خاقانی، بدیل بن علی: تفاوت میان نسخهها
(صفحهای تازه حاوی «<div class='wikiInfo'> بندانگشتی|خاقاني، بديل بن علي {| class="wikitable aboutAuthor...» ایجاد کرد) |
|||
خط ۸۹: | خط ۸۹: | ||
https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/817357 | https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/817357 | ||
==وابستهها== | |||
[[دیوان افضلالدین بدیل بن علی نجار خاقانی شروانی]] | |||
نسخهٔ ۲۶ ژوئیهٔ ۲۰۱۸، ساعت ۱۸:۲۶
نام | خاقاني، بديل بن علي |
---|---|
نام های دیگر | حقايقي شرواني
خاقاني، افضل الدين خاقاني شرواني، افضل الدين |
نام پدر | |
متولد | / 520ق |
محل تولد | |
رحلت | / 595ق |
اساتید | |
برخی آثار |
|
کد مولف | AUTHORCODE02556AUTHORCODE |
افضلالدین بدیل بن علی نجار خاقانی شروانی، شاعر قرن ششم هجری، یکی از بزرگترین شعرای قصیدهسرای ایران و صاحب سبک خاص است.
ولادت، نام، تبار و موطن
سال ولادت خاقانی بهتحقیق معلوم نیست اما در اشعارش چندین جا از سال 500ق، سخن رانده و گفته است: از لفظ من که پانصد هجرت چو من نزاد ماند هزار سال دگر مخبر سخاش[۱].
نام او بنا بر آنچه از تذکرهها برمیآید، بدیل است و علاوه خود او نیز در مواردی چند به نام خویش اشاره کرده است و میگوید: بدل من آمدم اندر جهان سنائی را بدین دلیل پدر نام بدیل نهاد. اما بعضی از تذکرهنویسان نام او را ابراهیم و بعضی عثمان دانسته و ابوبدیل را برای او کنیه آوردهاند. اما آنهایی که نامش را ابراهیم دانستهاند به استناد این بیت است که میگوید: بخوان معنی آرائی براهیمی پدید آمد ز پشت آزر صنعت، علی نجار شروانی و این دلیل درست نیست؛ زیرا در اینجا مقصود ابراهیم بتشکن است و یاء وحدت قرینه آن است که به آخر اعلام متصل نمیشود[۲]. در تحفة العراقين گوید: وز سوی پدر دروگرم دان استاد سخنتراش دوران... از بر خلایقم سبکبار بر مائده علی نجار. بنابراین قول آنانکه نام پدر او را ابراهیم و جدش را علی دانستهاند، درست نیست. مادرش عیسوی نسطوری بود که بعد اسلام آورد و بهطوریکه اشاره میکند پیشه او طباخی بوده است: هستم ز پی غذای جانور طباخنسب ز سوی مادر. همچنین جدش را هم جولاه ذکر میکند: جولاهنژادم از سوی جد در صنعت من کمال ابجد[۳].
بهطوریکه از موارد بسیار از دیوان او و به عبارات مختلف برمیآید، مولد اصلی خاقانی، شهر شروان از بلاد اران است و در بسیاری از کتب تاریخ و جغرافیا و تذکره نیز موطن اصلی او شروان ذکر شده است، اما بعضی بهغلط او را شیروانی دانستهاند[۴].
خاقانی در خانواده بسیار فقیری به دنیا آمد، اما عم او عمر، ملقّب به کافیالدین، طبیب و فیلسوف بود و زندگی مرفّهی داشت. او پس از مرگ برادر، فرزند برادر را حمایت و تا بیستوپنج سالگی نگهداری و پرستاری کـرد و در تـحصیل و تربیتش کوشید[۵].
