طحطاوی، احمد بن محمد
| احمد بن محمد بن اسماعیل طحطاوی حنفی | |
|---|---|
 | |
| نام کامل | احمد بن محمد بن اسماعیل طحطاوی (طهطاوی) حنفی |
| نام‌های دیگر | شهاب‌الدین احمد بن محمد بن اسماعیل طهطاوی، احمد بن محمد بن اسماعیل دوقاطی طحطاوی مصری |
| نسب | از ذریه سید محمد توقادی رومی |
| نام پدر | محمد بن اسماعیل |
| ولادت | نامعلوم |
| محل تولد | طهطا، نزدیک اسیوط، صعید مصر، مصر |
| محل زندگی | قاهره |
| رحلت | ۱۵ رجب ۱۲۳۱ق / ۱۸۱۶م |
| مدفن | قاهره، قرافه، جوار شیخ ابی جعفر طحاوی |
| دین | اسلام |
| مذهب | حنفی |
| پیشه | فقیه حنفی، مفتی حنفیه، مدرس |
| منصب | شیخ الحنفیه در قاهره |
| اطلاعات علمی | |
| علایق پژوهشی | فقه حنفی، حدیث |
| اساتید | |
| شاگردان | |
| برخی آثار | |
احمد بن محمد بن اسماعیل طحطاوی حنفی (متوفای ۱۲۳۱ق)، فقیه حنفی، مفتی حنفیه در قاهره و از علمای ازهر بود. او در طهطا نزدیک اسیوط زاده شد و پس از حفظ قرآن و آموختن مقدمات نحو، در سال ۱۱۸۱ق به قاهره رفت و در ازهر به تحصیل فقه و حدیث پرداخت. وی نزد استادانی چون احمد حمامی، مقدسی، حریری و حسن جبرتی فقه آموخت و از حسن جدادی، محمد امیر و عبدالعلیم فیومی اجازه حدیث گرفت. او پس از درگذشت ابراهیم حریری به شیخ الحنفیه قاهره منصوب شد، اما به سبب امتناع از امضای محضری علیه سید عمر مكرم عزل گردید و پس از مرگ حسین منصوری دوباره به این منصب بازگشت. از مهم‌ترین آثار او «حاشیه طحطاوی علی الدر المختار» در چهار جلد، «حاشیه علی مراقی الفلاح» و «کشف الرین عن بیان المسح علی الجوربین» است.
ولادت
احمد بن محمد بن اسماعیل طهطاوی حنفی، مشهور به طحطاوی، از ذریه سید محمد توقادی رومی بود. پدرش رومی (ترکی) بود که به مصر آمد و در طهطا، بلده‌ای نزدیک اسیوط در صعید اعلی، قاضی شد و در همان‌جا ساکن شد. او با زنی شریف ازدواج کرد و احمد در طهطا به دنیا آمد. برادرش سید اسماعیل و خواهری نیز داشت. تاریخ دقیق تولد او در منابع ذکر نشده است.[۱]
تحصیلات
او در زادگاهش قرآن را حفظ کرد و مقداری نحو آموخت. در سال ۱۱۸۱ق به قاهره رفت و وارد ازهر شد. در فقه حنفی از محضر استادانی چون احمد حمامی، مقدسی، حریری، مصطفی طائی و عبدالرحمن عریشی بهره برد و از آغاز کتاب «الدر المختار» تا کتاب البیوع را نزد آنان خواند. سپس به سبب سفر عبدالرحمن عریشی، ادامه درس را نزد حسن جبرتی (پدر مورخ مشهور) فراگرفت. همچنین متن «نور الإیضاح» را نزد او خواند. او حدیث را به صورت سماع و اجازه از حسن جدادی، محمد امیر و عبدالعلیم فیومی، هر سه از علی عدوی از محمد عقیلہ، دریافت کرد.[۲]
فعالیت‌ها
