امام علی(ع) و امور نظامی

امام علی (ع) و امور نظامی
پدیدآوران	دشتی، محمد (نويسنده)
ناشر	مؤسسه فرهنگی تحقيقاتی اميرالمومنين (علیه السلام)
مکان نشر	ایران - قم
سال نشر	1388ش
چاپ	3
شابک	‎978-964-6422-24-7
زبان	فارسی
تعداد جلد	1
نورلایب	مطالعه و دانلود pdf

امام علی(ع) و امور نظامی، اثر محمد دشتی (۱۳۳۰-۱۳۸۰ش)، مؤلف، مترجم و پژوهشگر نهج‌البلاغه است. این کتاب که جلد چهارم از مجموعه «الگوهای رفتاری امام علی(ع)» است، به بررسی رفتارها و سیره امام علی (ع) در حیطه مسائل نظامی و دفاعی می‌پردازد و الگوهای رفتاری آن حضرت را در مواجهه با جنگ‌ها و تنظیم امور نظامی تبیین می‌کند.

ساختار

کتاب شامل سرآغاز و دو بخش است. بخش اول با هشت فصل و بخش دوم در شش فصل مرتب شده است.

گزارش محتوا

نویسنده در سرآغاز درباره مجموعه الگوهای رفتاری حضرت علی(ع) و اقسام آنها مطالبی مطرح کرده است. مطالب کتاب با بحثی تحت عنوان «ضرورت‌ها» آغاز شده که در آن به دو موضوع مهم ضرورت ارتش و هدفداری نظامی پرداخته شده است. در قسمت ضرورت ارتش، بیان می‌شود که ارتش، سپاه، و نیروهای انتظامی به مثابه ابزارهای دفاعی، یک ضرورت حیاتی در جامعه اسلامی هستند که بدون آن‌ها رشد و کمال جامعه محقق نمی‌گردد و در هدفداری نظامی، به ضرورت خودسازی معنوی نظامیان، خداگرایی، توجه به الگوهای تربیتی و خداگرایی فرماندان نظامی، اشاره شده است.

بخش اول کتاب درهشت فصل به موضوع اخلاق نظامی پرداخته است.

فصل اول درباره مسئولیت فرماندهی (در شرایط صلح) مسئولیت‌های فرماندهی در شرایط صلح، شامل یازده محور اصلی است. نویسنده نخست به آگاهی از اوضاع سیاسی کشور برای مقابله با نقشه‌های شیطانی دشمن و اتخاذ تصمیم بر اساس واقعیت‌ها، هشدارهای به‌جا به ملت در جهت حفظ توان نظامی، فراهم آوردن امکانات مقابله با دشمن و حفظ آمادگی رزمی رزمی برای پاسخ به تحرکات و حفظ آمادگی و روحیه رزمی ملت اشاره کرده است. در ادامه درباره آموزش‌های لازم و حساب شده برای جهاد و شهادت که در کلام امام علی (ع) به پوشیدن لباس تقوا و زره محکم توصیف شده است، تداوم آموزش نظامی در زمینه تاکتیک‌های نظامی و رزمی، الگوسازی و ارائه سمبل‌های مقاومت برای سوق دادن نیروهای مسلح به سوی ارزش‌های جهاد و شهادت، دشمن شناسی و افشای تحرکات دشمن، نفوذ دادن نیروهای اطلاعاتی در خاک دشمن، افشاگری نسبت به شایعات دشمن و پاسخ به تهمت‌ها و شبهات، سخن گفته شده است . آخرین مطالب این فصل در مورد انتخاب فرماندهان لایق است که باید بر اساس ارزش‌های اخلاقی، لیاقت‌های نظامی و آگاهی از روحیات قومی صورت گیرد. در این قسمت اشاره شده است که انتخاب فرماندهی کل قوا توسط امام علی (ع) با رعایت فنون نظامی، برای حل مشکلات و نظام‌سازی در تمام نیروهای مسلح صورت می‌گرفت.

