۴۲۵٬۲۲۵
ویرایش
جز
جایگزینی متن - 'با' به 'با'
جز (جایگزینی متن - 'هج' به 'هج') |
جز (جایگزینی متن - 'با' به 'با') |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات کتاب | {{جعبه اطلاعات کتاب | ||
| تصویر =NUR17687J1.jpg | | تصویر =NUR17687J1.jpg | ||
| عنوان = | | عنوان =كعبالأحبار و أثره في التفسير | ||
| عنوانهای دیگر =کعب الاحبار و أثره في التفسير | | عنوانهای دیگر =کعب الاحبار و أثره في التفسير | ||
| پدیدآوران = | | پدیدآوران = | ||
| خط ۲۵: | خط ۲۵: | ||
}} | }} | ||
''' | '''كعبالأحبار و أثره في التفسير'''، اثر [[الياس، خليل اسماعيل|خلیل اسماعیل الیاس]]، کتابی است در موضوع احادیث تفسیری. نویسنده در این اثر، روایاتی را که از کعب بن ماتع حمیری یمانی (متوفی 32 یا 34ق) درباره تفسیر آیات قرآن نقل شده، گردآوری نموده است. وی در این اثر مدعی است که «کعبالاحبار»، از بزرگان صحابه بشمار میرود و از جعل روایت بهدور بوده است؛ لذا به معرفی «کعبالاحبار» و توضیح اسرائیلیات نیز پرداخته است. | ||
اسرائیلیات، مفهوم گسترده و فراگیری است که شامل تمام داستانهای خرافی، افسانههای اساطیر و روایات مجعول و ساختگی میشود که از آیین یهود و دیگر ادیان به منابع اسلامی راه یافته است. دهه دوم بعد از رحلت رسول گرامی اسلام(ص)، عصر رواج اسطورهها، افسانهها و اسرائیلیات است. در نظر شیعه، | اسرائیلیات، مفهوم گسترده و فراگیری است که شامل تمام داستانهای خرافی، افسانههای اساطیر و روایات مجعول و ساختگی میشود که از آیین یهود و دیگر ادیان به منابع اسلامی راه یافته است. دهه دوم بعد از رحلت رسول گرامی اسلام(ص)، عصر رواج اسطورهها، افسانهها و اسرائیلیات است. در نظر شیعه، «کعبالاحبار» از جمله افرادی است که در راهیابی روایات اسرائیلی به منابع دینی نقش بسزایی داشته است<ref>ر.ک: رحیمی، سیده وحیده؛ یوسفی، سحر، ص90</ref>. | ||
==ساختار== | ==ساختار== | ||
| خط ۳۵: | خط ۳۵: | ||
[[الياس، خليل اسماعيل|خلیل اسماعیل الیاس]]، در مقدمه، انگیزه نگارش خود را بههمراه سیر مباحث کتاب مطرح نموده است. | [[الياس، خليل اسماعيل|خلیل اسماعیل الیاس]]، در مقدمه، انگیزه نگارش خود را بههمراه سیر مباحث کتاب مطرح نموده است. | ||
فصل اول، به معرفی عصر | فصل اول، به معرفی عصر «کعبالاحبار» اختصاص یافته است. این فصل متضمن دو مبحث است: در مبحث اول، آن روزگار از منظر سیاسی، دینی و اقتصادی طی سه مطلب مورد بررسی قرار گرفته است. در مبحث دوم، شرح زندگی «کعبالاحبار» طی پنج مطلب آمده است. | ||
نویسنده در مطلب سوم و چهارم این فصل، به زمان و چگونگی مسلمان شدن | نویسنده در مطلب سوم و چهارم این فصل، به زمان و چگونگی مسلمان شدن «کعبالاحبار» اشاره کرده و گفته: ایشان در زمان پیامبر و به دست حضرت علی(ع)، به دلیل اینکه صفات پیامبر را مطابق با آنچه در کتب و آثار خویش دیده، به دین اسلام گرویده است.<ref>[https://www.noorlib.ir/View/fa/Book/BookView/Image/24148/1/8 ر.ک: مقدمه، ص8]</ref><ref>[https://www.noorlib.ir/View/fa/Book/BookView/Image/24148/1/9 ر.ک: مقدمه، ص9]</ref> | ||
