن، نوشیدن، خوردن و سرپناه، نیاز فراگیر همگان است و هرکس براى برطرف کردن نیاز خود مىکوشد. هیچکس نمىتواند بهتنهایی، تمامى نیازهایش را برطرف سازد؛ بلکه هرکس را یارانى بایسته است تا بهگونهای نیازى از وى را پاسخ بگویند... در نظام اجتماعى هرکس که بخواهد زنده بماند و به زندگى خود ادامه دهد بایسته است که حال نظام کل را رعایت کند و نظام کل هم بدون افراد و اشخاص پایدارى نخواهد داشت. میر براى اثبات این مدعاى خود-نیاز کل به اجزاى خود و اجزاء به کل-از دو برهان انّى-حسى-و لمّى-عقلى-بهره مىگیرد. به دیگر بیان سودمندى و بایستگى پیشهها را از دو راه: حس-برهان انّى-و عقل-برهان لمّى- به اثبات مىرساند. انگیزهاى که وى را واداشته تا بیشتر به گفتوگو در سودمندى پیشهها بپردازد، این است که آشکارا بگوید: هرکس داراى | نکته دیگرى که [[میرفندرسکی، ابوالقاسم|میرفندرسکی]] در همین باب بدان مىپردازد، رابطه نظام کل با افراد و اجزاست. او بر این باور است که نظام کل در ضمن افراد و اشخاص و اجزاى خود تحقق مىیابد؛ زیرا پوشیدن، نوشیدن، خوردن و سرپناه، نیاز فراگیر همگان است و هرکس براى برطرف کردن نیاز خود مىکوشد. هیچکس نمىتواند بهتنهایی، تمامى نیازهایش را برطرف سازد؛ بلکه هرکس را یارانى بایسته است تا بهگونهای نیازى از وى را پاسخ بگویند... در نظام اجتماعى هرکس که بخواهد زنده بماند و به زندگى خود ادامه دهد بایسته است که حال نظام کل را رعایت کند و نظام کل هم بدون افراد و اشخاص پایدارى نخواهد داشت. میر براى اثبات این مدعاى خود-نیاز کل به اجزاى خود و اجزاء به کل-از دو برهان انّى-حسى-و لمّى-عقلى-بهره مىگیرد. به دیگر بیان سودمندى و بایستگى پیشهها را از دو راه: حس-برهان انّى-و عقل-برهان لمّى- به اثبات مىرساند. انگیزهاى که وى را واداشته تا بیشتر به گفتوگو در سودمندى پیشهها بپردازد، این است که آشکارا بگوید: هرکس داراى تواناییهاى ویژهاى است. بایسته است که حرفه و پیشه خاصى را هرکس فرابگیرد و بدان همت ورزد. | ||
پیشهها در سودمندى دگرگونهاند و نیز در هدفمندی هم چندگونهاند. هرکس بکوشد تا پیشهاى فراگیرد که در آن سود بیشتر و ارزش بالاترى است. میر در رساله صناعیه خود مىخواهد توانمندیهای بشر را به فعلیت درآورد و کسان جامعه را به سمتوسوی بالا و والایى از مهارتها و پیشهها بکشاند. بدینجهت تلاش مىکند تا دستهبندى و ردهبندى ارزشى ارایه کند و بنمایاند که هرکس در لایههاى گوناگون جامعه، در کجا جا گرفته است، چون حرفهها، از جهت توان (قوّه) بىنهایتند؛ ولى آنچه به فعلیت رسیده به شمار درآمدهاند. هرکس خود مىداند که به اقتضاى پیشهاى که دارد در چه جایگاهى قرار گرفته است و حال آنکه مىتواند به فراگیرى حرفهاى دیگر، جایگاه خود را بالاتر و یا پستتر برد. گرچه او بر این باور است که پیشههایى چون پیامبرى و پیشوایى همگانى نیست، بلکه از آن برگزیدگان خداوندگار است؛ ولى پیشههاى دیگر، راه براى فراگیرى آن بر همگان گشوده است. | پیشهها در سودمندى دگرگونهاند و نیز در هدفمندی هم چندگونهاند. هرکس بکوشد تا پیشهاى فراگیرد که در آن سود بیشتر و ارزش بالاترى است. میر در رساله صناعیه خود مىخواهد توانمندیهای بشر را به فعلیت درآورد و کسان جامعه را به سمتوسوی بالا و والایى از مهارتها و پیشهها بکشاند. بدینجهت تلاش مىکند تا دستهبندى و ردهبندى ارزشى ارایه کند و بنمایاند که هرکس در لایههاى گوناگون جامعه، در کجا جا گرفته است، چون حرفهها، از جهت توان (قوّه) بىنهایتند؛ ولى آنچه به فعلیت رسیده به شمار درآمدهاند. هرکس خود مىداند که به اقتضاى پیشهاى که دارد در چه جایگاهى قرار گرفته است و حال آنکه مىتواند به فراگیرى حرفهاى دیگر، جایگاه خود را بالاتر و یا پستتر برد. گرچه او بر این باور است که پیشههایى چون پیامبرى و پیشوایى همگانى نیست، بلکه از آن برگزیدگان خداوندگار است؛ ولى پیشههاى دیگر، راه براى فراگیرى آن بر همگان گشوده است. | ||
| خط ۸۲: | خط ۸۳: | ||
==پانویس== | ==پانویس== | ||
<references /> | <references/> | ||
== | ==منابع مقاله== | ||
پیشگفتار کتاب. | پیشگفتار کتاب. | ||
== وابستهها == | ==وابستهها== | ||
{{وابستهها}} | |||
[[رده:کتابشناسی]] | [[رده:کتابشناسی]] | ||
| خط ۹۷: | خط ۹۹: | ||
[[رده:عصر تجديد حيات فلسفه اسلامی، قرن یازدهم]] | [[رده:عصر تجديد حيات فلسفه اسلامی، قرن یازدهم]] | ||
[[رده:فیلسوفان، آ–ی | [[رده:کتابهای فیلسوفان، آ–ی]] | ||