بسیوی، علی بن محمد
| ابوالحسن علی بن محمد بُسیوی | |
|---|---|
 | |
| نام کامل | علی بن محمد بن علی بن محمد بن الحسن البُسیوی |
| نامهای دیگر | ابوالحسن البسيوی، ابوالحسن البسيانی |
| نسب | از قبیله ازد (یحمد) یا شکیل |
| نام پدر | محمد بن علی بن محمد بن الحسن |
| ولادت | نامشخص (احتمالاً اوایل قرن چهارم هجری) |
| محل تولد | قرية بُسْيا (از توابع بهلا، عمان)، عمان |
| محل زندگی | بهلا، رستاق |
| رحلت | حدود ۳۶۴ق / ۹۷۵م |
| دین | اسلام |
| مذهب | اباضیه |
| پیشه | فقیه، متکلم، نویسنده |
| منصب | مرجع فتوا و ارشاد دینی |
| اطلاعات علمی | |
| علایق پژوهشی | فقه، اصول فقه، علم کلام، عقیده اباضیه، امامت |
| اساتید |
|
| معاصرین |
|
| شاگردان |
|
| برخی آثار |
|
ابوالحسن علی بن محمد بُسیوی (زنده در ۳۶۴ق)، فقیه، متکلم و نویسنده برجسته عمانی در قرن چهارم هجری و از کبار علمای مذهب اباضیه است. او از شاگردان برجسته «ابو محمد عبدالله بن محمد بن برکة البهلوی» و از حامیان مدرسه فقهی «رستاقیه» بود. البسیوی صاحب کتاب ارزشمند «الجامع» در چهار جلد و «مختصر ابی الحسن» (سبوغ النعم) است. کتاب دوم تا قرن نهم هجری مرجع اصلی فتوا در عمان بود. او همچنین «سیرة البسیانی» را در دفاع از مبانی مدرسه رستاقیه و نقد برخی آراء سیاسی و فقهی مخالفان نگاشت.
ولادت و نسب
ابوالحسن علی بن محمد بن علی بن محمد بن حسن بُسیوی، در قرية «بُسْيا» (از توابع بهلا در منطقه داخلی عمان) به دنیا آمد.[۱] به همین دلیل به «بُسیوی» یا «بُسیانی» شهرت یافت.[۱] در برخی منابع نسب او به قبیله «ازد» و «یحمد» رسانده شده، اما مشهور در زادگاهش این است که از طایفه «شکیل» است.[۲]
تحصیلات و اساتید
بسیوی علم را ابتدا نزد پدرش «محمد بن علی» آموخت.[۱] سپس از شاگردان برجسته «ابو محمد عبدالله بن محمد بن برکة البهلوی» (از بزرگان مدرسه رستاقیه) شد و به شدت از او تأثیر پذیرفت.[۳] او همچنین نزد شیخ «ابو مالک غسان الصلانی» و «محمد بن ابیالحسن نزوی» دانش آموخت.[۱] درباره شیخ محمد بن ابی الحسن نزوی نقل شده که او گوشش سنگین بود و گاهی برای استفتا از او، سؤال را بر روی زمین مینوشتند و او پاسخ را به همان شیوه مینوشت.[۲]
مشایخ و معاصرین
بسیوی عمری طولانی داشت و به دوره امامت دو تن از ائمه عمان یعنی «امام راشد بن الولید» و «امام حفص بن راشد» (متوفی ۳۶۳ق) رسید.[۱] او در قبال برخی مسائل سیاسی زمان خود به ویژه در موضوع امامت حفص بن راشد، موضعی مشخص داشت و در کتاب «سیرة البسیانی» به نقد اقدامات او پرداخت.[۳] از معاصران مشهور دیگر او «ابو سعید محمد بن سعید کدمی» (پیشوای مدرسه فقهی نزوانیه) بود که بسیوی در برخی آثار خود به نقد آراء او پرداخت.[۳]
مذهب و گرایش فکری
