نمایش مبدأ برای شانزده گفتار در واژه‌سازی و زبان فارسی و فرهنگ‌نویسی

{{جعبه اطلاعات کتاب
| تصویر =NURشانزده گفتار در واژه‌سازی و زبان فارسی و فرهنگ‌نویسیJ1.jpg
| عنوان =شانزده گفتار در واژه‌سازی و زبان فارسی و فرهنگ‌نویسی
| عنوان‌های دیگر =
|پدیدآورندگان 
| پدیدآوران = 
[[طباطبایی، محمد]] (نویسنده)
[[خندان، احمد]] (محقق)
|زبان 
| زبان =
| کد کنگره =‏PIR ۲۷۴۹/ط۲ش۲‬
| موضوع =فارسی,فارسی,زبان‌شناسی, -- اشتقاق, -- واژه‌نامه‌نویسی
|ناشر 
| ناشر =کتاب بهار 
| مکان نشر =تهران
| سال نشر =1398 

| کد اتوماسیون =AUTOMATIONCODE.....AUTOMATIONCODE
| چاپ =
| شابک =1ـ2ـ95409ـ600ـ978
| تعداد جلد =
| کتابخانۀ دیجیتال نور =
| کتابخوان همراه نور =
| کد پدیدآور =
| پس از =
| پیش از =
}}
'''شانزده گفتار در واژه‌سازی و زبان فارسی و فرهنگ‌نویسی''' تألیف [[طباطبایی، محمد|محمد طباطبایی]] به کوشش [[خندان، احمد|احمد خندان]]، این کتاب دربرگیرندۀ مجموعه‌ای از مقالات، نوشتارها، گفتارها و ترجمه‌های زنده‌یاد دکتر [[طباطبایی، محمد|محمد طباطبایی]] (1320 ـ 1368) زبان‌شناس، مترجم و فرهنگ‌نویس است که از سال 1345 تا پایان عمر او در نشریات و کتاب‌ها و مجموعه‌های مختلف منتشر شده است.

==ساختار==
کتاب در سه بخش تدوین شده است.

==گزارش کتاب==
این کتاب دربرگیرندۀ مجموعه‌ای از مقالات، نوشتارها، گفتارها و ترجمه‌های زنده‌یاد دکتر [[طباطبایی، محمد|محمد طباطبایی]] (1320 ـ 1368) زبان‌شناس، مترجم و فرهنگ‌نویس است که از سال 1345 تا پایان عمر او در نشریات و کتاب‌ها و مجموعه‌های مختلف منتشر شده است. زمینۀ کاری شادروان [[طباطبایی، محمد|طباطبایی]] بیشتر واژه‌سازی و واژه‌گزینی، زبان فارسی و زبان‌شناسی و نیز فرهنگ‌نویس و نقد و بررسی فرهنگ‌ها بوده است. [[طباطبایی، محمد|طباطبایی]] را از روی کارهایش نمی‌توان شناخت؛ چون کارهای علمی چاپ‌شده‌اش چندان نیست. به‌جرئت می‌توان گفت که تنها کسی بود که در ایران به اصول علمی فرهنگ‌نگاری تسلط کامل داشت. یادداشت‌ها و مواد لازم را برای چند تحقیق فراهم کرده بود. همیشه می‌گفت بهترین دوران شغلی‌اش همان دوران کوتاهی بود که در مرکز نشر دانشگاهی کار می‌کرد. البته ترجمۀ چند مقاله در زمینه‌های فرهنگی و اجتماعی نیز از وی بر جای مانده که فهرست آنها در ادامۀ این نوشتار به دست داده شده است.

