الإيمان و معالمه و سننه و استکماله و درجاته
| الإيمان و معالمه و سننه و استکماله و درجاته | |
|---|---|
| پدیدآوران | ابوعبید، قاسم بن سلام (نويسنده)
البانی، محمد ناصرالدین (محقق) البانی، محمد ناصرالدین ( مقدمهنويس) |
| ناشر | المکتب الإسلامي |
| مکان نشر | سوریه - دمشق ** لبنان - بیروت |
| سال نشر | 1403ق - 1983م |
| چاپ | 2 |
| زبان | عربی |
| تعداد جلد | 1 |
| کد کنگره | الف2الف9 225 BP |
| نورلایب | مطالعه و دانلود pdf |
كتاب الإيمان و معالمه و سننه و استكماله و درجاته، نوشته ابوعبید قاسم بن سلام (۱۵۷–۲۲۴ق) است. این اثر، کتابی کلامی و روایی در تبیین حقیقت ایمان، ارکان، شرایط و درجات آن بر پایه کتاب و سنت است. نویسنده در این اثر به دفاع از دیدگاه اهل سنت پرداخته و نظرات فرقههایی چون جهمیه، مرجئه، خوارج و معتزله را با استدلالهای روایی و قرآنی نقد نموده است. محمد ناصرالدین البانی (۱۳۳۳–۱۴۲۰ق)، پژوهش کتاب را انجام داده است.
ساختار
این اثر از یک مقدمه محقق، ترجمه مصنف، تصویر نسخه خطی، متن اصلی در هشت باب روایی و فهرست احادیث مرفوعه و موقوفه تدوین یافته است.
گزارش محتوا
ابوعبید مباحث هشتگانه کتاب را بهگونهای هوشمندانه تنظیم نموده است که در یک نگاه کلی، ساختار اندیشه کلامی او در سه محور اساسی قابل بازخوانی است: نخست، تبیین ماهیت، مؤلفهها و مراتب ایمان بر پایه کتاب و سنت: نویسنده با مروری بر سیر تشریع احکام دینی از مکه تا مدینه اثبات میکند که حقیقت ایمان، مرکب از نیت قلبی، اقرار زبانی و عمل به ارکان و جوارح است[۱] و با هجرت به مدینه، اعمال عبادی نیز جزیی از حقیقت ایمان گردیدند که طبق روایات نبوی بیش از هفتاد شعبه دارد[۲]. وی در همین راستا مسئله «استثنا در ایمان» (عبارت «أنا مؤمن إن شاء الله») را تحلیل نموده و پرهیز صحابه مانند عبدالله بن مسعود (متوفی ۳۲ق) از ادعای جزم در کمال ایمان را ناشی از دوری از تزکیه نفس میداند، نه شک در اصل دینداری[۳] و ادعای برابری ایمان افراد با فرشتگان را مردود میشمارد[۴]. همچنین با استناد به آیات قرآن و اقوال بزرگانی چون مالک بن انس (۹۳–۱۷۹ق)، سفیان ثوری (۹۷–۱۶۱ق) و عبدالرحمن بن عمرو اوزاعی (۸۸–۱۵۷ق) زیادت و نقصان ایمان بر اثر طاعات و معاصی را تبیین مینماید[۵].
دوم، نقد و ابطال انحرافات فرقههای کلامی: نویسنده با رویکردی نقادانه، دیدگاه مرجئه را که ایمان را صرف قول بدون عمل میدانند، رد کرده و اثبات میکند که نفی عمل مستلزم مؤمن شمردن ابلیس خواهد بود[۶]. وی همچنین نظریه جهمیه مبنی بر انحصار ایمان در معرفت قلبی را کفرآمیز دانسته و نشان میدهد که این مبنا مستلزم مؤمن پنداشتن زنادقه و مشرکانی است که در قلب معرفت داشتند، اما در عمل و زبان منکر بودند[۷]. افزون بر این، با نقل آثار سلف بر نهی از مجالست با مرجئه و بدعت بودن جدا ساختن عمل از ایمان تأکید میورزد[۸].
سوم، تنظیم نسبت میان معاصی و خروج از ایمان: ابوعبید در بخشهای پایانی کتاب با تحلیل احادیث ظاهر در اطلاق کفر بر گناهان، میان نفی کمال ایمان و خروج کامل از ملّت اسلام تمایز قائل میشود[۹]. او با تبیین مفهوم «كفرٌ دونَ كفر»[۱۰] و رد تکفیرگرایی خوارج و معتزله اثبات مینماید که ارتکاب گناهان کبیره هرچند از کمال ایمان میکاهد، اما مرتکب آن را از اصل زمره مؤمنان خارج نمیسازد[۱۱]. ابوعبید در پایان به نقد و جمعبندی جامع آرای انحرافی فرقههای خوارج (مانند اباضیه، صفریه و فضلیه)، معتزله، جهمیه و مرجئه میپردازد[۱۲].
پانویس
منابع مقاله
متن کتاب.