بسیوی از پیروان مذهب اباضیه بود و به مدرسه فقهی «رستاقیه» تعلق داشت. این مدرسه به ریاست استادش ابن برکه البهلوی، بر تأصیل فروع بر اصول و ترجیح برخی اقوال بر دیگران تأکید داشت.[۳] در مقابل، مدرسه «نزوانیه» به ریاست ابو سعید الکدمی، بر توسعه دایره رأی و استخراج اقوال متعدد در یک مسئله تمرکز داشت.[۳] بسیوی از حامیان سرسخت مدرسه رستاقیه بود و در آثار خود از آراء استادش دفاع میکرد.[۱]
وفات
ابوالحسن علی بن محمد البسیوی در حدود سال ۳۶۴ هجری قمری (۹۷۵ میلادی) درگذشت.[۳]
آثار
از مهمترین آثار ابوالحسن بسیوی میتوان به موارد زیر اشاره کرد:[۱][۳][۴]
۱. الجامع (جامع ابیالحسن): مهمترین اثر بسیوی در چهار جلد (یا سه جلد) درباره عقیده و فقه. این کتاب به شیوه پرسش و پاسخ تدوین شده و از نظر محتوا به دو بخش اصلی تقسیم میشود: بخش نخست درباره اصول دین (توحید، صفات الهی، قضا و قدر، ایمان و اسلام) و بخش دوم درباره فروع فقه (عبادات، معاملات، حدود، جهاد و امامت).[۵] این کتاب توسط وزارت میراث و فرهنگ عمان و همچنین دانشگاه الازهر منتشر شده است.[۳]
۲. مختصر ابی الحسن (سبوغ النعم): خلاصهای از کتاب «الجامع» در یک مجلد. این کتاب تا قرن نهم هجری (پانزدهم میلادی) مرجع اصلی علما در فتوا و احکام بود.[۳] شیخ صالح بن وضاح المنحی (از علمای قرن نهم) گفته است که عمل به تمام کتاب «مختصر» جاری است مگر در سه مسئله (حیض، عطیه زوجین و حکم نافرمانی زن از سوگند شوهر).[۲] نسخهای خطی از این کتاب به تاریخ ۱۲۶۰ق توسط «بخیت بن سلیمان بن راشد بن حبن المقیمی» کتابت شده و در دار المخطوطات العمانیه نگهداری میشود.[۴]
۳. سیرة البسیانی: کتابی درباره مسائل سیاسی و فقهی زمان خود، از جمله نقد امامت حفص بن راشد و دفاع از مبانی مدرسه رستاقیه.[۱]
۴. کتاب سیرة الحجة على من أبطل السؤال عن الحدث الواقع بعمان (که احتمالاً همان «سیرة البسیانی» است).[۳]
پانویس
- ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ ۱٫۴ ۱٫۵ ۱٫۶ ۱٫۷ ر.ک: أبو الحسن علي بن محمد البسيوي، المكتبة السعیدية
- ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ ر.ک: الشيخ العلامة أبو الحسن البسيوي، منتدى سبلة عمان
- ↑ ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ ۳٫۳ ۳٫۴ ۳٫۵ ۳٫۶ ۳٫۷ ۳٫۸ ۳٫۹ ر.ک: جامع أبي الحسن البسيوي، جريدة عمان، 19 مارس 2026
- ↑ ۴٫۰ ۴٫۱ ر.ک: مختصر البسيوي، دار المخطوطات العمانية
- ↑ ر.ک: جامع أبي الحسن البسيوي، جريدة عمان، 17 مه 2019
منابع مقاله
- أبو الحسن علي بن محمد البسيوي، المكتبة السعیدية
- د. سالم بن سعيد البوسعيدي، جامع أبي الحسن البسيوي، جريدة عمان، 19 مارس 2026
- د. سعيد بن سليمان الوائلي، جامع أبي الحسن البسيوي، جريدة عمان، 17 مه 2019
- مختصر البسيوي، دار المخطوطات العمانية، وزارة الثقافة والرياضة والشباب، سلطنة عمان
- الشيخ العلامة أبو الحسن البسيوي، منتدى سبلة عمان