آربری، آرتور جان

آرتور جان آربری
نام کامل	آرتور جان آربری
نام‌های دیگر	Arthur John Arberry
نام پدر	ویلیام آربری
ولادت	۱۲ مه ۱۹۰۵ میلادی (۱۲ اردیبهشت ۱۲۸۴ شمسی)
محل تولد	پورتسموث، انگلستان، انگلستان
محل زندگی	پورتسموث، کمبریج، قاهره، لندن
رحلت	۲ اکتبر ۱۹۶۹ میلادی (۱۰ مهر ۱۳۴۸ شمسی)
مدفن	آرامگاه محله اسنشن، کمبریج
طول عمر	۶۴ سال
همسر	سارینا سیمونز (ازدواج ۱۹۳۲)
فرزندان	آنا سارا
دین	مسیحیت
مذهب	انگلیکان
پیشه	خاورشناس، مترجم، نویسنده، استاد دانشگاه
منصب	استاد زبان عربی دانشگاه کمبریج
اطلاعات علمی
درجه علمی	دکتری تخصصی ادبیات
دانشگاه	دانشگاه کمبریج
علایق پژوهشی	ادبیات عرب، ادبیات فارسی، تصوف، قرآن
اساتید	رینولد نیکلسون پروفسور لوی
برخی آثار	التوهم چکامه‌های متنبی الرياضة و أدب النفس الصدق کتاب المواقف التعرف لمذهب أهل التصوف

آرتور جان آربری (۱۹۰۵ – ۱۹۶۹م) خاورشناس برجسته انگلیسی، مترجم، نویسنده و استاد دانشگاه بود. او از چهره‌های شاخص مطالعات اسلامی و شرق‌شناسی در قرن بیستم به شمار می‌رود و بیشتر به خاطر ترجمهٔ تفسیری اش از قرآن کریم با عنوان «The Koran Interpreted» شناخته می‌شود. آربری همچنین در زمینهٔ ادبیات فارسی، به ویژه شعر مولوی، حافظ و عمر خیام، و نیز عرفان و تصوف اسلامی آثاری ارزشمند از خود به جای گذاشته است. او با تکیه بر رویکردی ادبی و عرفانی، کوشید تا تصویری دقیق‌تر و عمیق‌تر از اسلام و فرهنگ ایرانی-اسلامی به مخاطبان غربی ارائه دهد.

ولادت

آرتور جان آربری در ۱۲ مه ۱۹۰۵ (مطابق ۱۲ اردیبهشت ۱۲۸۴ شمسی) در محلهٔ فراتون (Fratton) شهر بندرگاهی پورتسموث در جنوب انگلستان به دنیا آمد. او چهارمین فرزند از پنج فرزند خانواده بود. پدرش، ویلیام آربری، افسر نیروی دریایی سلطنتی بریتانیا بود و خانواده‌ای فقیر و مذهبی داشتند. آربری بعدها نوشت که پدر و مادرش «خوانندگان مشتاق کتاب‌های خوب بودند و فرزندان خود را به عنوان مسیحیانی کوشا و با ذوقی برای ادبیات جدی پرورش دادند». او از چهار سالگی علاقه‌ای شدید به مطالعه نشان داد و آرزو داشت که روزی به دانشگاه برود، هرچند ورود به دانشگاه برای خانواده‌ای فقیر در آن زمان تقریباً غیرممکن بود.

تحصیلات

آربری تحصیلات ابتدایی و متوسطه خود را در مدرسه گرامر پورتسموث (Portsmouth Grammar School) به پایان رساند و در سال ۱۹۱۷ به این مدرسه راه یافت. او به مطالعهٔ زبان‌های یونانی و لاتین علاقه‌مند بود و پیش از ورود به دانشگاه، این دو زبان را به خوبی فرا گرفت و اغلب آثار کلاسیک را به زبان اصلی مطالعه کرد.

او در سال ۱۹۲۴ با کسب بورسیه تحصیلی در رشتهٔ علوم کلاسیک (یونانی و لاتین) وارد کالج پمبروک (Pembroke College) در دانشگاه کمبریج شد. در آنجا زبان‌های باستانی (کلاسیک) را مطالعه کرد و پس از سه سال، در سال ۱۹۲۷ با درجهٔ عالی در این رشته فارغ‌التحصیل شد.

پس از آن، با استفاده از کمک‌های مالی «بنیاد ادوارد براون» (E. G. Browne Scholarship) به تحصیل زبان‌های فارسی و عربی در همان کالج پرداخت. او زبان عربی را نزد استاد بزرگ خود، رینولد نیکلسون (Reynold A. Nicholson)، و زبان فارسی را نزد پروفسور لوی (Prof. Levy) فرا گرفت. آربری توانست دورهٔ سه‌سالهٔ زبان و ادبیات عرب را در مدت دو سال به پایان برساند و در سال ۱۹۲۹، با درجهٔ عالی در رشتهٔ مطالعات شرقی (زبان‌های عربی و فارسی) فارغ‌التحصیل شود.

