نمایش مبدأ برای تحلیل و نقد بهاييت

{{جعبه اطلاعات کتاب
| تصویر =NUR106370J1.jpg
| عنوان = تحلیل و نقد بهاييت
| عنوان‌های دیگر = 
| پدیدآورندگان
| پدیدآوران = 
[[روزبهانی، علیرضا]] (نويسنده)
[[صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران. مرکز پژوهش‌های اسلامی]] (سایر)
|زبان
| زبان = فارسی
| کد کنگره =BP ۳۶۵ / ر ۹، ت ۳ ۱۳۸۹  
| موضوع =
|ناشر 
| ناشر = هلا بوک شوب
| مکان نشر = ایران - قم
| سال نشر = 1389ش
| کد اتوماسیون =AUTOMATIONCODE106370AUTOMATIONCODE
| چاپ = 1
| شابک = 
| تعداد جلد = 1
| کتابخانۀ دیجیتال نور = 106370
| کتابخوان همراه نور = 106370
| کد پدیدآور = 77536
| پس از = 
| پیش از = 
}}
'''تحلیل و نقد بهاییت'''، اثر [[روزبهانی، علیرضا|علیرضا روزبهانی]] (معاصر)، کتابی است در واکاوی ریشه‌های پیدایش، سیر تاریخی و نقد مبانی اعتقادی و احکام فرقه بهاییت و بررسی ابعاد سیاسی و پیوندهای آن با استعمار.

==ساختار==
کتاب در یک جلد تدوین شده و مشتمل بر دیباچه، پیشگفتار و ۹ فصل اصلی است که از بررسی مکتب شیخیه آغاز شده و با تحلیل ساختار تشکیلاتی بهاییت پایان می‌یابد.

==گزارش محتوا==
در دیباچه، ناشر به تبیین سیاست‌های دولت‌های استعمارگر در کشورهای اسلامی می‌پردازد. هدف اصلی از ایجاد فرقه‌ها و مذهب‌های دروغین، ایجاد پراکندگی و چنددستگی میان مسلمانان است تا مانع از اتحاد و مقاومت آنان در برابر استعمار شوند. طبق این متن، فرقه بهاییت در دامن استعمار متولد شده و در نهایت به‌عنوان «ستون پنجم» رژیم صهیونیستی ایفای نقش کرده است<ref>ر.ک: دیباچه، ص1</ref>.

نویسنده در پیشگفتار، نمایی کلی از سیر تاریخی و انحرافی این جریان را ارائه داده و تأکید می‌کند که دولت‌های روسیه و انگلیس با حمایت‌های بی‌دریغ و اسناد تاریخی موجود، نقشی بنیادین در گسترش و ترویج این عقاید پوشالی داشته‌اند. نگارنده هدف خود را بررسی جنبه‌های گوناگون بهاییت و ارائه اطلاعاتی مختصر، اما دقیق برای بیدار کردن غفلت‌زدگان و آگاهی‌بخشی به پژوهشگران بیان کرده است<ref>ر.ک: پیشگفتار، ص2-3</ref>.

فصل اول، به بررسی مکتب شیخیه به‌عنوان پیش‌زمینه فکری بابیت اختصاص دارد. در این بخش، آرا و زندگی [[احسائی، احمد بن زین‌الدین|شیخ احمد احسایی]]<ref>ر.ک: متن کتاب، ص4-13</ref> و [[رشتی، کاظم بن قاسم|سید کاظم رشتی]]<ref>ر.ک: همان، ص13-17</ref> واکاوی شده است. نویسنده به عقاید خاص احسایی، از جمله معاد با جسم هورقلیایی<ref>ر.ک: همان، ص9</ref>، جایگاه غلوآمیز ائمه در آفرینش<ref>ر.ک: همان، ص11</ref> و حیات عنصری امام زمان<ref>ر.ک: همان</ref> می‌پردازد که زمینه‌ساز ادعاهای بعدی باب شد. همچنین، در این فصل از مخالفان شیخ احمد، از میان علمای شیعه که مذهب او را باطل اعلام کرده‌اند، سخن رفته است<ref>ر.ک: همان، ص7-8</ref>. در این فصل، از فرقه‌های شیخیه، شامل کرمانیه، باقریه و شیخیه آذربایجان<ref>ر.ک: همان، ص20-21</ref> و تفاوت عقاید کرمانی‌ها و آذربایجانی‌ها<ref>ر.ک: همان، ص23</ref>، سخن به میان آمده است.

فصل دوم، تاریخچه فرقه بابیه و زندگی سید علی‌محمد باب را روایت می‌کند<ref>ر.ک: همان، ص26-31</ref>. کتاب به تشریح ادعاهای متناقض او از «ادعای نمایندگی و جانشینی خاص امام زمان» تا «ادعای رسالت و مظهریت» پرداخته<ref>ر.ک: همان، ص31-32</ref> و نقش حروف حی (نخستین پیروان او) را بررسی می‌کند<ref>ر.ک: همان، ص35</ref>. وقایع مهمی نظیر فتنه‌های قلعه طبرسی<ref>ر.ک: همان، ص40</ref>، زنجان<ref>ر.ک: همان، ص41</ref> و نیریز<ref>ر.ک: همان، ص42</ref>، واقعه بدشت (که در آن نسخ شریعت اسلام اعلام شد)<ref>ر.ک: همان، ص44</ref>، همچنین اعدام باب<ref>ر.ک: همان، ص34</ref> و چالش‌های جانشینی او میان شیخ علی ترشیزی عظیم<ref>ر.ک: همان، ص54</ref>، میرزا یحیی صبح ازل<ref>ر.ک: همان، ص55</ref> و میزرا حسین‌علی نوری<ref>ر.ک: همان، ص58</ref> در این بخش گزارش شده است.