در مطلب آخر نیز به شرکت ایشان در جنگ و فتح بیتالمقدس در زمان خلیفه دوم و همراهی ایشان با معاویه در زمان خلافت خلیفه سوم اشاره کرده است<ref>ر.ک: همان، ص9</ref>. | در مطلب آخر نیز به شرکت ایشان در جنگ و فتح بیتالمقدس در زمان خلیفه دوم و همراهی ایشان با معاویه در زمان خلافت خلیفه سوم اشاره کرده است<ref>ر.ک: همان، ص9</ref>. | ||
| خط ۴۷: | خط ۴۷: | ||
یکی دیگر از مطالبی که در این فصل به آن اشاره شده، اطلاع کعب از کشته شدن خلیفه دوم است؛ او متهم به شرکت در قتل خلیفه دوم است؛ زیرا به نقل از طبری، ایشان از زمان این واقعه کاملاً آگاه بوده است. نویسنده، متعرض این روایت شده و با دلایلی از قبیل ضعف در سند و دلالت و نیز از منظر عقل، آن را مردود شمرده است<ref>[https://www.noorlib.ir/View/fa/Book/BookView/Image/24148/1/9 ر.ک: همان، ص9]</ref>. | یکی دیگر از مطالبی که در این فصل به آن اشاره شده، اطلاع کعب از کشته شدن خلیفه دوم است؛ او متهم به شرکت در قتل خلیفه دوم است؛ زیرا به نقل از طبری، ایشان از زمان این واقعه کاملاً آگاه بوده است. نویسنده، متعرض این روایت شده و با دلایلی از قبیل ضعف در سند و دلالت و نیز از منظر عقل، آن را مردود شمرده است<ref>[https://www.noorlib.ir/View/fa/Book/BookView/Image/24148/1/9 ر.ک: همان، ص9]</ref>. | ||
مبحث پایانی این فصل درباره ارتباط | مبحث پایانی این فصل درباره ارتباط «کعبالاحبار» با یهودیان و نشر عقاید آنان در بین مسلمان بوده است؛ بهگونهای که صحابی معروف پیامبر اکرم(ص)، ابوذر، با او در برخی از عقاید مخالفت نموده و منشأ آن عقاید را آموزههای یهود میدانسته؛ لذا او را با «يا ابن اليهود...» یاد میکرده است. ایشان در این مبحث نیز ضمن تمجید کعب با استفاده از اقوال علمای اهل سنت، قلم بطلان را بر آن روایات میکشد<ref>[https://www.noorlib.ir/View/fa/Book/BookView/Image/24148/1/9 ر.ک: همان، ص9]</ref>. | ||
فصل سوم، به علم و دانش | فصل سوم، به علم و دانش «کعبالاحبار» اختصاص یافته است. این فصل دربردارنده چهار مبحث است. | ||
در مبحث اول، از علم کعب و چگونگی دستیابی او به مراحل و درجات بالای علم صحبت شده است. نویسنده در اینباره میگوید: کعب، در مباحث علمی، سرآمد روزگار خویش بوده؛ بهگونهای که برخی از صحابه با بزرگی مقامشان، برخی از علوم خویش را از ایشان اخذ نموده و برخی دیگر از صحابه به کثرت دانش او شهادت دادهاند<ref>[https://www.noorlib.ir/View/fa/Book/BookView/Image/24148/1/9 ر.ک: همان، ص9]</ref>. | در مبحث اول، از علم کعب و چگونگی دستیابی او به مراحل و درجات بالای علم صحبت شده است. نویسنده در اینباره میگوید: کعب، در مباحث علمی، سرآمد روزگار خویش بوده؛ بهگونهای که برخی از صحابه با بزرگی مقامشان، برخی از علوم خویش را از ایشان اخذ نموده و برخی دیگر از صحابه به کثرت دانش او شهادت دادهاند<ref>[https://www.noorlib.ir/View/fa/Book/BookView/Image/24148/1/9 ر.ک: همان، ص9]</ref>. | ||
