لاريمر، جان گوردون
جان گوردون لوریمر (John Gordon Lorimer) (۱۸۷۰ – ۱۹۱۴ م) دیپلمات، تاریخنگار و کارگزار استعماری بریتانیایی بود. او بیشتر به دلیل تألیف دانشنامه پنج هزار صفحهای «راهنمای خلیج فارس، عمان و عربستان مرکزی» (Gazetteer of the Persian Gulf, Oman and Central Arabia) شناخته میشود. لوریمر در خدمت امپراتوری بریتانیا در پنجاب و منطقه مرزی شمال غربی هند فعالیت کرد و سپس به عنوان مقیم سیاسی بریتانیا در منطقه خلیج فارس خدمت نمود.
| جان گوردون لوریمر | |
|---|---|
 | |
| نام کامل | جان گوردون لوریمر |
| نامهای دیگر | John Gordon Lorimer, J. G. Lorimer |
| نام پدر | رابرت لوریمر |
| ولادت | ۱۴ ژوئن ۱۸۷۰ |
| محل تولد | گلاسگو، اسکاتلند، بریتانیا |
| محل زندگی | هند، خلیج فارس |
| رحلت | ۸ فوریه ۱۹۱۴ |
| مدفن | گورستان اداره تلگراف هند و اروپایی، بوشهر، ایران |
| طول عمر | ۴۳ سال |
| همسر | ماریان اگنس مکلین |
| فرزندان | دو دختر |
| خویشاوندان | دیوید لاکهارت رابرتسون لوریمر (برادر)، هیلدا لاکهارت لوریمر (خواهر) |
| پیشه | دیپلمات، تاریخنگار، کارگزار استعماری |
| منصب | مقیم سیاسی بریتانیا در خلیج فارس |
| اطلاعات علمی | |
| دانشگاه | دانشگاه ادینبرو، کالج مسیح (آکسفورد) |
| علایق پژوهشی | تاریخ و جغرافیای خلیج فارس |
| برخی آثار |
|
ولادت
جان گوردون لوریمر در ۱۴ ژوئن ۱۸۷۰ در شهر گلاسگو، اسکاتلند متولد شد.[۱] او پسر کشیش رابرت لوریمر (۱۹۲۶-۱۸۴۰) و ایزابلا رابرتسون بود.[۲]
تحصیلات
لوریمر در مدرسه عالی داندی و دانشگاه ادینبرو تحصیل کرد و سپس در کالج مسیح دانشگاه آکسفورد برای خدمت در خدمات کشوری هند آموزش دید.[۲][۳]
خانواده
خانواده لوریمر ارتباط نزدیکی با خدمات استعماری داشت. دایی مادری او (که به عنوان قاضی خدمت میکرد) در جریان شورش هند در سال ۱۸۵۷ کشته شد.[۲] برادر کوچکتر او، دیوید لاکهارت رابرتسون لوریمر، به عنوان معاون کنسول بریتانیا در عربستان (خوزستان) خدمت کرد.[۴] برادر دیگر او، رابرت، تا زمانی که به دلیل امتناع از شرکت در تنبیه بدنی اخراج شد، در خدمات کشوری هند مشغول بود.[۲] برادر کوچکترش ویلیام لوریمر و خواهر کوچکترش هیلدا لاکهارت لوریمر از محققان برجسته بودند.[۲]
فعالیتها
خدمات در هند
لوریمر ابتدا در پنجاب و بعدها در منطقه مرزی شمال غربی (Northwest frontier province) مستقر شد.[۲][۴] او که به زبانها علاقهمند بود، در سال ۱۹۰۲ کتابی درباره دستور زبان پشتوی وزیری تألیف کرد.[۲] لوریمر به عنوان افسر سیاسی در وزیرستان شمالی (۱۸۹۸-۱۸۹۹) و در خیبر (۱۸۹۹) خدمت کرد و به عنوان دبیر معاون در وزارت خارجه دولت هند (۱۸۹۹-۱۹۰۰) مشغول بود.[۱] او در سال ۱۹۰۲ به عنوان همراه نشان امپراتوری هند (CIE) منصوب شد.[۱]
راهنمای خلیج فارس
در سال ۱۹۰۳، لوریمر توسط دولت هند مأمور شد تا کتابچه راهنمایی برای دیپلماتها و کارگزاران بریتانیایی در منطقه خلیج فارس تدوین کند.[۲] در ابتدا تنها شش ماه به او فرصت داده شد، اما او بر دریافت زمان بیشتر برای تضمین جامع بودن کتابچه تأکید کرد.[۲] نتیجه این تلاش، دانشنامه پنج هزار صفحهای دو جلدی «راهنمای خلیج فارس، عمان و عربستان مرکزی» بود.[۲] بخش جغرافیایی آن تنها در سال ۱۹۰۸ تکمیل شد و بخش تاریخی در سال ۱۹۱۵، یک سال پس از مرگ لوریمر، به پایان رسید و منتشر گردید.[۲] به دلیل محرمانه بودن این سند، در آگهیهای ترحیم او به آن اشاره نشد و دانش عمومی از این سند تنها زمانی آشکار شد که در سال ۱۹۵۵ از طبقهبندی خارج گردید.[۲]