در سال ۱۹۳۱، کالج پمبروک او را به عنوان عضو پژوهشی (Junior Research Fellow) پذیرفت و جایزهٔ اول «مدال سر ویلیام براون» (Sir William Browne Medal) را به او اعطا کرد.

فعالیت‌ها

آربری نخستین سال پژوهشی خود را در قاهره گذراند (۱۹۳۱-۱۹۳۲). در آنجا با همسر آینده‌اش، سارینا سیمونز (Sarina Simons) که اهل رومانی بود، آشنا شد و در سال ۱۹۳۲ با او ازدواج کرد. سپس به عنوان رئیس گروه زبان‌های کهن (یونانی و لاتین) در دانشگاه قاهره مشغول به کار شد (۱۹۳۲-۱۹۳۴). در این دوره، از فلسطین، لبنان و سوریه نیز دیدار کرد و با فرهنگ و ادبیات عرب آشنایی بیشتری یافت.

در سال ۱۹۳۴ به انگلستان بازگشت و به مدت دو سال به عنوان کتابدار در کتابخانهٔ «دیوان هند» (India Office Library) در لندن به کار پرداخت. در این دوره، به فهرست‌نویسی نسخه‌های خطی عربی و فارسی پرداخت و کتاب‌های ارزشمندی در این زمینه منتشر کرد.

با آغاز جنگ جهانی دوم در سال ۱۹۳۹، آربری به بخش سانسور پست در لیورپول منتقل شد و سپس به وزارت اطلاعات بریتانیا پیوست. او در طول جنگ، به عنوان رئیس تبلیغات دولتی به زبان عربی و فارسی فعالیت کرد و مجلهٔ فارسی‌زبان «روزگار نو» (Ruzgar-e Now) را منتشر کرد.

پس از جنگ، در سال ۱۹۴۴ به کرسی استادی زبان فارسی در مدرسهٔ مطالعات شرقی و آفریقایی (SOAS) دانشگاه لندن منصوب شد و دو سال بعد به استادی زبان عربی و ریاست بخش مطالعات خاورمیانه ارتقا یافت.

در سال ۱۹۴۷، پس از استعفای چارلز استوری (C. A. Storey)، به کمبریج بازگشت و کرسی استادی زبان عربی (Sir Thomas Adams's Professor of Arabic) را در دانشگاه کمبریج به عهده گرفت و تا پایان عمر در آنجا ماند. او در همین سال، مجدداً به عنوان عضو کالج پمبروک انتخاب شد. در کمبریج، به تدریس و تحقیق در زمینهٔ ادبیات عرب و فارسی پرداخت و بر اثر تلاش‌های او، کرسی مستقلی برای تدریس زبان و ادبیات فارسی در این دانشگاه ایجاد شد.

آربری عضو فرهنگستان بریتانیا (FBA)، عضو وابستهٔ فرهنگستان ایران و مصر، عضو مجمع علمی دمشق و نایب‌رئیس کمیتهٔ ترجمهٔ یونسکو بود. او در سال ۱۹۴۸ انجمن خاورشناسان بریتانیا را تأسیس کرد.

آربری در سال ۱۹۶۴ نشان درجهٔ یک «نشان دانش» را از محمدرضا پهلوی، شاه ایران، دریافت کرد. همچنین در سال ۱۹۶۳، دانشگاه مالتا به او دکترای افتخاری اعطا کرد.

او با وجود بیماری‌های طولانی، به کار علمی خود ادامه داد و در سال ۱۹۶۰، مرکز مطالعات خاورمیانه (Middle East Centre) را در کمبریج تأسیس کرد.

بر اساس مقالهٔ دکتر محمد عرفان احمد، آربری در طول زندگی خود حدود ۹۰ کتاب و ۷۰ مقالهٔ علمی منتشر کرد. کلر گالین در مقالهٔ خود به رویکرد ادبی و عرفانی آربری در ترجمهٔ قرآن پرداخته و تأکید کرده است که او برخلاف بسیاری از خاورشناسان پیشین، به جنبهٔ ادبی و موسیقایی قرآن توجه ویژه‌ای داشت. همچنین در مقاله‌ای دیگر، آربری به عنوان یکی از مهم‌ترین مفسران قرآن در جهان غرب معرفی شده است.

وفات

آرتور جان آربری پس از مدتها بیماری، در ۲ اکتبر ۱۹۶۹ (مطابق ۱۰ مهر ۱۳۴۸ شمسی) در خانه خود در کمبریج درگذشت. پیکر او در گورستان محلهٔ اسنشن (Ascension Parish Burial Ground) در کمبریج به خاک سپرده شد. همسرش، سارینا، که در سال ۱۹۷۳ درگذشت، در کنار او آرمیده است.

