پرش به محتوا

نهشلی قیروانی، عبدالکریم

از ویکی‌نور
ابومحمد عبدالکریم بن ابراهیم نهشلی قیروانی
نام کاملعبدالکریم بن ابراهیم نهشلی تمیمی قیروانی
نام‌های دیگرنهشلی مغربی؛ ابومحمد نهشلی
نسبنهشلی تمیمی
نام پدرابراهیم
ولادتنامعلوم
محل تولدالمحمدیه (المسیله)، سرزمین زاب، الجزایر امروزی
محل زندگیقیروان و مهدیه
رحلت۴۰۵ق (۱۰۱۴م)
مدفننامعلوم؛ قیروان یا مهدیه (به احتمال بیشتر مهدیه)
طول عمرحدود ۷۰ سال
پیشهشاعر، کاتب، ادیب، ناقد ادبی، لغوی
منصبکاتب دیوان خراج و دیوان رسائل
اطلاعات علمی
علایق پژوهشیشعر، نقد ادبی، لغت، ایام العرب
اساتید
معاصرین
برخی آثار

ابومحمد عبدالکریم بن ابراهیم نهشلی قیروانی (متوفای ۴۰۵ق/۱۰۱۴م)، شاعر، کاتب، ادیب، لغوی و ناقد ادبی اهل مغرب و افریقیه بود. او در قیروان دانش آموخت و در دیوان رسائل دوره صنهاجی به کتابت پرداخت. از آثار او الممتع في صنعة الشعر است.

ولادت

ابومحمد عبدالکریم بن ابراهیم نهشلی تمیمی قیروانی، معروف به نهشلی مغربی، اصل و منشأ او را المحمدیه (المسیله) از سرزمین زاب دانسته‌اند.[۱][۲] برخی منابع او را زاده المحمدیه و از خاندان نهشل و تیم دانسته‌اند.[۳] تاریخ دقیق تولد او در منابع ذکر نشده است.

تحصیلات

نهشلی در حدود سال ۳۴۵ق، در روزگار المعز لدین الله فاطمی، برای طلب علم به قیروان رفت و در آنجا از نحویان بزرگ دانش آموخت. او با محمد بن هانی و علی بن ایادی و شاعران روزگار آنان آشنا شد.[۲] منابع او را در زبان عربی و ایام العرب و اشعار و وقایع و آثار آن دانا و بصیر دانسته‌اند.[۱][۲]

فعالیت‌ها

نهشلی پس از تحصیل، در دوره دولت صنهاجی به کتابت در دیوان رسائل پرداخت و در انشاء و سرودن شعر چنان برجسته شد که او را در صف نخست ادیبان زمانه‌اش در افریقیه شمردند.[۲] به گفته محفوظ، او نخست در دیوان خراج به کتابت پرداخت و سپس به دیوان انشاء منتقل شد.[۳] او نزد امیران صنهاجی حظوتی یافت و در جنگ‌های آنان با شورشیان مغرب اوسط و افریقیه همراهی‌شان کرد و با اخبار گذشتگان و ادب خود با آنان همنشین بود. از میان آنان، تا پایان عمر همراه المنصور بن بلیکین و پسرش بادیس بود.[۲] ابن رشیق او را ادیبی مقدم، عارف به لغت، خبیر به ایام العرب و بصیر به وقایع و آثار دانسته است.[۱][۲] او در سیره ادبی خود، مانند علی ایادی تونسی، از هجو و تعرض به آبروی مردم پرهیز کرد و هیچ‌کس را هجو نگفت.[۲][۳] در منابع، حکایتی نیز از غفلت او در امور غیرادبی و پاسخ او به کسی که او را ابله خوانده بود نقل شده است.[۱][۲] ابن رشیق همچنین گفته است که نهشلی بر ساختن قطعه‌های شعر توانا نبود و در همه اشعار او شاید پنج قطعه یا حدود آن باشد.[۲] از نثر او فصولی در اختلاف شعر به حسب زمان و مکان و نیز در مراتب شعر در کتاب العمده ابن رشیق نقل شده است.[۲]

وفات

نهشلی در قیروان یا مهدیه درگذشت؛ برخی منابع مهدیه را محتمل‌تر دانسته‌اند. وفات او در خلال سال ۴۰۵ق (۱۰۱۴م) و در حدود هفتاد سالگی روی داد.[۱][۲][۳]

آثار

  • دیوان شعر
  • الممتع فی علم الشعر و عمله (الممتع فی صنعة الشعر)
  • اختیار الممتع (منتخب/اختصاری از الممتع که نسخه‌ای از آن در دارالکتب مصر شناخته شده است)

[۲][۳][۴][۵]

پانويس

  1. ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ ۱٫۴ صفدی، الوافی بالوفیات، ج۱۹، ص۷۳–۷۴.
  2. ↑ ۲٫۰۰ ۲٫۰۱ ۲٫۰۲ ۲٫۰۳ ۲٫۰۴ ۲٫۰۵ ۲٫۰۶ ۲٫۰۷ ۲٫۰۸ ۲٫۰۹ ۲٫۱۰ ۲٫۱۱ عبدالوهاب، العمر فی المصنفات و المؤلفین التونسیین، ج۳، ص۱۶۴–۱۶۷.
  3. ↑ ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ ۳٫۳ ۳٫۴ محفوظ، تراجم المؤلفین التونسیین، ج۵، ص۴۷.
  4. ↑ نهشلی قیروانی، الممتع فی صنعة الشعر، تحقیق محمد زغلول سلام، اسکندریه: منشأة المعارف، ۱۹۷۷م.
  5. ↑ مرزبانی، معجم الشعراء، ص۶۵۳.

منابع مقاله

  • صفدی، خلیل بن ایبک، الوافی بالوفیات، ج۱۹، بیروت: المعهد الألمانی للأبحاث الشرقية، ۱۴۰۸ق/۱۹۶۲–۲۰۱۰م/۱۳۸۱–۱۳۷۶ش، ص۷۳–۷۴.
  • مرزبانی، محمد بن عمران، معجم الشعراء، بیروت: دار صادر، ۱۴۲۵ق، ص۶۵۳.
  • عبدالوهاب، حسن حسنی، العمر فی المصنفات و المؤلفین التونسیین، ج۳، بیروت: دار الغرب الإسلامی، ۱۹۹۰م، ص۱۶۴–۱۶۷.
  • محفوظ، محمد، تراجم المؤلفین التونسیین، ج۵، بیروت: دار الغرب الإسلامی، ۱۴۰۴ق، ص۴۷.
  • نهشلی قیروانی، عبدالکریم، الممتع فی صنعة الشعر، تحقیق محمد زغلول سلام، اسکندریه: منشأة المعارف، ۱۹۷۷م.

وابسته‌ها