این دانشنامه که امروزه اغلب به سادگی «لوریمر» نامیده میشود، منبع مرجع بدون رقیب برای همه پژوهشگران تاریخ خلیج فارس است.[۲] این اثر در دو جلد (شامل بخشهای متعدد) تنظیم شده است:[۵] - جلد اول: بخشهای تاریخی (شامل تاریخ سیاسی، تبارنامهها و نقشهها) - جلد دوم: بخشهای جغرافیایی و آماری
ترجمههای فارسی
بخشهایی از کتاب لوریمر به فارسی ترجمه و منتشر شده است. از جمله کتاب «سواحل خلیج فارس» ترجمه عبدالرسول خیراندیش که توسط انتشارات آبادبوم منتشر شده و به مناطق استان بوشهر (بوشهر، دشتستان، تنگستان، دشتی، لیراوی، حیات داود، رود حله، خارگ، انگالی، شیبکوه و...) میپردازد.[۶]
وفات
در صبح روز یکشنبه ۸ فوریه ۱۹۱۴، در حالی که لوریمر به عنوان مقیم سیاسی بریتانیا در بوشهر خدمت میکرد، او را در حالی یافتند که بر اثر شلیک گلوله از ناحیه شکم درگذشته بود.[۲] بر اساس گزارش معاصر، او در حال بررسی تپانچه خود بود که ظاهراً گلوله دیگری را در خشاب نادیده گرفته بود.[۲] این گلوله به رگهای خونی اصلی آسیب رساند و باعث از دست دادن هوشیاری و مرگ سریع او شد.[۲] مراسم تشییع جنازه او روز بعد در گورستان اداره تلگراف هند و اروپایی در بوشهر برگزار شد.[۷]
مرگ او در منطقه خلیج فارس، به ویژه در بحرین، مورد سوگواری قرار گرفت. در بحرین، آژانس بریتانیا به نشانه احترام در روز بعد تعطیل شد.[۲] حاکم بحرین، شیخ عیسی بن علی آل خلیفه، دستور داد پرچمهای اقامتگاه خود و اداره گمرک را به حالت نیمه افراشته درآورند.[۲]
لوریمر در گورستان اداره تلگراف هند و اروپایی در بوشهر به خاک سپرده شد. یادبودهایی از او بر روی مزار همسرش در گورستان دین و نیز در گورستان واریستون در ادینبرو، اسکاتلند نصب شده است.[۳][۲]
آثار
- Customary Law of the Main Tribes in the Peshawar District (۱۸۹۹)
- Grammar and Vocabulary of Waziri Pashto (۱۹۰۲)
- Gazetteer of the Persian Gulf, Oman and Central Arabia (بخش جغرافیایی: ۱۹۰۸، بخش تاریخی: ۱۹۱۵)
پانویس
- ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ Who's Who in Indology: John Gordon Lorimer
- ↑ ۲٫۰۰ ۲٫۰۱ ۲٫۰۲ ۲٫۰۳ ۲٫۰۴ ۲٫۰۵ ۲٫۰۶ ۲٫۰۷ ۲٫۰۸ ۲٫۰۹ ۲٫۱۰ ۲٫۱۱ ۲٫۱۲ ۲٫۱۳ ۲٫۱۴ ۲٫۱۵ ۲٫۱۶ ۲٫۱۷ ۲٫۱۸ کتابخانه دیجیتال قطر: «فاجعه خلیج فارس»؛ مرگ و میراث جان گوردون لوریمر
- ↑ ۳٫۰ ۳٫۱ Find a Grave: John Gordon Lorimor
- ↑ ۴٫۰ ۴٫۱ دانشنامه ایرانیکا: لوریمر، دیوید - در ایران
- ↑ Grokipedia: Gazetteer of the Persian Gulf, Oman and Central Arabia
- ↑ مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی: ترجمه کتاب «سواحل خلیج فارس» منتشر شد
- ↑ خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا): بوشهر؛ محل دفن خالق بریتانیایی دانشنامه خلیج فارس
منابع مقاله
- کتابخانه دیجیتال قطر: «فاجعه خلیج فارس»؛ مرگ و میراث جان گوردون لوریمر
- دانشنامه ایرانیکا: لوریمر، دیوید - در ایران
- Who's Who in Indology: John Gordon Lorimer
- Find a Grave: John Gordon Lorimor
- Grokipedia: Gazetteer of the Persian Gulf, Oman and Central Arabia
- مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی: ترجمه کتاب «سواحل خلیج فارس» منتشر شد
- خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا): بوشهر؛ محل دفن خالق بریتانیایی دانشنامه خلیج فارس