طحطاوی در قاهره در ناحیه صلیبه ساکن شد و در مدرسه شیخونیه و صرغتمشیه به تدریس پرداخت. او در آبادانی و استخلاص موقوفات این مدارس کوشید و مسجد و تکیه را بازسازی کرد و صهریجی بنا نهاد. پس از درگذشت ابراهیم حریری، به مشیخت حنفیه منصوب شد، اما ابتدا امتناع کرد. سپس به سبب امتناع از امضای محضری که علیه سید عمر مكرم نوشته شده بود، عزل شد و حسین منصوری به جای او منصوب گردید. پس از مرگ منصوری، در غره صفر ۱۲۳۰ق دوباره به مشیخت حنفیه بازگشت. او همچنین در مسجد مجاور خانه‌اش به تدریس حدیث پرداخت و ده طلبه برای او مقرر شد.[۳]
وفات
طحطاوی در سال ۱۲۳۰ق مقبره‌ای برای خود در جوار شیخ ابی جعفر طحاوی در قرافه بنا کرد. سرانجام در شب جمعه، پس از غروب، ۱۵ رجب ۱۲۳۱ق در قاهره درگذشت و در همان مقبره به خاک سپرده شد.[۴] بغدادی نیز وفات او را ۱۵ رجب ۱۲۳۱ق ثبت کرده است.[۵]
آثار
از مهم‌ترین آثار او:
- حاشیه طحطاوی علی الدر المختار شرح تنویر الأبصار فی مذهب الإمام أبی حنیفة النعمان (۴ جلد)
- حاشیه علی مراقی الفلاح شرح نور الإیضاح
- کشف الرین عن بیان المسح علی الجوربین (رساله)
حاشیه او بر «الدر المختار» در چهار جلد در سال‌های ۱۲۵۴ق، ۱۲۶۹ق و ۱۲۸۳ق به چاپ رسید. نسخه‌های خطی آن در ایاصوفیا (شماره‌های ۱۵۲۷ تا ۱۵۳۰) و خزانه برلین (شماره ۴۶۳۰) موجود است. ابن عابدین در آثار خود آن را با رمز «ط» نشان کرده است.[۶] طحطاوی در مقدمه حاشیه خود به «حاشیه حلبی» اشاره کرده و شاگردش محمد حسین کتبی حنفی، مفتی مکه، در تألیف آن به او کمک کرده است.[۷]
پانویس
منابع مقاله
- طحطاوی، احمد بن محمد، حاشیه الطحطاوی علی الدر المختار شرح تنویر الأبصار فی مذهب الإمام أبی حنیفة النعمان، ج۱، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۳۸ق/۲۰۱۷م.
- بستانی، بطرس، دائرة المعارف: قاموس عام لکل فن و مطلب، ج۱۱، بیروت: دار المعرفة، بی‌تا.
- زرکلی، خیرالدین، الأعلام: قاموس تراجم لأشهر الرجال و النساء من العرب و المستعربین و المستشرقین، ج۱، بیروت: دار العلم للملایین، چاپ هشتم، ۱۹۸۹م.
- بغدادی، اسماعیل، هدیة العارفین: اسماء المؤلفین و آثار المصنفین، ج۱، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، چاپ اول.
- حبشی، عبد الله محمد، جامع الشروح و الحواشی، ج۱، ابوظبی: هیئة أبو ظبی للثقافة و التراث، چاپ دوم، ۱۴۲۷ق.
- جبرتی، عبد الرحمن، تاریخ عجائب الآثار فی التراجم و الأخبار المعروف بتاریخ الجبرتی، ج۳، بیروت: دار الکتب العلمیة، چاپ اول، ۱۴۱۷ق.
- بیطار، عبد الرزاق حسن، حلیة البشر فی تاریخ القرن الثالث العشر، ج۱، بیروت: دار صادر، چاپ دوم، ۱۴۱۳ق.