https://fa.wikinoor.ir/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%DA%A9%D9%86%D8%A7%E2%80%8C%D9%86%DB%8C%E2%80%8C%D8%8C_%DB%8C%D8%AD%DB%8C%DB%8C%E2%80%8C_%D8%A8%D9%86%E2%80%8C_%D8%B9%D9%85%D8%B1کنانی، یحیی بن عمر - تاریخچهٔ نسخهها2026-07-01T23:10:42Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.39.0https://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%DA%A9%D9%86%D8%A7%E2%80%8C%D9%86%DB%8C%E2%80%8C%D8%8C_%DB%8C%D8%AD%DB%8C%DB%8C%E2%80%8C_%D8%A8%D9%86%E2%80%8C_%D8%B9%D9%85%D8%B1&diff=828678&oldid=prevHbaghizadeh در ۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۹:۴۲2026-07-01T09:42:03Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۱۲</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l35">خط ۳۵:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۳۵:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| شاگردان = {{فهرست جعبه عمودی | محمد بن عمر (برادر) | ابوبکر بن اللباد | ابوالعرب قیروانی | احمد بن خالد اندلسی | ابوالعباس ابیانی}} </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| شاگردان = {{فهرست جعبه عمودی | محمد بن عمر (برادر) | ابوبکر بن اللباد | ابوالعرب قیروانی | احمد بن خالد اندلسی | ابوالعباس ابیانی}} </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| اجازه اجتهاد از = </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| اجازه اجتهاد از = </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| آثار = {{فهرست جعبه عمودی | احکام السوق | المنتخبة (اختصار المستخرجة) | الرد علی الشافعی | اختلاف ابن القاسم و اشهب | کتاب الصراط | کتاب المیزان | کتاب النظر الی الله | احمیة الحصون | الوسوسة | النساء | فضائل المنستیر و الرباط | الرد علی الشکوکیه | الرد علی المرجئه}} </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| آثار = {{فهرست جعبه عمودی | <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>احکام السوق<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>| المنتخبة (اختصار المستخرجة) | الرد علی الشافعی | اختلاف ابن القاسم و اشهب | کتاب الصراط | کتاب المیزان | کتاب النظر الی الله | احمیة الحصون | الوسوسة | النساء | فضائل المنستیر و الرباط | الرد علی الشکوکیه | الرد علی المرجئه}} </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| سبک نوشتاری = </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| سبک نوشتاری = </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| وبگاه = </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>| وبگاه = </div></td></tr>
<!-- diff cache key fawiki:diff::1.12:old-828676:rev-828678 -->
</table>Hbaghizadehhttps://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=%DA%A9%D9%86%D8%A7%E2%80%8C%D9%86%DB%8C%E2%80%8C%D8%8C_%DB%8C%D8%AD%DB%8C%DB%8C%E2%80%8C_%D8%A8%D9%86%E2%80%8C_%D8%B9%D9%85%D8%B1&diff=828676&oldid=prevHbaghizadeh: صفحهای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات زندگینامه | عنوان = یحیی بن عمر کنانی | تصویر = NUR00000.jpg | اندازه تصویر = | توضیح تصویر = | نام کامل = ابو زکریا، یحیی بن عمر بن یوسف بن عامر کنانی اندلسی جیانی | نامهای دیگر = | لقب = | تخلص = | نسب = از موالی بنی امیه | نام پدر = عمر بن یوس...» ایجاد کرد2026-07-01T08:56:15Z<p>صفحهای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات زندگینامه | عنوان = یحیی بن عمر کنانی | تصویر = NUR00000.jpg | اندازه تصویر = | توضیح تصویر = | نام کامل = ابو زکریا، یحیی بن عمر بن یوسف بن عامر کنانی اندلسی جیانی | نامهای دیگر = | لقب = | تخلص = | نسب = از موالی بنی امیه | نام پدر = عمر بن یوس...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>{{جعبه اطلاعات زندگینامه<br />