فصل دوم در مورد مسئولیت‌های رهبری در آستانه جنگ است. در این فصل به آگاهی دادن به مردم مردم نسبت به ارزش‌ها و بسیج نیروها برای مقابله با دشمن اشاره شده و از آگاهی سیاسی در جنگ جمل، احساس مسئولیت امام در این جنگ سخن به میان آمده است. به دنبال آن به مساله شناسایی دشمن در آستانه جنگ، اعلام مواضع قاطعانه نسبت به جنگ، بسیج عمومی مردم و... اشاره شده است.

فصل سوم درباره تاکتیک‌های نظامی است. این فصل که حجم قابل توجهی از کتاب را به خود اختصاص داده به روش‌های رزم و عملیات میدانی می‌پردازد. روش شکستن محاصره دشمن، مانند نبرد صفین که حضرت امیرالمؤمنین (ع) با تاکتیک نظامی و توانست محاصره شامیان را بشکند، استفاده از اصل غافلگیری در نبردهای مختلف مانند آنچه در جنگ ذات‌السلاسل و جنگ با یهودیان بنی‌نضیر اتفاق افتاد، واقع‌نگری در عملیات نظامی، پاسخ مناسب به دشمن بخشی از مطالب فصل است . در ادامه نویسنده به استفاده از پرچم رسول خدا(ص) در جنگ به عنوان تاکتیک‌های کلیدی حضرت علی (ع)، قدردانی ایشان از آسیب‌دیدگان جنگ و آزاد کردن اسیران توسط ایشان اشاره کرده است. نبرد بی‌امان با منحرفان از جمله مطالب این فصل است که نویسنده به تفصیل به آن پرداخته و در آن از پرهیز امام از آغازگری جنگ، دستور امام(ع) به جستجوی جسد سران خوارج و افشای نفاق ایشان، شناساندن منافقان حافظ قرآن و...مطالبی آمده است. . نویسنده همچنین به شیوه‌های رزمی تبلیغی امام در جنگ جمل پرداخته و در این راستا به اموری نظیر مشورت با یاران، واقع‌بینی در نبرد، ایراد سخنرانی‌های افشاگرایانه، آرایش نظامی سپاه و... اشاره کرده و به دنبال آن به شیوه‌های مبارزمی ایشان در جنگ صفین پرداخته است. تلاش برای به دست آوردن موقعیت‌های برتر، حملات غافلگیرانه، صلح طلبی و فرستادن هیئت مذاکره، حملات کارساز و...از جمله اموری است که از آنها سخن به میان آمده است شیوه‌های رزمی تبلیغی امیر مؤمنان(ع) در جنگ نهروان از دیگر مباحث فصل است که در آن به تلاش امام در جهت هدایت خوارج، آزاد گذاشتن خوارج و رعایت حقوق آنان، آغاز شورشگری و آمادگی رزمی امام(ع)، بحث و مناظره امام(ع) با سران خوارج، نبرد با منحرفان خوارج و...اشاره شده است..

در فصل چهارم، نقش شعارهای حماسی در جنگ بررسی و به معیارهای مهم آن از جمله انتخاب شعارهای مناسب، استفاده از شعار الله اکبر و ... اشاره شده است.

در فصل پنجم، درباره ضرورت اطاعت از فرماندهی سخن به میان آمده و در فصل ششم، از عدم شرکت در جنگ و نکوهش سران کوفه که در جنگ جمل نبودند، اشاره شده است. در فصل هفتم و هشتم نیز به ترتیب، شیوه‌های کاربردی امام علی(ع) در جنگ و روش‌های برخورد ایشان پس از جنگ با شکست‌خوردگان، ذکر شده است.

بخش دوم، در شش فصل، به بررسی شیوه‌های دفاعی امام علی(ع) پرداخته است. در فصل نخست، از ضرورت دفاع سخن به میان آمده و فصل دوم، انواع دفاع آن حضرت در جوانی، از جمله دفاع از پیامبر(ص) و خوابیدن در بستر ایشان، خاطرنشان شده است. دفاع در جنگ‌ها، دفاع و بت‌شکنی، دفاع از حق و دفاع از احکام الهی، عنوان سایر فصول این بخش می‌باشد.

منابع مقاله

مقدمه و متن کتاب.