گفتارهای این کتاب در سه بخش به این شرح تنظیم شده است:

بخش اول: واژه‌سازی و واژه‌گزینی؛ این بخش شامل شش گفتار است که به ترتیب تاریخ انتشار آمده‌‌اند. در سه مقالۀ اول که یادگار دانشجویی نویسنده می‌باشد، نویسنده به اختصار دربارۀ روش‌های ترجمۀ کلمات از زبانی به زبان دیگر توضیح می‌دهد و ضمناً به بررسی برخی از واژه‌های ساختۀ فرهنگستان ایران (فرهنگستان اول) می‌پردازد. در دو گفتار بعد که به صورت پیوست جلد اول «فرهنگ اصطلاحات پزشکی» (تهران، 1351) منتشر شده، به‌تفصیل دربارۀ تصریف در زبان‌های لاتین و یونانی و نیز شناخت اجزای واژه‌های علمی و نحوۀ معادل‌سازی برای آنها در زبان فارسی ـ از طریق پسوندها و پیشوندها ـ بحث شده و سرانجام در آخرین مقالۀ این بخش، آخرین یافته‌های نویسنده دربارۀ روش‌های مقابلۀ زبان فارسی با واژه‌های علمی به دست داده شده است.

بخش دوم: زبان فارسی و زبان‌شناسی؛ در اولین مقالۀ این بخش، فرآیند اتباع در زبان فارسی با نگاهی زبان‌شناختی و در مقالۀ بعد، به قلم یکی از پایه‌گذاران مکتب پراگ، کارنامه و فعالیت‌های ده‌سالۀ این مکتب بررسی شده، در سومین نوشتار نیز یکی از مسائل زبان‌شناختی، یعنی دوزبانگونگی در زبان فارسی تحلیل شده است. نویسنده در آخرین مقاله به بررسی و نقد ترجمۀ فارسی کتاب «زبان و زبان‌شناسی» نوشتۀ کوندراتوف زبان‌شناس روسی پرداخته است.

بخش سوم: بررسی و نفد فرهنگ‌های ادبی؛ نویسنده در این بخش به بررسی و نقد شش فرهنگ عمومی و تخصصی منتشرشده در زبان فارسی پرداخته است. از میان این نقدها به‌ویژه باید به سه نقد پایانی اشاره کرد که حاصل تحقیقات جدی و موشکافانۀ زنده‌یاد [[طباطبایی، محمد|طباطبایی]] است و در آن به‌تفصیل به سه نوع فرهنگ پرداخته شده است. در «بررسی و نقد واژه‌نامۀ شیمی» یک واژه‌نامه بررسی شده است. «واژه‌نامه» فرهنگی است که در آن فقط معادل‌های واژه‌ها و اصطلاحات یک زبان در زبان دیگر داده می‌شود. در «غنای کوشش و فقر روش در فرهنگ‌نویسی» فرهنگی توصیفی بررسی شده که در آن تعریف و اطلاعات دیگری دربارۀ اصطلاحات و واژه‌ها در یک زبان به دست داده می‌شود و سرانجام در آخرین مقاله، «واژگانی با ویراستار ولی ناویراسته»، یک «واژگان» نقد شده است. «واژگان» فرهنگی است که در آن مجموعه‌ای از معادل‌های واژه‌ها و اصطلاحات یک زبان در زبان دیگر و معمولاً با ذکر منابع معادل‌ها به دست داده می‌شود. این سه نقد الگوی ناب نقد و بررسی فرهنگ‌های تخصصی و راهنمای مفیدی برای فرهنگ‌نویسان تخصصی است.<ref>[https://literaturelib.com/books/4123 پایگاه کتابخانه تخصصی ادبیات]</ref>


==پانويس ==
<references />


==منابع مقاله==
پایگاه کتابخانه تخصصی ادبیات
==وابسته‌ها==
{{وابسته‌ها}}


[[رده:کتاب‌شناسی]]
[[رده:زبان‌شناسی، زبان و ادبیات]]
[[رده:زبان و ادبیات شرقی (آسیایی)]]
[[رده:زبان و ادبیات فارسی]]
[[رده:مقالات(بهمن) باقی زاده]] 
[[رده:مقالات بازبینی شده2 بهمن 1403]]
[[رده:فاقد اتوماسیون]]