اسرار عشق و مستی
| اسرار عشق و مستی: تأملی بر سبک و ساختار غزل حافظ با تکیه بر بافت، لحن و خوشههای تداعیگر | |
|---|---|
 | |
| پدیدآوران | طهماسبی، فرهاد (نویسنده) حافظ، شمسالدین محمد (صاحب اثر) |
| ناشر | علم |
| مکان نشر | تهران |
| سال نشر | 1389 ش. |
| چاپ | چاپ اول |
| شابک | 978-964-224-176-7 |
| موضوع | حافظ، شمسالدین محمد، -۷۹۲ق. دیوان؛ شعر فارسی - قرن ۸ق. |
| زبان | فارسی |
| تعداد جلد | 1 |
| کد کنگره | 5الف9ط / 5435 PIR |
اسرار عشق و مستی: تأملی بر سبک و ساختار غزل حافظ با تکیه بر بافت، لحن و خوشههای تداعیگر تألیف فرهاد طهماسبی؛ کتابی است تحلیلی که با رویکردی روشمند و با بهرهگیری از اصطلاحات نقد ادبی و سبکشناسی، غزلهای حافظ شیرازی را در ده طبقهی موضوعی-ساختاری طبقهبندی و بررسی میکند.
ساختار
این کتاب مشتمل بر یک پیشگفتار، مقدمهای چندبخشی (شامل سیمای تاریخی و فرهنگی عصر حافظ، زندگی و سبک شخصی او) و ده فصل است که هر فصل به طبقهای خاص از غزلها اختصاص دارد: عاشقانهها، غزلهای هستیشناسانه، غزلهای انتقادی (نقد صوفی و نقد بازار جهان)، رندیآموز، عشق و وصال و شب فراق، میخانه و می، اسرار عشق و مستی، این همه نیست، بهاریهها، و حسبحالها.
گزارش کتاب
کتاب «اسرار عشق و مستی» نوشته فرهاد طهماسبی، رویکردی تازه و نسبتاً روشمند به غزلهای حافظ است. نویسنده میکوشد از چشماندازی نو به این غزلها بنگرد و ساختار و سبک آنها را بر اساس مفاهیم «بافت»، «لحن» و «خوشههای تداعیگر» تحلیل کند.
در مقدمۀ چندبخشی کتاب، سیمای تاریخی و فرهنگی-اجتماعی عصر حافظ، زندگی او و سبک شخصی شاعر به اختصار بررسی شده است. یکی از نتایج مهم این پژوهش آن است که شمار غزلهای حسبحالی در دیوان حافظ از دیگر گونهها بسیار بیشتر است. به بیان نویسنده، دیوان حافظ را میتوان دیوان حسبحالهای شاعرانهای دانست که هنرمندانه با کلیت زندگی جاری و آرمانی انسان ایرانی گره خورده است.
در سرآغاز هر فصل، نویسنده درآمدی کوتاه آورده که فشردۀ تحلیل سبکی-ساختاری غزلهای آن فصل و بیانگر موضع شاعر، منِ شعری و هستههای کانونی غزلهاست. این درآمدها همچنین به مسائلی چون لحن، وزن و آهنگ و دستهبندی خوشههای تداعیگر میپردازند.
نویسنده برای تحلیل غزلها روش مشخصی را دنبال میکند: ابتدا متن غزل بر اساس نسخۀ قزوینی و غنی همراه با وزن و نام بحر عروضی آورده میشود. سپس در نگاهی کلی، روایتی کوتاه و سرراست از غزل بهدست داده و در خلال آن، منِ شعری، راوی، لحن، وزن و قافیه و فضای حاکم بر غزل در پیوند با ساختار آن تحلیل میشود. نقش وزن، قافیه، ردیف و حتی «واو»های عطف و کسرههای اضافه و تأثیر عاطفی-سبکشناختی واژگان نیز تبیین میگردد.
از اصطلاحات ویژۀ این کتاب «خوشههای تداعیگر» است که منظور از آن خوشهای از کلمات است که کاربردشان کلمه یا کلمات دیگری را با خود میآورند یا معنا و مفهوم دیگری را تداعی میکنند. توجه به این خوشهها، شیوههای تصویرسازی حافظ و تنوع و چندلایگی تصاویر شعری او را بازمینمایاند. همچنین در تحلیل ابیات، هرجا اشاره به آیه، حدیث، قصه یا اسطورهای بوده، با استفاده از منابع توضیح داده شده است.
نویسنده در تحلیلهای خود از اصطلاحات نقد ادبی و ادبیات داستانی مانند ساختار، بافت، منِ شعری، راوی، لحن، تداعی معانی، تکگویی نمایشی، جریان سیال ذهن و خوشههای تداعیگر بهره برده است.[۱]
پانويس
منابع مقاله
پایگاه کتابخانه تخصصی ادبیات