| عنوان = یحیی بن عمر کنانی<br />
| تصویر = NUR00000.jpg<br />
| اندازه تصویر = <br />
| توضیح تصویر = <br />
| نام کامل = ابو زکریا، یحیی بن عمر بن یوسف بن عامر کنانی اندلسی جیانی<br />
| نامهای دیگر = <br />
| لقب = <br />
| تخلص = <br />
| نسب = از موالی بنی امیه<br />
| نام پدر = عمر بن یوسف بن عامر<br />
| ولادت = ۲۱۳ هجری قمری (۸۲۸ میلادی)<br />
| محل تولد = جیان (اندلس)<br />
| کشور تولد = <br />
| محل زندگی = قرطبه، قیروان، سوسه<br />
| رحلت = ۲۸۹ هجری قمری (۹۰۲ میلادی)<br />
| شهادت = <br />
| مدفن = سوسه (تونس کنونی)<br />
| طول عمر = ۷۶ سال<br />
| نام همسر = <br />
| فرزندان = <br />
| خویشاوندان = محمد بن عمر (برادر)<br />
| دین = اسلام<br />
| مذهب = مالکی<br />
| پیشه = فقیه، محدث، متکلم<br />
| درجه علمی = <br />
| دانشگاه = <br />
| علایق پژوهشی = فقه، حدیث، علم کلام، حِسبه<br />
| منصب = <br />
| پس از = <br />
| پیش از = <br />
| اساتید = {{فهرست جعبه عمودی | سحنون بن سعید | عبدالملک بن حبیب | یحیی بن عبدالله بن بکیر | ابومصعب زهری | حرملة بن یحیی | ابن رمح | ابن القاسم | ابوزکریا حفری | اصبغ بن فرج | حارث بن مسکین}} <br />
| مشایخ = <br />
| معاصرین = <br />
| شاگردان = {{فهرست جعبه عمودی | محمد بن عمر (برادر) | ابوبکر بن اللباد | ابوالعرب قیروانی | احمد بن خالد اندلسی | ابوالعباس ابیانی}} <br />
| اجازه اجتهاد از = <br />
| آثار = {{فهرست جعبه عمودی | احکام السوق | المنتخبة (اختصار المستخرجة) | الرد علی الشافعی | اختلاف ابن القاسم و اشهب | کتاب الصراط | کتاب المیزان | کتاب النظر الی الله | احمیة الحصون | الوسوسة | النساء | فضائل المنستیر و الرباط | الرد علی الشکوکیه | الرد علی المرجئه}} <br />
| سبک نوشتاری = <br />
| وبگاه = <br />
| امضا = <br />
| کد مؤلف = AUTHORCODE70981AUTHORCODE<br />
}}<br />
<br />
یَحیی بن عُمر کِنانی (۲۱۳-۲۸۹ق)، مشهور به ابو زکریا، فقیه برجسته مالکی، محدث و متکلم اندلسی در قرن سوم هجری بود. او از موالی بنی امیه و اهل شهر جیان در اندلس بود که در قرطبه پرورش یافت. کنانی پس از سفرهای علمی به مصر، حجاز و قیروان، به عنوان یکی از بزرگترین فقهای مالکی در افریقیه شناخته شد و مردم برای فراگیری موطأ و مدونه به او رجوع میکردند. او به دلیل زهد، ورع و استجابت دعا شهرت داشت و از پذیرش منصب قضاوت خودداری نمود. از مهمترین آثار او میتوان به کتاب احکام السوق (که کهنترین کتاب مستقل در زمینه حِسبه به شمار میرود)، المنتخبة فی اختصار المستخرجة، الرد علی الشافعی و اختلاف ابن القاسم و اشهب اشاره کرد.<br />
<br />
==ولادت==<br />
