مختصر القوافي

مختصر القوافي
پدیدآوران	ابن‌جنی، عثمان بن جنی (نويسنده) شاذلی فرهود، حسن (محقق)
ناشر	مطبعة موناستیر
مکان نشر	مصر - فجاله
سال نشر	1395ق - 1975م
چاپ	1
زبان	عربی
تعداد جلد	1
نورلایب	مطالعه و دانلود pdf

مختصر القوافي، نوشته ابوالفتح عثمان بن جنی(متوفای۳۹۲ق) است که اثری کهن در زمینه مباحث قافیه (علم قافیه) در زبان و ادبیات عرب است و به‌صورت خلاصه به تعریف و تبیین قافیه، انواع آن، حروف و حرکات قافیه و نیز برخی از مهم‌ترین عیوب قافیه می‌پردازد.

ساختار

این اثر موجز، با مقدمه‌ای از محقق درباره نویسنده، بهره‌گیری از نسخه‌های خطی و ارائه تصویرهایی از آن‌ها آغاز می‌شود. سپس، متن کتاب است و در پایان، فهرستی از اشعار، منابع تحقیق و محتویات کتاب آمده است.

گزارش محتوا

ابن جنی در این رساله، تلاش کرده قواعد پیچیده این دانش را با رویکرد آموزشی، تحلیلی، موجز و کاربردی برای طالبان علم گردآوری کند.کتاب ابن جنی از حیث پرداختن منظم به ساختار و احکام قافیه اهمیت دارد. او در این اثر برخلاف عنوان کلی کتابش، به مباحث مشخصی از این علم پرداخته، قافیه و حدّ و انواع آن، مانند «متکاوس، متراکب، متدارک، متواتر و مترادف» را تعریف می‌کند. همچنین، به حروف قافیه، حرکات و مباحث مربوط به ساخت و اجزای قافیه می‌پردازد و در پایان، عیوب آن مانند اقوا، اکفا، ایطا و سناد را بیان می‌کند. ویژگی منهج (روش‌شناسی) ابن جنی در مختصر القوافي، نخست بر پایه اختصار و ایجاز است که از مشخصه‌های آن، تلاش برای بیان ساده، کوتاه و دوری از اطناب و مطالب پیچیده است تا برای فراگیران قابل فهم باشد. دوم، تقسیم‌بندی موضوعی اوست؛ ابن جنی به سامان‌دهی مباحث قافیه، حروف، حرکات و عیوب قافیه دست می‌زند و آن‌ها را در بخش‌های منظم و روشن جانمایی می‌کند. سوم، استقرا و تحلیل توصیفی اوست که با تکیه بر نمونه‌های شعری عربی برای تبیین قواعد و ساختار قافیه انجام شده است‏.

منابع مقاله

متن کتاب.