دیوان لقیط بن یعمر الأیادي علی روایة هشام بن الکلبي
| دیوان لقیط بن یعمر الأیادي علی روایة هشام بن الکلبي | |
|---|---|
| پرونده:NUR80721J1.jpg | |
| پدیدآوران | لقیط بن یعمر (نويسنده) تونجی، محمد (شارح) |
| ناشر | دار صادر |
| مکان نشر | لبنان - بیروت |
| سال نشر | 1998م |
| چاپ | 1 |
| زبان | عربی |
| تعداد جلد | 1 |
| کد کنگره | /د9 2990 PJA |
| نورلایب | مطالعه و دانلود pdf |
ديوان لقيط بن يعمر الإيادي، به روایت هشام بن کلبی و تحقیق محمد تونجی، مجموعه‌ای از سروده‌های یکی از برترین و فصیح‌ترین شاعران دوره جاهلی (پیش از اسلام) به نام لقیط بن یعمر ایادی (متوفی حدود ۳۸۰م) است که از مهم‌ترین سندهای ادبی و تاریخی تاریخ عرب پیش از اسلام و روابط آن‌ها با شاهنشاهی ساسانی بشمار می‌رود. این اثر به دلیل دربرداشتن قصیده مشهور و تاریخی «تنبؤیه» (نامه و هشدار به قبیله‌اش ایاد) اهمیت تاریخی و ادبی بسیار بالایی در ادبیات عرب دارد. کتاب، شامل مجموعه تمام اشعار لقیط بوده و قصیده «عینیه» او را نیز به‌صورت کامل، در بر می‌گیرد که تعداد ابیات آن، شصت بیت است. همچنین شامل قصیده «دالیه» می‌شود که چهار بیت دارد و در سایر کتب ادبی، از آن به‌عنوان مقدمه قصیده «عینیه» یاد شده است[۱].
ساختار کتاب بر اساس سنت دیوان‌نگاری و پژوهش‌های انتقادی متونِ کهن عربی طراحی شده است. این اثر به دلیل حجم کم اشعار بازمانده از این شاعر جاهلی، ساختاری فشرده داشته و مطالب در پنج قسم زیر، دسته‌بندی شده است: قسم اول: با عنوان «رحلة إياد و استقرارها» (کوچ قبیله ایاد و سکونت آن‌ها)، به بررسی مستند و تاریخی پیشینه، جابه‌جایی‌های جغرافیایی و سرنوشت سیاسی قبیله «ایاد» (قومِ شاعر) پیش از وقوع جنگ با ساسانیان می‌پردازد. این بخش در واقع زمینه‌سازی تاریخی (بستر پژوهشی) برای درک اشعار لقیط است[۲].
قسم دوم: شامل زندگی‌نامه شاعر و بررسی تبار لقیط، زندگی او در حیره و کار در دیوان شاهنشاهی ساسانی است[۳].
در قسم سوم، تونجی به شرح روش‌شناسی علمی، نقد متون و مراحل فنی گردآوری و تصحیح دیوان لقیط بن یعمر پرداخته است. این بخش، شامل ارزیابی روایات ابن‌کلبی، استخراج ابیات از منابع کهن و تبیین روش‌شناسی تصحیح نسخه‌ها و توضیح واژگان است[۴].
قسم چهارم، دربرگیرنده متن دیوان لقیط است که با قصیده چهاربیتی دالیه با مطلع «سلام في الصحيفة من لقيط/ إلی من بالجزيرة من إياد» آغاز شده[۵]. محور اصلی دیوان، همان قصیده معروفی است که مطلع «يا دار عمرة من محتلها الجرعا/ هاجت لي الهم و الأحزان و الوجعا»، آغازگر آن بوده و ساختاری حماسی و هشداری دارد. این قصیده، در شصت بیت سروده شده است[۶]. در خاتمه و ذیل دیوان، به عاقبت و فرجام لقیط و قبیله او و بیتی منسوب به او اشاره شده است[۷].
در قسم پنجم نیز به تخریج قصیده «عینیه» پرداخته شده[۸] و در انتهای کتاب، شرح حالی از لقیط، از کتاب «الأغاني» و «الشعر و الشعراء» در اختیار خواننده قرار گرفته است[۹].
پانویس
منابع مقاله
مقدمه و متن کتاب.