| خط ۵۵: | خط ۵۵: | ||
در مبحث دوم، به یک مسئله حدیثی، یعنی روایت اکابر از اصاغر (روایت یک شخص از کوچکتر از خودش بهلحاظ سنی) پرداخته است. [[الياس، خليل اسماعيل|خلیل اسماعیل الیاس]]، ضمن این مبحث، روایت کبار صحابه از کعب را مورد بررسی قرار داده و آن را تأیید کرده است<ref>[https://www.noorlib.ir/View/fa/Book/BookView/Image/24148/1/10 ر.ک: همان، ص9-10]</ref>. | در مبحث دوم، به یک مسئله حدیثی، یعنی روایت اکابر از اصاغر (روایت یک شخص از کوچکتر از خودش بهلحاظ سنی) پرداخته است. [[الياس، خليل اسماعيل|خلیل اسماعیل الیاس]]، ضمن این مبحث، روایت کبار صحابه از کعب را مورد بررسی قرار داده و آن را تأیید کرده است<ref>[https://www.noorlib.ir/View/fa/Book/BookView/Image/24148/1/10 ر.ک: همان، ص9-10]</ref>. | ||
نویسنده در مبحث سوم این فصل، از تساهل | نویسنده در مبحث سوم این فصل، از تساهل «کعبالاحبار» سخن به میان آورده است. او ضمن انکار آن، اتهام واضع بودن او را نیز منتفی دانسته است. نویسنده با اذعان به کثرت روایات کعبالاحبار از پیامبر، قول منسوب به خلیفه دوم مبنی بر اینکه کعب در نقل اخبار پیامبر تساهل داشته است و حدیث وضع میکرده را صحیح ندانسته؛ علاوه بر آن مطالبی که در کتب عالمان اهل سنت در ذم او وارد شده را یکبهیک رد میکند<ref>[https://www.noorlib.ir/View/fa/Book/BookView/Image/24148/1/10 ر.ک: همان، ص10]</ref>،<ref>[https://www.noorlib.ir/View/fa/Book/BookView/Image/24148/1/92 ر.ک: متن کتاب ص92]</ref>. | ||
او تضعیفی را که از طرف خلیفه دوم وارد شده، بر فرض قبول، حمل بر دقت و احتیاط فراوان آن خلیفه در حفظ دین، میکند.<ref>[https://www.noorlib.ir/View/fa/Book/BookView/Image/24148/1/94 ر.ک: متن کتاب، ص94]</ref> | او تضعیفی را که از طرف خلیفه دوم وارد شده، بر فرض قبول، حمل بر دقت و احتیاط فراوان آن خلیفه در حفظ دین، میکند.<ref>[https://www.noorlib.ir/View/fa/Book/BookView/Image/24148/1/94 ر.ک: متن کتاب، ص94]</ref> | ||
| خط ۷۸: | خط ۷۸: | ||
ج)- مسکوتعنه: آنچه حکایتش جایز میباشد<ref>[https://www.noorlib.ir/View/fa/Book/BookView/Image/24148/1/11 ر.ک: همان، ص11]</ref>. | ج)- مسکوتعنه: آنچه حکایتش جایز میباشد<ref>[https://www.noorlib.ir/View/fa/Book/BookView/Image/24148/1/11 ر.ک: همان، ص11]</ref>. | ||