فصل سوم، به تکوین فرقه بهاییت تحت رهبری میرزا حسین‌علی نوری (بهاءالله) می‌پردازد<ref>ر.ک: همان، ص62</ref>. این فصل، دوران حضور او در بغداد<ref>ر.ک: همان، ص64</ref>، استانبول<ref>ر.ک: همان، ص66</ref>، تبعید و اقامت در عکا<ref>ر.ک: همان، ص67</ref> را شرح داده است.
در ادامه، دوران رهبری عباس افندی (عبدالبهاء)<ref>ر.ک: همان، ص69-72</ref> و سفرهای او به اروپا و آمریکا<ref>ر.ک: همان، ص73</ref> برای ترویج آموزه‌های نوین و سپس دوره شوقی افندی<ref>ر.ک: همان، ص75</ref> و نقش او در نظام‌مند کردن تشکیلات بهایی و پیوند با صهیونیسم بررسی شده است<ref>ر.ک: همان، ص77-80</ref>.

فصل چهارم، به نقد مبانی اعتقادی بهاییت می‌پردازد<ref>ر.ک: همان، ص81</ref>. نویسنده با استناد به متون اصلی این فرقه، ادعای الوهیت و ربوبیت بهاءالله را نقد کرده و آن را با توحید اسلامی در تضاد می‌بیند<ref>ر.ک: همان</ref>. همچنین، تأویلات غیر عقلی آنان از مفاهیم معاد، بهشت و جهنم در این فصل مورد تحلیل قرار گرفته است<ref>ر.ک: همان، ص90-93</ref>.

فصل پنجم، به نقد آموزه‌های دوازده‌گانه مانند تحری حقیقت<ref>ر.ک: همان، ص96</ref>، وحدت عالم انسانی<ref>ر.ک: همان، ص97</ref> و برابری حقوق زن و مرد<ref>ر.ک: همان، ص106</ref> و... اختصاص دارد. کتاب تبیین می‌کند که بسیاری از این شعارها با احکام درونی و عملکرد رهبران فرقه در تناقض است؛ برای نمونه، علی‌رغم شعار برابری، زنان از عضویت در بیت‌العدل محروم هستند و در احکام ارث نیز تبعیضاتی به نفع مردان وجود دارد<ref>ر.ک: همان، ص106</ref>.

فصل ششم، بخش احکام فقهی بهاییت را بررسی می‌کند. در اینجا احکام ساختگی کتاب «اقدس» در زمینه‌هایی چون نماز (که بهاءالله شخص خود را قبله بهاییان در نماز معرفی کرده است)<ref>ر.ک: همان، ص114</ref>، روزه (۱۹ روز در آخرین ماه سال از طلوع تا غروب آفتاب)<ref>ر.ک: همان، ص116</ref>، حج (مخصوص مردان و در شیراز یا بغداد)<ref>ر.ک: همان</ref> و... تشریح شده است. نویسنده به جنبه‌های عجیب برخی احکام مانند سوزاندن شخصی که خانه کسی را بسوزاند<ref>ر.ک: همان، ص119</ref> و... اشاره کرده است.

فصل هفتم، به ابعاد سیاسی و پیوندهای خارجی این فرقه می‌پردازد. مستندات تاریخی درباره روابط سران بهایی با روسیه<ref>ر.ک: همان، ص125</ref>، انگلیس<ref>ر.ک: همان، ص127</ref> و اسرائیل<ref>ر.ک: همان، ص131</ref> در این بخش ارائه شده است. همچنین، نفوذ بهاییان در رژیم پهلوی (مانند امیرعباس هویدا و دکتر ایادی) و موضع‌گیری‌های تشکیلات بهایی علیه انقلاب اسلامی ایران و همکاری‌های اطلاعاتی آنان با بیگانگان واکاوی شده است<ref>ر.ک: همان، ص139-146</ref>.

فصل هشتم، به چالش‌های اعتقادی فراروی این جریان می‌پردازد. نویسنده، تضادهای آشکار میان ادعاهای رهبران بهایی با آیات قرآن و روایات معتبر اسلامی را نشان داده و بحران مشروعیت در جانشینی شوقی افندی و تزلزل در ساختار بیت‌العدل را به‌عنوان نقاط ضعف اساسی این فرقه مطرح می‌کند<ref>ر.ک: همان، ص149-154</ref>.

فصل نهم، به بررسی ساختار تشکیلاتی بهاییت در قامت یک گروهک سیاسی می‌پردازد. در این بخش، وظایف بیت‌العدل مستقر در حیفای اسرائیل، محافل روحانی ملی و محلی و شیوه‌های تبلیغی مدرن تشریح شده است. نویسنده همچنین به چالش‌های درونی فرقه، تعداد واقعی جمعیت آنان و ترفندهای تشکیلاتی برای نفوذ در سازمان‌های بین‌المللی اشاره دارد<ref>ر.ک: همان، ص157-174</ref>.

==پانویس==
<references />

==منابع مقاله==
دیباچه، پیشگفتار و متن کتاب.


==وابسته‌ها==
{{وابسته‌ها}}

[[رده:کتاب‌شناسی]]
[[رده:فلسفه، مذهب و روانشناسی]]
[[رده:اسلام، عرفان، غیره]]
[[رده:مقالات بازبینی شده2 اسفند 1404]]
[[رده:مقاله نوشته شده در تاریخ اسفند 1404 توسط عباس مکرمی]]
[[رده:مقاله بازبینی شده در تاریخ اسفند 1404 توسط محسن عزیزی]]