ديوان جرير
ديوان جرير، اثر شاعر بزرگ عصر اموی، جریر بن عطیه (حدود ۳۰- ۱۱۰ق)، سرودههایی به زبان عربی است که اوضاع فرهنگی، اخلاقی، مذهبی، تاریخی، اقتصادی و سیاسی آن دوران را هنرمندانه گزارش میکند. ادیب، پژوهشگر و مصحح برجسته لبنانی کرم بستانی (۱۸۹۴-۱۹۶۶م)، کتاب حاضر را تحقیق و تصحیح کرده است. این اثر، هجدهمین شماره از مجموعه مشهور «دیوان العرب» است که به بازخوانی و عرضه آثار بزرگترین شاعران عرب میپردازد.
| ديوان جرير | |
|---|---|
 | |
| پدیدآوران | جریر بن عطیه (نويسنده) |
| عنوانهای دیگر | دیوان |
| ناشر | دار بيروت |
| مکان نشر | لبنان - بیروت |
| سال نشر | 1398ق - 1978م |
| چاپ | 1 |
| شابک | - |
| موضوع | شعر عربی - قرن 1ق. |
| زبان | عربی |
| تعداد جلد | 1 |
| کد کنگره | /د9 3192 PJA |
| نورلایب | مطالعه و دانلود pdf |
هدف و روش
- کرم بستانی با بررسی دیوان جریر، اهداف اصلی او را در سه لایه تحلیل کرده است:
- دفاع و انتقام اجتماعی: جریر شاعری بود که با انبوهی از شاعران رقیب که به او هجو میگفتند، روبهرو شد. هدف او از شعر، رسوا کردن رقیبان و نشاندن آنها بر جای خود بود. او در این مسیر چنان بیپروا بود که اگر عیبی در حریف نمییافت، به جعل داستانهای ننگین برای آنان دست میزد.
- تثبیت هویت و کسب افتخار: او با وجود فقر پدرش، به نیاکان خود فخر میفروخت تا جایگاه قبیلهای خود را ارتقا دهد.
- اهداف سیاسی و مادی: جریر با هوشمندی سیاسی، پس از سقوط زبیریان، به دربار امویان نزدیک شد. هدف او از مدح خلفایی چون عبدالملک بن مروان و ولید بن عبدالملک، نه تنها کسب صله و پاداشهای کلان، بلکه تثبیت موقعیت خود به عنوان شاعر رسمی دربار بود. [۱]
- روش شعری جریر بر پایه تسلط بر انواع فنون شعری استوار است. سبک او دارای دو رویه متضاد است:
- در هجو و مدح: زبان او خشن، گزنده و گاه همراه با واژگان دشوار و غریب است.
- در غزل و رثا: برخلاف زبان تندش، در این بخشها بسیار عفیف، پاکدامن و دلسوخته ظاهر میشود.
- او برخلاف بسیاری از معاصرانش، در مجالس آوازهخوانی و بزمهای شراب شرکت نمیکرد و این پارسایی در غزلهای صادقانهاش برای همسرش «خالده» تجلی یافته است. یکی از نقدها بر روش او، تکرار مداوم مضامین و تعابیر در قصاید مختلف است.
- کرم بستانی در مقدمه خود، به رویکرد اخلاقی خود در تدوین این نسخه اشاره میکند. او با صراحت بیان میدارد که به دلیل وجود بدزبانی و رکاکت در هجویات جریر، ناچار شده است برخی ابیات و قطعات را حذف کند تا این دیوان برای مطالعه در خانهها و مدارس مناسب باشد. او معتقد است موارد حذف شده ارزش ادبی یا تاریخی ندارد و فقط به اخلاق عمومی آسیب میزند. [۲]
ساختار و محتوا
- دیوان جریر به ترتیب الفبایی قوافی تنظیم شده است و با نگاهی اجمالی به آن آشکار میشود که موضوعات متعددی در آن وجود دارد: 1- نقیضهها (هجویات متقابل) و نبرد چهلساله با فرزدق و اخطل که بخش وسیعی از دیوان را به خود اختصاص داده است. 2- مدایح: ستایش خلفا و امرای اموی با تأکید بر قدرت و بخشندگی آنان. 3- ایام العرب (تاریخنگاری) شعر جریر یک سند تاریخی است که نام جنگها، دلاوریهای پیروزمندان و خواری شکستخوردگان را با جزئیات ثبت کرده است و ...
نمونه مباحث
- ترجمه: من همان مرگی هستم که بر سر شما فرود میآیم؛ پس برای هیچ گریزپایی، راه نجاتی از چنگال من نیست.
پانویس
منابع مقاله
- مقدمه و متن کتاب.
وابستهها
أَنَا المَوْتُ الَّذي آتي عَلَيْكُمْ فَلَيْسَ لِهارِبٍ مِني نَجاءُ. [۳]