ابو زکریا، یحیی بن عمر بن یوسف بن عامر کنانی اندلسی جیانی، در سال ۲۱۳ هجری قمری (۸۲۸ میلادی) در شهر جیان (Jaén) در اندلس به دنیا آمد.<ref name="zarkali">[https://noorlib.ir/book/view/2846?volumeNumber=8&pageNumber=160 زرکلی، خیرالدین، الأعلام، ج۸، ص۱۶۰]</ref><ref name="jamhara">[https://noorlib.ir/book/view/11451?volumeNumber=3&pageNumber=1354 قاضی عیاض، جمهرة تراجم الفقهاء المالکیة، ج۳، ص۱۳۵۴]</ref><ref name="aql">مرکز پژوهشی دائرةالمعارف علوم عقلی اسلامی، فرهنگ أعلام علوم عقلی اسلامی، ج۴، ص۱۹۹</ref> او از موالی بنی امیه بود و دوران کودکی و نوجوانی خود را در قرطبه، مرکز علمی اندلس، سپری کرد.<ref name="zarkali"/><ref name="jamhara"/><ref name="pazhouhesh">گروهی از پژوهشگران، فرهنگنامه مؤلفان اسلامی، ج۱، ص۸۴۶</ref><br />
<br />
==تحصیلات==<br />
کنانی تحصیلات خود را در قرطبه نزد عبدالملک بن حبیب آغاز کرد.<ref name="jamhara"/> او در حدود سیزده سالگی، به همراه برادرش محمد، برای تکمیل دانش خود راهی سفرهای علمی شد. ابتدا به قیروان رفت و از محضر علمای بزرگی چون سحنون بن سعید (که فقه را نزد او آموخت)، عون بن یوسف و ابوزکریا حفری بهره برد.<ref name="jamhara"/><ref name="ibnfaradi">[https://noorlib.ir/book/view/11720?volumeNumber=2&pageNumber=229 ابن فرضی، تاریخ علماء الأندلس، ج۲، ص۲۲۹]</ref><ref name="aql"/> سپس به مصر سفر کرد و نزد شاگردان مالک بن انس همچون یحیی بن عبدالله بن بکیر، حارث بن مسکین، ابن رمح، حرملة بن یحیی، ابوالبرقی و اصبغ بن فرج دانش آموخت.<ref name="jamhara"/><ref name="ibnfaradi"/><ref name="pazhouhesh"/> در حجاز نیز از ابومصعب زهری (راوی مشهور موطأ)، نصر بن مرزوق و ابن کاسب استفاده کرد.<ref name="jamhara"/><ref name="lisan">[https://noorlib.ir/book/view/16418?volumeNumber=6&pageNumber=331 ابن حجر عسقلانی، لسان المیزان، ج۶، ص۳۳۱]</ref> او پس از سالها سفر و کسب دانش، به قیروان بازگشت و مجلس درس خود را برپا کرد.<ref name="jamhara"/><br />
<br />
==فعالیتها==<br />
فعالیتهای علمی و فرهنگی یحیی بن عمر کنانی را میتوان در چند حوزه اصلی دستهبندی کرد:<br />
<br />
تدریس و افتاء: کنانی پس از بازگشت به قیروان، به تدریس فقه و حدیث پرداخت و شاگردان بسیاری را تربیت کرد.<ref name="pazhouhesh"/> او در زمان خود مرجعیت علمی یافت و مردم برای فراگیری مدونه و موطأ تنها به او رجوع میکردند.<ref name="jamhara"/><ref name="lisan"/> گفته شده که او در راه دانش، شش هزار دینار هزینه کرد.<ref name="jamhara"/><ref name="pazhouhesh"/><br />
<br />
امتناع از قضاوت: ابن اغلب، حاکم وقت، پیشنهاد منصب قضاوت افریقیه را به او داد، اما کنانی با تواضع و ورع فراوان، این منصب را نپذیرفت و به جای خود، عیسی بن مسکین را معرفی کرد.<ref name="lisan"/><br />
<br />
زهد و تواضع: نقل شده است که او از قیروان تا قرطبه سفر کرد تا یک «دانق» (واحد پولی کوچک) را که به بقالی بدهکار بود، بازپس دهد. وقتی او را سرزنش کردند، گفت: «بازگرداندن یک دانق به صاحبش، بهتر از هفتاد سال عبادت است.»<ref name="lisan"/> این واقعه نشاندهنده عمق تقوا و دقت او در امور مالی و اخلاقی است.<ref name="pazhouhesh"/><br />
<br />
تألیف و تصنیف: کنانی آثار متعددی در زمینههای فقه، اصول، حدیث، کلام و حِسبه تألیف کرد. برخی منابع تعداد آثار او را بالغ بر چهل جلد یا جزء دانستهاند.<ref name="lisan"/><ref name="zarkali"/><ref name="aql"/><br />
<br />
==وفات==<br />
یحیی بن عمر کنانی در سالهای پایانی عمر خود، شهر سوسه را در افریقیه (تونس کنونی) برای سکونت برگزید.<ref name="zarkali"/><ref name="jamhara"/> او در نهایت در ماه ذیالحجه (و به قولی ذیالقعده) سال ۲۸۹ هجری قمری برابر با ۹۰۲ میلادی، در سن ۷۶ سالگی در شهر سوسه درگذشت و در همانجا به خاک سپرده شد.<ref name="zarkali"/><ref name="jamhara"/><ref name="ibnfaradi"/><ref name="aql"/><br />
