جواب المسائلِ الطرابلسیات الأولی و الثانیة و الثالثة
| جواب المسائلِ الطرابلسیات الأولی و الثانیة و الثالثة | |
|---|---|
 | |
| پدیدآوران | سید مرتضی، علی بن حسین (نويسنده)
عده من المحققین (محقق) بیاتی، حیدر (محقق) عطائی نظری، حمید (محقق) |
| ناشر | آستان قدس رضوی. بنياد پژوهشهای اسلامى |
| مکان نشر | ایران - مشهد مقدس |
| سال نشر | 1399ش - 1441ق |
| چاپ | 1 |
| زبان | عربی |
| تعداد جلد | 1 |
| نورلایب | مطالعه و دانلود pdf |
جواب المسائل الطرابلسيات الأولی و الثانية و الثالثة، اثر شریف مرتضی ابوالقاسم على بن حسین بن موسى (۳۵۵-۴۳۶ق)، یکی از آثار کلامی و فقهی برجسته شیعه است که نویسنده در آن، به پرسش‌های چالش‌برانگیز مردم و دانشمندان طرابلس، پاسخ داده است.
مقدمه مفصلی از محقق، آغازگر کتاب بوده و مطالب دربردارنده مجموعا سه رساله جداگانه است که در مجموع، پاسخ به ده‌ها پرسش اعتقادی، کلامی، فقهی و تفسیری شیعیان منطقه طرابلس (لبنان امروزی) را در بر می‌گیرد.
مقدمه محقق، در سه فصل تنظیم شده است:
در فصل نخست، به بررسی تاریخ طرابلس و معرفی چهره‌های برجسته آن پرداخته شده[۱] و در فصل دوم، به معرفی سه بخش کتاب پرداخته شده است[۲].
در فصل سوم نیز ضمن معرفی نسخ خطی کتاب، روش محقق در تحقیق آن، توضیح داده شده است[۳].
کتاب در مجموع، پنجاه پرسش را در بر دارد؛ به‌گونه‌ای که رساله نخست 15 پرسش، رساله دوم 12 پرسش و رساله سوم، 23 پرسش را در خود جای داده است. اما باید توجه نمود که دو مسئله از رساله اول حذف شده و در مورد تعداد مسئله رساله دوم و سوم آن، اختلاف نظر وجود دارد[۴].
مباحث مطرح‌شده در این پرسش‌ها، متنوع بوده و موضوعات مختلفی را پوشش می‌دهد که می‌توان آنها را به‌صورت زیر دسته‌بندی نمود:
- صفات الهی: این بخش، به بررسی صفات ادراک و اراده خداوند، اختصاص دارد.
- نبوت: بحث در آن، درباره موضوعات مختلفی است؛ از جمله حصول علم به شریعت پیامبر(ص) و نسخ شریعت یهود، نفی علم غیب از کاهنان، اثبات اینکه خبر دادن از غیب از معجزات پیامبر(ص) است، سخن حضرت ابراهیم(ع) درباره ستاره، خورشید و ماه، برتری پیامبران بر فرشتگان، نفی تحریف قرآن و عدم مخالفت با آن و چگونگی نزول قرآن (یکباره یا تدریجی)[۵].
- امامت: در این بخش، به مباحث مختلفی از جمله بحث نص و انتخاب، تفاوت امام و امیر، مذموم بودن ترجیح مفضول بر افضل، وضعیت منکران نص، اثبات امامت امامانی که زیدیه به آنها اعتقاد ندارند و رفتار امیرالمؤمنین(ع) با دشمنانش، پرداخته شده است[۶].
- تفسیر برخی آیات و روایات، مانند آیه نمل، تفسیر روایات دال بر مدح و ذم برخی حیوانات، تفسیر روایتی که اگر ابوذر می‌دانست در قلب سلمان چیست او را می‌کشت، حقیقت میزان در قیامت، تفسیر آنچه در مورد مسخ‌شدگان آمده است، بیان چگونگی تکلم مورچه و هدهد که در قرآن آمده و...[۷].
- فقه: کتاب فقط شامل یک مسئله فقهی است که پیرامون نذر می‌باشد[۸].
- مسائل فلسفی: مانند ابطال ماده اولی (هیولی) و حقیقت انسان (که می‌توان آن را مسئله‌ای کلامی نیز دانست)[۹].
شریف مرتضی به تمامی این سؤالات، پاسخ داده و به آنها، توجه ویژه‌ای نشان داده است؛ چنان‌که گاهی موضوع را بسیار توضیح داده است[۱۰]. در مواردی که در استدلال مطرح‌شده از طرف پرسشگر، نقص یا بیان ضعیفی وجود داشته، خود وی آن استدلال را توضیح داده و ابهام آن را برطرف نموده و سپس، به آن پاسخ داده است؛ چنان‌که این موضوع، در ابتدای پاسخ به سؤال دوم از رساله سوم دیده می‌شود[۱۱].
پانویس
منابع مقاله
مقدمه محقق.