تعبیر الرؤیا
تعبير الرّؤيا، نوشته ابومحمّد عبدالله بن قتیبه دینوری (متوفی 276ق) است که تعبیر انواع گوناگون خواب را در اثرش گِرد آورده است. ابراهیم صالح، پژوهش کتاب را انجام داده است.
| تعبیر الرؤیا | |
|---|---|
 | |
| پدیدآوران | ابنقتیبه، عبدالله بن مسلم (نويسنده) صالح، ابراهیم (محقق) |
| ناشر | دار البشائر |
| مکان نشر | سوریه - دمشق |
| سال نشر | 1422ق - 2001م |
| چاپ | 1 |
| زبان | عربی |
| تعداد جلد | 1 |
| نورلایب | مطالعه و دانلود pdf |
ساختار
کتاب با مقدمهای از محقق آغاز میشود. سپس، نویسنده با درج مقدمهای، اصل کتاب را با چهلوشش باب در انواع خواب و تأویل آنها عرضه میکند. در پایانِ اثر، فهرستی از آیهها، حدیثها، اَسناد، اَعلام، قبیلهها، جمعیتها، جاها، اشعار، موضوعها، بابها و مصدرهای کتاب درج شده است.
گزارش محتوا
مقدمه محقق
ابراهیم صالح در آغاز، بحثی را درباره زندگی و آثار مکتوب ابن قتیبه ارائه میدهد[۱]. سپس به بیان صحت نسبت کتاب به وی میپردازد؛ بدینگونه که این اثر، تنها نسخهای است که با تصریح به نام نویسنده به دست ما رسیده است. راوی آن نیز «احمد بن مروان مالکی (صاحب کتاب «المجالسة») است. او از شاگردان بزرگ ابن قتیبه بوده است. فرزند دینوری نیز نام کتاب را در فهرست کتابهای پدر درج نموده است. خود نویسنده هم نام آن را در کتاب دیگرش «عيون الأخبار» آورده است. همچنین شرححالنویسان، نام کتاب و نویسنده را در مصادرشان آوردهاند. دیگر اینکه ابوسعید واعظ، که معاصر نویسنده است، بیشتر مطالب «تعبير الرّؤيا» را در کتابش «البشارة و النذارة في تفسير الأحلام» به نقل از خود ابن قتیبه درج نموده است[۲].
===متن کتاب=== نویسنده در آغاز، برای تأیید تعبیر خواب، روایتهایی را از پیامبر(ص) مانند «ذَهَبَتِ النُّبُوّةُ و بَقِيَتِ المُبَشِّراتُ» و نیز آیهای از قرآن را («لَهُمُ البُشْرَی فِي الْحَيَوةِ الدُّنْیا») گواه میآورَد[۳]. او سپس، در ذیل عنوان «اصول تأویل رؤیا»، از هفت نوعِ تأویل، سخن میگوید:
- تأویلِ با نامها؛
- تأویلِ با قرآن؛
- تأویلِ با حدیث؛
- تأویلِ با مَثَل سائر؛
- تأویلِ با ضدّ و مقلوب؛
- تأویلِ با زیادت و نقصان؛
- تأویلِ با وقت[۴].
بهعنوان مثال، روایت نبوی(ص) را درباره تأویل با نامها ذکر میکند؛ با این شرح که حضرت گوید: در خواب دیدم گویا در خانه «عُقبة بن رافع» هستم و برایمان رطب ابن طاب (نوعی خرما در مدینه) آورده شد. پس آن را به رفعت و بلندی جایگاه ما در دنیا و آخرت و اینکه دینمان پاکیزه است، تأویل نمودم. پیامبر در این تأویل، «رفعت» را از نام رافع و پاکدینی را از «رطب ابن طاب» اخذ فرمودهاند[۵].
وی سپس از اختلاف تعبیرها به اقتضای شخصیت و شاکله اشخاص و صناعات و ادیان آنها گفتگو میکند[۶].
مباحث مقدماتی ابن قتیبه با شگفتیهای رؤیا در ضمن عناوین متعدد و متنوع ادامه مییابد و سپس ابواب چهلوششگانه کتاب آغاز میگردد[۷].
باب اول، درباره شناخت اصول تأویل دیدن خدای متعال در خواب[۸] و باب آخر درباره تأویل نوادر است[۹].
نویسنده، هر باب از کتاب را درباره دیدن خوابی خاص (مثل دیدن فلان شیء یا حیوان یا...) همراه با تعبیر مختص هریک ذکر میکند و نمونههایی از احادیث نبوی و یا سخنان و تعابیری از خوابگزارانی چون «ابن سیرین» را در ذیلشان میآورد.
پانویس
منابع مقاله
مقدمه و متن کتاب.