شرح ديوان المتنبي
شرح ديوان المتنبي، از آثار ادیب، مورّخ و روزنامهنگار مصری قرن چهاردهم هجری قمری، عبدالرحمن برقوقی (1293- 1363ق)، است که سعی دارد با دقت، بسط و استیعاب، تمامی شروح معتبر دیوان شاعر و مؤلف متشیع قرن چهارم هجری قمری احمد بن حسین متنبّی (۳۰۳-۳۵۴ق)، را در یک جا جمع کند و محقق را از مراجعه به سایر منابع بینیاز سازد.
| شرح ديوان المتنبي | |
|---|---|
 | |
| پدیدآوران | برقوقي، عبدالرحمن (نويسنده) متنبي، احمد بن حسين (نویسنده) |
| عنوانهای دیگر | دیوان. شرح |
| ناشر | دار الکتاب العربي |
| مکان نشر | لبنان - بیروت |
| سال نشر | 1407ق - 1986م |
| چاپ | 1 |
| زبان | عربی |
| تعداد جلد | 4 |
| کد کنگره | /د۹۸ ب۴ 3984 PJA |
| نورلایب | مطالعه و دانلود pdf |
هدف و روش
- عبدالرحمن برقوقی بر این باور بود که شروح پیشین هر یک تنها بر جنبهای خاص مانند لغت، اعراب یا سرقات ادبی تمرکز داشتند و به همین جهت او سعی کرد شرحی جامع شامل تفسیر مفردات، مسائل نحوی و صرفی، ذکر شواهد و آرای منتقدان ارائه دهد.
- روش عبدالرحمن برقوقی تحلیلی است که فراتر از تفسیر ساده واژگان، به کالبدشکافی اشعار میپردازد. او مطالب شارحان بزرگ گذشته را تهذیب و تنقیح کرده و با اصلاح اشتباهات نسخههای قدیمی، متنی پیراسته عرضه کرده است.
- بخش قابل توجهی از کتاب به سیره احمد بن حسین متنبّی اختصاص دارد، چرا که شارح فهم شعر او را در گرو شناخت زندگیاش میداند.
- اثر حاضر به طور ویژه به سرقات ادبی )مضامین وام گرفته شده) و نظایر شعری میپردازد تا جایگاه نوآوری احمد بن حسین متنبّی را مشخص کند. همچنین، عبدالرحمن برقوقی تمامی امثال و حکم موجود در دیوان را که بخشی از شهرت جهانی متنبی مدیون آنهاست، استخراج و تفسیر کرده است. او حتی عبارات دشوار شروح قدیمی را به گونهای اصلاح کرده که برای مخاطب معاصر قابل فهم باشد. [۱]
ساختار و محتوا
- کتاب حاضر در 4 جلد منتشر شده است و همه اشعار این شاعر، احمد بن حسین متنبّی، را بر طبق قافیهها توضیح میدهد به این ترتیب:
- جلد اول: از قافیه تا الف (همزه) تا دال
- جلد دوم: از ادامه قافیه دال تا عین
- جلد سوم: از ادامه قافیه عین تا لام
- جلد چهارم: از ادامه قافیه لام تا یاء.
نمونه مباحث
لَا تَعْذُلِ الْمُشْتَاقَ فِي أَشْوَاقِهِ حَتَّى يَكُونَ حَشَاكَ فِي أَحْشَائِهِ. [۲]
ترجمه فارسی: شخص مشتاق (عاشق) را در شور و اشتیاقش ملامت مکن؛ تا زمانی که اندرونِ (دل و جگر) تو، دقیقاً در جایِ اندرونِ او قرار گیرد و همان درد را بچشد. شرح عبدالرحمن برقوقی: «لا» برای نهی است و «لاتعذر» هم روایت میشود که در این صورت، لای نفی است. میگوید: عاشق را ملامت مکن تا آنکه مانند او چیزی یا کسی را دوست داشته باشی. و این شعر از قبیل شعر بحتری است:
اذا شئت ان لا تعذل الدهر عاشقا علی کمد من لوعة البین فاعشق. [۳]
پانویس
- ↑ ر.ک: مقدمه عبدالرحمن برقوقی، ج1، ص3-19.
- ↑ متن کتاب، ج1، ص132.
- ↑ همان، ج1، ص132. پاورقی1.
منابع مقاله
- مقدمه و متن کتاب.