آثار

آربری نویسنده‌ای بسیار پرکار بود و حدود نود کتاب و بیش از هفتاد مقالهٔ علمی از خود به جای گذاشت. آثار او عمدتاً در زمینه‌های قرآن، تصوف، ادبیات کلاسیک فارسی و عربی، فلسفهٔ اسلامی و کتابداری است. ترجمهٔ تفسیری او از قرآن با عنوان The Koran Interpreted، با وجود نقدهایی بر دقت، به دلیل نثر روان و شاعرانهٔ آن مشهورترین ترجمهٔ انگلیسی این کتاب محسوب می‌شود.

مرکز اسلامی مطالعات استراتژیک، آربری را یکی از برجسته‌ترین مستشرقان قرن بیستم معرفی کرده که در زمینهٔ تصوف اسلامی و ادبیات فارسی تخصص داشت.

آثار برگزیده (بر اساس منابع معتبر):

• The Rubai'yat of Jalal Al-Din Rumi: Select Translations Into English Verse (۱۹۴۹) [ترجمه رباعیات مولوی]
• Sufism: An Account of the Mystics of Islam (۱۹۵۰) [تصوف: شرحی بر عارفان اسلام]
• The Koran Interpreted (۱۹۵۵) [قرآن مجید: ترجمه تفسیری]
• Classical Persian Literature (۱۹۵۸) [ادبیات کلاسیک فارسی]
• The Legacy of Persia (۱۹۵۳, ویراستار) [میراث ایران]
• Fifty Poems of Hafiz (۱۹۴۷) [پنجاه غزل حافظ]
• Muslim Saints and Mystics (۱۹۶۶) [ترجمه‌ای از تذکرةالاولیای عطار]
• Discourses of Rumi (۱۹۶۱) [ترجمهٔ فیه‌مافیه مولوی]
• Mystical Poems of Rumi (۱۹۶۸) [اشعار عرفانی مولوی، جلد اول]
• Moorish Poetry: A Translation of 'The Pennants' (۱۹۵۳) [شعر مغربی]
• Avicenna on Theology (۱۹۵۱) [بوعلی سینا در باب الهیات]
• The Seven Odes (۱۹۵۷) [سبع معلقات]
• Javid Nama (۱۹۶۶) [ترجمهٔ جاویدنامهٔ اقبال]

منابع مقاله

• بی‌نام، دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، ج۱، تهران، مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، چاپ اول، ۱۳69ش
• Encyclopaedia Iranica: ARBERRY, ARTHUR JOHN
• Bulletin of the School of Oriental and African Studies, Vol. 33, No. 2, 1970, pp. 364-367
• مجله صوفی، شماره ۳۹، تابستان ۱۳۷۷
• بدوی، عبدالرحمن، موسوعة المستشرقین
• Grokipedia: Arthur John Arberry
• Ahmad, Muhammad Irfan, The life and services of Orientalist Arberry: An analytical study
• Gallien, Claire, Arthur John Arberry’s Interpretation of the Qur’ān
• Arthur John Arberry as an Interpreter of the Holy Qur'an
• مرکز اسلامی مطالعات استراتژیک: آرثر آربري

وابسته‌ها

• التعرف لمذهب أهل التصوف
• کتاب المواقف
• الصدق
• الرياضة و أدب النفس
• چکامه‌های متنبی
• التوهم
• تاريخ اسلام
• ادبیات کلاسیک فارسی
• میراث ایران
• عقل و وحی در اسلام
• شعر جدید فارسی
• ميراث ايران
• شیراز مهد شعر و عرفا‌ن‌
• القرآن الکریم
• Avicenna on theology
• صحف‌ من‌ کتا‌ب‌ اللمع‌
• تاریخنگاری در ایران (مجموعه مقالات)
• اشعار برگزیده پنجاهگانه حافظ
• ملحق‌ ثا‌ن‌ لفهرست‌ المخطوطا‌ت‌ الاسلامیه‌ بجا‌معه‌ و کلیا‌ت‌ کمبردج‌ - انکلترا
• عرائس البيان في حقائق القرآن: تفسیر صوفی کامل للقرآن الکریم
• گزیده‌هایی از تذکرة الاولیاء
• کلام خاموش: گزیده شعر و نثر
• گزيده غزليات عرفانی مولانا مشتمل بر 400 غزل همراه با ترجمه انگليسی
• فهرست‌ المخطوطا‌ت‌ العربیة با‌لمکتب‌ الهندی
• فهرس المخطوطات العربیة في مکتبة تشستر بیتی (دبلن - ایرلند)
• قا‌ئمة المخطوطا‌ت‌ العربیة فی‌ مکتبة تشستربیتی‌