<br />
==آثار==<br />
یحیی بن عمر کنانی صاحب تألیفات و آثار بسیاری بوده است. برخی تعداد آن را بالغ بر چهل اثر دانستهاند.<ref name="lisan"/><ref name="zarkali"/> آثاری که نام آنها در منابع آمده، عبارتاند از:<br />
<br />
احکام السوق: که به چاپ رسیده و کهنترین کتاب مستقل در زمینه حِسبه به شمار میرود.<ref name="zarkali"/><ref name="hadith">[https://noorlib.ir/book/view/3309?volumeNumber=2&pageNumber=517 حاجی خلیفه، هدیة العارفین، ج۲، ص۵۱۷]</ref><ref name="aql"/><br />
<br />
المنتخبة (اختصار المستخرجة): در فقه.<ref name="zarkali"/><ref name="hadith"/><ref name="aql"/><br />
<br />
الرد علی الشافعی: در پاسخ به اختلافات شافعی با مالک.<ref name="zarkali"/><ref name="lisan"/><ref name="pazhouhesh"/><br />
<br />
اختلاف ابن القاسم و اشهب.<ref name="hadith"/><ref name="jamhara"/><br />
<br />
کتاب الصراط.<ref name="hadith"/><ref name="aql"/><br />
<br />
کتاب المیزان.<ref name="hadith"/><ref name="aql"/><br />
<br />
کتاب النظر الی الله عزوجل.<ref name="hadith"/><ref name="aql"/><br />
<br />
احمیة الحصون.<ref name="zarkali"/><ref name="aql"/><br />
<br />
الوسوسة.<ref name="zarkali"/><ref name="aql"/><br />
<br />
النساء.<ref name="zarkali"/><ref name="aql"/><br />
<br />
فضائل المنستیر و الرباط.<ref name="zarkali"/><ref name="aql"/><br />
<br />
الرد علی الشکوکیه.<ref name="zarkali"/><ref name="aql"/><br />
<br />
الرد علی المرجئه.<ref name="zarkali"/><ref name="aql"/><br />
<br />
==پانويس ==<br />
<references /><br />
<br />
==منابع مقاله==<br />
* [https://noorlib.ir/book/view/2846?volumeNumber=8&pageNumber=160 زرکلی، خیرالدین، الأعلام: قاموس تراجم لأشهر الرجال و النساء من العرب و المستعربین و المستشرقین، بیروت: دار العلم للملایین، ۱۹۸۹م، ج۸، ص۱۶۰]<br />
* [https://noorlib.ir/book/view/11451?volumeNumber=3&pageNumber=1354 قاضی عیاض، عیاض بن موسی، جمهرة تراجم الفقهاء المالکیة، دبی: دار البحوث للدراسات الإسلامیة و إحیاء التراث، ۱۴۲۳ق/۲۰۰۲م، ج۳، ص۱۳۵۴-۱۳۵۶]<br />
* [https://noorlib.ir/book/view/11720?volumeNumber=2&pageNumber=229 ابن فرضی، عبدالله بن محمد، تاریخ علماء الأندلس، تونس: دار الغرب الإسلامی، ۱۴۲۹ق/۲۰۰۸م، ج۲، ص۲۲۹-۲۳۰]<br />
* [https://noorlib.ir/book/view/16418?volumeNumber=6&pageNumber=331 ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی، لسان المیزان، بیروت: دار الفکر، ۱۴۰۷ق/۱۹۸۷م، ج۶، ص۳۳۱-۳۳۲]<br />
* [https://noorlib.ir/book/view/3309?volumeNumber=2&pageNumber=517 حاجی خلیفه، مصطفی بن عبدالله، هدیة العارفین: اسماء المؤلفین و آثار المصنفین، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، ۱۹۵۱م، ج۲، ص۵۱۷]<br />
* مرکز پژوهشی دائرةالمعارف علوم عقلی اسلامی، فرهنگ أعلام علوم عقلی اسلامی، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)، ۱۳۸۹ش، ج۴، ص۱۹۹<br />
* گروهی از پژوهشگران، فرهنگنامه مؤلفان اسلامی، پژوهشگاه فرهنگ و معارف اسلامی، بهار ۱۳۹۷ش، ج۱، ص۸۴۶<br />
<br />
==وابستهها==<br />
{{وابستهها}}<br />
* [[احکام السوق]]<br />
* [[من خزانة المذهب المالكي]]<br />
<br />
[[رده:زندگینامه]]<br />
[[رده:مقالات بازبینی نشده2]]<br />
[[رده:مؤلفین-تیرماه 1405: باقیزاده]]</div>Hbaghizadeh