اسناد همدان و ولایات ثلاث در دوره مشروطیت (ادوار دوم و سوم مجلس شورای ملی)
| اسناد همدان و ولایات ثلاث در دوره مشروطیت (ادوار دوم و سوم مجلس شورای ملی) | |
|---|---|
 | |
| پدیدآوران | مظفری، جمشید (کوششگر) |
| ناشر | کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی |
| مکان نشر | تهران |
| سال نشر | 1392 |
| چاپ | اول |
| شابک | 8‑176‑220‑600‑978 |
| موضوع | ایران ,ایران-- تاریخ--انقلاب اسلامی،1359-1367.,همدان (استان),ایران , -- تاریخ ,-- تاریخ, -- تاریخ ,-- اسناد و مدارک, -- اسناد و مدارک , -- همدان, -- انقلاب مشروطه، ۱۳۲۴ - ۱۳۲۷ق., -- قاجاریان، ۱۱۹۳ - ۱۳۴۴ق.,nli,انقلاب,اهدایی |
| زبان | فارسی |
| تعداد جلد | 1 |
| کد کنگره | DSR ۱۴۳۴/م۶الف۵ |
اسناد همدان و ولایات ثلاث در دورۀ مشروطیت (ادوار دوم و سوم مجلس شورای ملی) تألیف جمشید مظفری (متولد 1351ش)، کوششگر؛ کتابی است که گزیدهای مهم از اسناد مربوط به همدان در دوره مشروطه را در بر میگیرد. این اسناد که از لحاظ تاریخ ملی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی بسیار قابل توجه هستند، یکی از مهمترین مجموعههای اسنادی را در اختیار محققان قرار میدهند. عرایض مردمی این دوران نقش مهمی در آشکارسازی زوایای تاریک تاریخ معاصر همدان و شهرستانهای اطراف آن دارد و نقش و اهمیت این ناحیه را در رویدادهای اقتصادی، سیاسی و فرهنگی بررسی مینماید.
ساختار
این کتاب در دو بخش اصلی (بخش اول: عرایض دورۀ دوم مجلس شورای ملی شامل 76 عریضه، و بخش دوم: عرایض دورۀ سوم مجلس شورای ملی شامل 99 عریضه) و یک بخش پایانی شامل نمایهها (نامها، خاندانها و طوایف، جایها، مناصب و پیشهها، سازمانها و مراکز و کتابنامه) تشکیل شده است.
گزارش کتاب
این کتاب گزیدهای از عرایض مردم همدان به مجلس شورای ملی در طی سالهای 1327 تا 1334 هجری قمری است. تأسیس مجلس شورای ملی، مهمترین دستاورد انقلاب مشروطه بود که هدف از آن ستیزه با استبداد داخلی و سلطۀ خارجی، عدالتخواهی، رشد صنایع و مبارزه با امتیازات خارجی به شمار میرفت. در این دوره، تودههای مردم برای اولین بار جرئت ابراز وجود یافته و به دادخواهی و عرض شکایت پرداختند. کتاب حاضر این عرایض را در دو بخش مجزا ارائه کرده است.
بخش اول مربوط به عرایض دورۀ دوم مجلس شورای ملی است. در این بخش، شکایت از تعدیات حکام و متنفذین محلی، اشرار و اجحافات مالیاتی به چشم میخورد. از جمله مهمترین اسناد این دوره میتوان به اسناد عباس خان چناری در شکایت از اقدامات سردار ناصر حاکم همدان و اسدآباد، عریضۀ حسین آقا قاضی از همدان در شکایت از اوضاع نابسامان آن حدود، اسناد مربوط به سالارالدوله و شاهزادگان تویسرکان و مکاتبات انجمن ولایتی همدان و ملایر اشاره کرد.
بخش دوم کتاب به عرایض دورۀ سوم مجلس شورای ملی اختصاص دارد. اسناد این دوره به دلیل وقوع جنگ جهانی اول، مهاجرت نمایندگان از تهران به قم و تعطیلی مجلس، نسبت به دورههای دیگر از حجم کمتری برخوردار است. با این حال، اسناد مهمی از این دوره باقی مانده که از آن جمله میتوان به تلگراف علما و اهالی همدان در باب بیطرفی ایران در جنگ جهانی اول و اعلام آمادگی برای جهاد در مقابل مداخلات قوای بیگانه، تلگراف علما، تجّار و کسبه همدان در تقاضای اخراج مسیو کرتهو (امین مالیۀ آنجا) و تمامی مستخدمین بلژیکی از خاک ایران، تلگراف شیخ محمدباقر بهاری در تبریک نسبت به افتتاح مجلس دورۀ سوم و پیگیری شکایت متظلمین ملایر از حکومت آنجا، و همچنین تلگرافها و عرایض علما و اهالی ملایر در شکایت از تعدیات غلامرضاخان مظفرالملک حاکم ولایات ثلاث اشاره نمود.
منظور از ولایات ثلاث در این کتاب، شهرهای ملایر، تویسرکان و نهاوند است و همچنین برخی اسناد مربوط به شهر قروه و توابع آن (که اکنون از ملحقات استان کردستان است) نیز در کتاب آمده است. دستهبندی اسناد بر حسب دورههای قانونگذاری مجلس شورای ملی و ترتیب تاریخی آن بر اساس تاریخ قمری انجام گرفته است. این مجموعه اسناد نه تنها برای تاریخ ملی، بلکه برای تاریخ اجتماعی، سیاسی و اقتصادی ایران در دوره مشروطه منبعی ارزشمند محسوب میشود و میتواند پایه و شالوده بسیاری از تحقیقات و پژوهشهای تاریخی در زمینههای موضوعی مختلف قرار گیرد.[۱]
پانويس
منابع مقاله
پایگاه کتابخانه تخصصی ادبیات