شرح ديوان المتنبي

شرح ديوان المتنبي
پدیدآوران	برقوقي، عبدالرحمن (نويسنده) متنبي، احمد بن حسين (نویسنده)
عنوان‌های دیگر	دیوان‌. شرح
ناشر	دار الکتاب العربي
مکان نشر	لبنان - بیروت
سال نشر	1407ق - 1986م
چاپ	1
زبان	عربی
تعداد جلد	4
کد کنگره	/د۹۸ ب۴ 3984 PJA
نورلایب	مطالعه و دانلود pdf

شرح ديوان المتنبي، از آثار ادیب، مورّخ و روزنامه‌نگار مصری قرن چهاردهم هجری قمری، عبدالرحمن برقوقی (1293- 1363ق)، است که سعی دارد با دقت، بسط و استیعاب، تمامی شروح معتبر دیوان شاعر و مؤلف متشیع قرن چهارم هجری قمری احمد بن حسین متنبّی (۳۰۳-۳۵۴ق)، را در یک جا جمع کند و محقق را از مراجعه به سایر منابع بی‌نیاز سازد.

هدف و روش

• عبدالرحمن برقوقی بر این باور بود که شروح پیشین هر یک تنها بر جنبه‌ای خاص مانند لغت، اعراب یا سرقات ادبی تمرکز داشتند و به همین جهت او سعی کرد شرحی جامع شامل تفسیر مفردات، مسائل نحوی و صرفی، ذکر شواهد و آرای منتقدان ارائه دهد.
• روش عبدالرحمن برقوقی تحلیلی است که فراتر از تفسیر ساده واژگان، به کالبدشکافی اشعار می‌پردازد. او مطالب شارحان بزرگ گذشته را تهذیب و تنقیح کرده و با اصلاح اشتباهات نسخه‌های قدیمی، متنی پیراسته عرضه کرده است.
• بخش قابل توجهی از کتاب به سیره احمد بن حسین متنبّی اختصاص دارد، چرا که شارح فهم شعر او را در گرو شناخت زندگی‌اش می‌داند.
• اثر حاضر به طور ویژه به سرقات ادبی )مضامین وام گرفته شده) و نظایر شعری می‌پردازد تا جایگاه نوآوری احمد بن حسین متنبّی را مشخص کند. همچنین، عبدالرحمن برقوقی تمامی امثال و حکم موجود در دیوان را که بخشی از شهرت جهانی متنبی مدیون آن‌هاست، استخراج و تفسیر کرده است. او حتی عبارات دشوار شروح قدیمی را به گونه‌ای اصلاح کرده که برای مخاطب معاصر قابل فهم باشد.

ساختار و محتوا

• کتاب حاضر در 4 جلد منتشر شده است و همه اشعار این شاعر، احمد بن حسین متنبّی، را بر طبق قافیه‌ها توضیح می‌دهد به این ترتیب:
• جلد اول: از قافیه تا الف (همزه) تا دال
• جلد دوم: از ادامه قافیه دال تا عین
• جلد سوم: از ادامه قافیه عین تا لام
• جلد چهارم: از ادامه قافیه لام تا یاء.

نمونه مباحث

• لَا تَعْذُلِ الْمُشْتَاقَ فِي أَشْوَاقِهِ

  حَتَّى يَكُونَ حَشَاكَ فِي أَحْشَائِهِ.

ترجمه فارسی: شخص مشتاق (عاشق) را در شور و اشتیاقش ملامت مکن؛ تا زمانی که اندرونِ (دل و جگر) تو، دقیقاً در جایِ اندرونِ او قرار گیرد و همان درد را بچشد. شرح عبدالرحمن برقوقی: «لا» برای نهی است و «لاتعذر» هم روایت می‌شود که در این صورت، لای نفی است. می‌گوید: عاشق را ملامت مکن تا آنکه مانند او چیزی یا کسی را دوست داشته باشی. و این شعر از قبیل شعر بحتری است:

• اذا شئت ان لا تعذل الدهر عاشقا

  علی کمد من لوعة البین فاعشق.

منابع مقاله

• مقدمه و متن کتاب.