پس از اینکه کافیالدین وفات یافت و خاقانی را در 25 سالگی تنها گذاشت، خاقانی که مقدمات علوم را نزد او آموخته بود و استعدادی سرشار و فراوان داشت، نزد مربی دیگری رفت و او نظامالدین ابوالعلاء گنجوی شاعر دربار منوچهر شروان شاه بود و استاد شعرا بشمار میرفت. پیوستگی خاقانی با ابوالعلاء بهاحتمال قویتر میانه سالهای 540-550ق، بوده و وفات ابوالعلاء گنجوی به روایت کتاب شاهد صادق، به سال 554ق، واقع شده است[۶].
سوانح ایام
از مهمترین وقایع زمان زندگی خاقانی میتوان مسافرتها، گرفتاری در زندان و مرگ زن و فرزند و خویشان را بشمار آورد[۷]. گفته تذکرهنویسان درباره زندانی شدن خاقانی این است که او بر اثر فرار از شروان به امر شروان شاه دستگیر و زندانی شده است[۸]. پس از گرفتاری زندان و سایر مشقات زندگی و حسدورزی حسودان و بدخواهان و امثال آن، دردناکترین حوادث و سختترین مصائب زندگی خاقانی، مرگ فرزند و زن و خویشان او بوده است[۹].
مذهب
خاقانی در مذهب بر طریقه تسنن و پیرو شافعیه بوده است و این معنی از اشعارش برمیآید و در موارد بسیار از طریقه تسنن و احکام آن سخن گفته و علاوه بر این ائمه شافعیه مانند محمد بن یحیی و محمد اسعد حفده و مانند آنها را مدح گفته یا در مرثیه آنان شعر سروده است[۱۰].
مقام ادبی
در قدرت سخنوری او کافی است بـگوییم که مانند مجسّمهسازی است که باریککاریهای تندیس مرمرین را در پیکر خارا پدید میآرد و زیبایی و استحکام را بـهطرز دلاویز در هم مـیآمیزد. خـاقانی از نوآوران قرن ششم هجری و اول کسی است که از فرسودگی لغات و ترکیبات به سبب کثرت تکرار، در طول زمان، سخن رانده است وترمیم و تعویض کلمات و ترکیبات فرسوده را برعهده دبیران روشنبین وگویندگان صاحبذوق گذاشته اسـت[۱۱].
بررویهم باید او را مبتکر یک سبک تازه در سخنسرایی بدانیم[۱۲].
وفات
خاقانی بنا بر اصح اقوال، در سال 595ق، در تبریز وفات یافته است[۱۳].
آثار
- دیوان اشعار؛
- تحفة العراقين؛
- منشآت خاقانی.
پانویس
- ↑ ر.ک: سجادی، ضیاءالدین، صفحه ده
- ↑ ر.ک: همان، صفحه شش
- ↑ ر.ک: همان، صفحه هفت
- ↑ ر.ک: همان، صفحه هشت
- ↑ ر.ک: همان، صفحه دوازده؛ زنجانی، برات، ص155
- ↑ ر.ک: سجادی، ضیاءالدین، صفحه سیزده و چهارده
- ↑ ر.ک: همان، صفحه شانزده
- ↑ ر.ک: همان، صفحه نوزده
- ↑ ر.ک: همان، صفحه بیستودو
- ↑ ر.ک: همان، صفحه بیستوشش
- ↑ ر.ک: زنجانی، برات، ص155
- ↑ ر.ک: سجادی، ضیاءالدین، صفحه پنجاهودو
- ↑ ر.ک: همان، صفحه پنجاهویک
منابع مقاله
- سجادی، ضیاءالدین، «دیوان افضلالدین بدیل بن علی نجار خاقانی شروانی»، تهران، انتشارات زوار، چاپ هفتم، 1382.
- زنجانی، برات، «اصطلاحات طبی در آثار خاقانی شروانی»، پایگاه مجلات تخصصی نور، جستارهای ادبی، بهار 1363، شماره 65، صفحه 155 تا 190، به آدرس اینترنتی:
https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/817357