نویسنده، معتقد است: بیشتر روایاتی که در موضوع تفسیر از | نویسنده، معتقد است: بیشتر روایاتی که در موضوع تفسیر از کعبالاحبار نقل شده است جزء دو قسمت مقبول یا مسکوتعنه است و روایات مردود او به عدد ده نمیرسد که همین تعداد نیز از حیث سند دارای مشکلاتی است<ref>[https://www.noorlib.ir/View/fa/Book/BookView/Image/24148/1/369 ر.ک: متن کتاب، 369]</ref>. | ||
[[الياس، خليل اسماعيل|خلیل اسماعیل الیاس]]، در مبحث دوم از فصل پنجم، به بیان حکم استفاده از اسرائیلیات پرداخته است. او نظرات مانعین و مجوزین و ادله آنها را رونمایی کرده و در تقسیمبندی جدیدی - که خود میگوید از نوآوریهای اوست - احکام اسرائیلیات را به پنج قسم وجوب، ندب، اباحه، کراهت و حرمت، تقسیم نموده و برای هرکدام توضیحاتی ارائه داده است<ref>[https://www.noorlib.ir/View/fa/Book/BookView/Image/24148/1/11 ر.ک: مقدمه، ص11-12]</ref>. | [[الياس، خليل اسماعيل|خلیل اسماعیل الیاس]]، در مبحث دوم از فصل پنجم، به بیان حکم استفاده از اسرائیلیات پرداخته است. او نظرات مانعین و مجوزین و ادله آنها را رونمایی کرده و در تقسیمبندی جدیدی - که خود میگوید از نوآوریهای اوست - احکام اسرائیلیات را به پنج قسم وجوب، ندب، اباحه، کراهت و حرمت، تقسیم نموده و برای هرکدام توضیحاتی ارائه داده است<ref>[https://www.noorlib.ir/View/fa/Book/BookView/Image/24148/1/11 ر.ک: مقدمه، ص11-12]</ref>. | ||
فصل پایانی کتاب، مشتمل بر مقدمهای میباشد که متضمن خلاصهای از تحقیق در آثار | فصل پایانی کتاب، مشتمل بر مقدمهای میباشد که متضمن خلاصهای از تحقیق در آثار «کعبالاحبار» در زمینه تفسیر است و به دنبال آن روایات تفسیری کعب درباره 227 آیه از 64 سوره قرآن کریم آمده است. این روایات از مهمترین تفاسیر اهل سنت، همچون تفسیر عبدالرزاق، مجاهد، سفیان ثوری، ابن ابیحاتم، [[جامع البيان في تفسير القرآن (تفسير الطبري)|طبری]]، قرطبی، بغوی، ابن کثیر، ابن جوزی، [[سیوطی، عبدالرحمن بن ابیبکر|سیوطی]] و... گرفته شده است<ref>[https://www.noorlib.ir/View/fa/Book/BookView/Image/24148/1/12 ر.ک: همان، ص12]</ref>. | ||
ایشان در این اثر از نام مشهور آثار استفاده برده است؛ مثلاً بهجای تفسیر «جامع البيان» طبری، فقط به «تفسیر طبری» و نیز بهجای «تفسير القرآن العظيم» ابن کثیر، فقط به «تفسیر ابن کثیر» اکتفا کرده است. | ایشان در این اثر از نام مشهور آثار استفاده برده است؛ مثلاً بهجای تفسیر «جامع البيان» طبری، فقط به «تفسیر طبری» و نیز بهجای «تفسير القرآن العظيم» ابن کثیر، فقط به «تفسیر ابن کثیر» اکتفا کرده است. | ||
| خط ۱۰۰: | خط ۱۰۰: | ||
==منابع مقاله== | ==منابع مقاله== | ||
# مقدمه و متن کتاب. | # مقدمه و متن کتاب. | ||
#[[:noormags:1288408|رحیمی، سیده وحیده؛ یوسفی، سحر، «جایگاه مرویات | #[[:noormags:1288408|رحیمی، سیده وحیده؛ یوسفی، سحر، «جایگاه مرویات کعبالاحبار در تفاسیر شیعه تا اواخر قرن ششم»، فصلنامه تحقیقات علوم قرآن و حدیث، شماره 36، زمستان 1396]]. | ||
== وابستهها == | == وابستهها == | ||