نهشلی قیروانی، عبدالکریم
ابومحمد عبدالکریم بن ابراهیم نهشلی قیروانی (متوفای ۴۰۵ق/۱۰۱۴م)، شاعر، کاتب، ادیب، لغوی و ناقد ادبی اهل مغرب و افریقیه بود. او در قیروان دانش آموخت و در دیوان رسائل دوره صنهاجی به کتابت پرداخت. از آثار او الممتع في صنعة الشعر است.
ولادت
ابومحمد عبدالکریم بن ابراهیم نهشلی تمیمی قیروانی، معروف به نهشلی مغربی، اصل و منشأ او را المحمدیه (المسیله) از سرزمین زاب دانستهاند.[۱][۲] برخی منابع او را زاده المحمدیه و از خاندان نهشل و تیم دانستهاند.[۳] تاریخ دقیق تولد او در منابع ذکر نشده است.
تحصیلات
نهشلی در حدود سال ۳۴۵ق، در روزگار المعز لدین الله فاطمی، برای طلب علم به قیروان رفت و در آنجا از نحویان بزرگ دانش آموخت. او با محمد بن هانی و علی بن ایادی و شاعران روزگار آنان آشنا شد.[۲] منابع او را در زبان عربی و ایام العرب و اشعار و وقایع و آثار آن دانا و بصیر دانستهاند.[۱][۲]
فعالیتها
نهشلی پس از تحصیل، در دوره دولت صنهاجی به کتابت در دیوان رسائل پرداخت و در انشاء و سرودن شعر چنان برجسته شد که او را در صف نخست ادیبان زمانهاش در افریقیه شمردند.[۲] به گفته محفوظ، او نخست در دیوان خراج به کتابت پرداخت و سپس به دیوان انشاء منتقل شد.[۳] او نزد امیران صنهاجی حظوتی یافت و در جنگهای آنان با شورشیان مغرب اوسط و افریقیه همراهیشان کرد و با اخبار گذشتگان و ادب خود با آنان همنشین بود. از میان آنان، تا پایان عمر همراه المنصور بن بلیکین و پسرش بادیس بود.[۲] ابن رشیق او را ادیبی مقدم، عارف به لغت، خبیر به ایام العرب و بصیر به وقایع و آثار دانسته است.[۱][۲] او در سیره ادبی خود، مانند علی ایادی تونسی، از هجو و تعرض به آبروی مردم پرهیز کرد و هیچکس را هجو نگفت.[۲][۳] در منابع، حکایتی نیز از غفلت او در امور غیرادبی و پاسخ او به کسی که او را ابله خوانده بود نقل شده است.[۱][۲] ابن رشیق همچنین گفته است که نهشلی بر ساختن قطعههای شعر توانا نبود و در همه اشعار او شاید پنج قطعه یا حدود آن باشد.[۲] از نثر او فصولی در اختلاف شعر به حسب زمان و مکان و نیز در مراتب شعر در کتاب العمده ابن رشیق نقل شده است.[۲]
وفات
نهشلی در قیروان یا مهدیه درگذشت؛ برخی منابع مهدیه را محتملتر دانستهاند. وفات او در خلال سال ۴۰۵ق (۱۰۱۴م) و در حدود هفتاد سالگی روی داد.[۱][۲][۳]
آثار
- دیوان شعر
- الممتع فی علم الشعر و عمله (الممتع فی صنعة الشعر)
- اختیار الممتع (منتخب/اختصاری از الممتع که نسخهای از آن در دارالکتب مصر شناخته شده است)
پانويس
- ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ ۱٫۴ صفدی، الوافی بالوفیات، ج۱۹، ص۷۳–۷۴.
- ↑ ۲٫۰۰ ۲٫۰۱ ۲٫۰۲ ۲٫۰۳ ۲٫۰۴ ۲٫۰۵ ۲٫۰۶ ۲٫۰۷ ۲٫۰۸ ۲٫۰۹ ۲٫۱۰ ۲٫۱۱ عبدالوهاب، العمر فی المصنفات و المؤلفین التونسیین، ج۳، ص۱۶۴–۱۶۷.
- ↑ ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ ۳٫۳ ۳٫۴ محفوظ، تراجم المؤلفین التونسیین، ج۵، ص۴۷.
- ↑ نهشلی قیروانی، الممتع فی صنعة الشعر، تحقیق محمد زغلول سلام، اسکندریه: منشأة المعارف، ۱۹۷۷م.
- ↑ مرزبانی، معجم الشعراء، ص۶۵۳.
منابع مقاله
- صفدی، خلیل بن ایبک، الوافی بالوفیات، ج۱۹، بیروت: المعهد الألمانی للأبحاث الشرقية، ۱۴۰۸ق/۱۹۶۲–۲۰۱۰م/۱۳۸۱–۱۳۷۶ش، ص۷۳–۷۴.
- مرزبانی، محمد بن عمران، معجم الشعراء، بیروت: دار صادر، ۱۴۲۵ق، ص۶۵۳.
- عبدالوهاب، حسن حسنی، العمر فی المصنفات و المؤلفین التونسیین، ج۳، بیروت: دار الغرب الإسلامی، ۱۹۹۰م، ص۱۶۴–۱۶۷.
- محفوظ، محمد، تراجم المؤلفین التونسیین، ج۵، بیروت: دار الغرب الإسلامی، ۱۴۰۴ق، ص۴۷.
- نهشلی قیروانی، عبدالکریم، الممتع فی صنعة الشعر، تحقیق محمد زغلول سلام، اسکندریه: منشأة المعارف، ۱۹۷۷م.
